Banka muhasebesi · 20 modül · 38 etkileşimli görsel
Banka muhasebesi
Banka muhasebesini; hesap yapısından işlem kayıtlarına, değerlemeden finansal tablolara ve mutabakata uzanan bir bütün olarak ele alan görsel seri.
Bir menkul alımı hangi hesapları değiştirir? Faiz geliri nakit gelmeden nasıl oluşur? Aynı fiyat hareketi neden bazen kâr/zararda, bazen diğer kapsamlı gelirde görünür? Seri, bu soruları sayısal örnekler ve değiştirilebilir varsayımlarla inceler.
İlk beş modül defter ve hesap yapısını kurar. Ardından hazine işlemleri, dönem sonucu ve kontrol süreci gelir. Son iki modülde bütünleşik kapanış vakası ile sözlük ve kaynaklar bulunur. Örnekler TL cinsinden ve sadeleştirilmiştir; kapsamı farklı olan her hesapta varsayımlar ayrıca belirtilir.
20 modül38 etkileşimli görsel5 bölüm
20 modül
Defterler ve hesap yapısı
- 01Borç, alacak ve çift taraflı kayıtBir işlemin muhasebedeki yönü, kimin defterine bakıldığına bağlıdır. Müşterinin mevduatı bankanın yükümlülüğü; müşterinin kullandığı kredi ise bankanın alacağıdır. Borç ve alacak, bu ilişkiyi kayda geçiren iki teknik taraftır.
- 02Tekdüzen Hesap PlanıHesap planı, farklı işlemlerin ortak bir sınıflandırmayla izlenmesini sağlar. Bankalar için düzenlenen plan, genel ticari işletmelerin hesap planından farklıdır. Bu modül, hesap grupları ile Türk parası ve yabancı para ayrımını birlikte ele alır.
- 03Büyük defter ve hesap ayrıntılarıBir portföy toplamı, tek tek işlem ve hesap bakiyelerinin ortak kurallarla birleştirilmesinden oluşur. Büyük defter, yardımcı defter ve analitik kırılımlar arasındaki ilişki, toplamın hangi kayıtlardan geldiğini görünür kılar.
- 04Büyük defterden mizanaBüyük defter, hesap hareketlerinin geçmişini; mizan, seçilen dönemin borç, alacak ve bakiye özetini sunar. İki görünüm aynı kayıtların farklı sorulara cevap veren biçimleridir.
- 05İşlem tarihi, valör ve gün sonu akışıİşlemin anlaşılması, kayda alınması ve nakdin el değiştirmesi aynı anda gerçekleşmeyebilir. Tarihlerin ayrılması; takas alacak ve borçlarını, tahakkuku ve rapor kesimini anlamayı kolaylaştırır.
Hazine işlemlerinin muhasebesi
- 06Menkul kıymetlerin sınıflandırılmasıAynı piyasa hareketinin finansal tablolardaki yeri, finansal varlığın ölçüm kategorisine bağlıdır. Borçlanma araçlarında iş modeli ve sözleşmeye bağlı nakit akışlarının niteliği sınıflandırmanın temelini oluşturur.
- 07Tahakkuk, reeskont ve işlemiş faizFaiz geliri veya gideri, nakdin tahsil ya da ödeme tarihinden önce ilgili döneme ait olabilir. Tahakkuk bu dönem ilişkisinin kayda alınmasıdır; bankacılık hesap planındaki reeskont hesapları bu sürecin izlenmesinde kullanılır.
- 08Değerleme farkları ve OCI’den aktarımDeğerleme fişinin karşı hesabı, kâr/zarar ile özkaynak arasındaki bağlantıyı belirler. Borçlanma araçlarında fiyat farkı, faiz, kur ve kredi zararı ayrı bileşenler olarak izlenmelidir.
- 09Türevlerin değeri ve nazım hesaplarTürev sözleşmesinin nominal tutarı ile gerçeğe uygun değeri farklı ölçülerdir. Nominal, sözleşmenin hesaplama temelini; gerçeğe uygun değer ise raporlama tarihindeki varlık veya yükümlülük tutarını ifade eder.
- 10Repo ve para piyasası işlemleriRepo nakit sağlar; ancak finansal varlığın bilanço dışı bırakılıp bırakılmayacağı işlemin ekonomik koşullarına bağlıdır. Menkulün fiyat riski ile fonlama maliyetini aynı anda izlemek bu ayrımı görünür kılar.
- 11Yabancı para pozisyonu ve kur farkıYabancı para işlemlerin TL karşılığı kurla değişir. Ancak bir hesabın YP kodu taşıması, bütün değer değişiminin aynı şekilde muhasebeleştirileceği anlamına gelmez. Parasal kalem ayrımı ve ölçüm kategorisi birlikte değerlendirilir.
Kâr/zarar ve finansal tablolar
- 12Gelir tablosu ve net faiz marjıGelir tablosu bir dönemin sonucunu gösterir. Faiz geliri, fonlama gideri, faiz dışı kalemler ve karşılıklar birlikte okunur; tek bir marj oranı bankanın toplam performansını açıklamaz.
- 13Hazine kâr/zararı ve iç fon transferiHazine sonucu; faiz geliri, fonlama maliyeti ve değerleme etkilerinin bileşimidir. Bankanın toplam muhasebe sonucu ile birimlere dağıtılan yönetim sonucu aynı kapsamı taşımayabilir.
- 14Özkaynak ve diğer kapsamlı gelirNet dönem kârı, özkaynak değişiminin yalnızca bir bileşenidir. Diğer kapsamlı gelir, sermaye işlemleri ve ortaklara dağıtımlar da özkaynağı değiştirir. Bu kalemlerin ayrı gösterilmesi sonucun kaynağını açıklar.
- 15Beklenen kredi zararı ve karşılıklarKredi zararı, yalnızca temerrüt gerçekleştiğinde muhasebeye girmez. TFRS 9 kapsamındaki beklenen kredi zararı yaklaşımı, tahsil edilemeyebilecek nakit akışlarının olasılığını ve zamanını dikkate alır.
Kontrol ve mutabakat
- 16Mizan okuma ve açık hesaplarMizan incelemesi, hesabın doğal yönü ile fiilî bakiyesini karşılaştırarak başlar. Beklenmeyen bakiye bir inceleme işaretidir; tek başına hatanın nedenini veya nasıl düzeltileceğini söylemez.
- 17Muhasebe ve risk mutabakatıMuhasebe ile risk raporları aynı portföyü farklı ölçüm ve zamanlama kurallarıyla gösterebilir. Mutabakat, tutarları zorla eşitlemekten önce bu farkların kapsamını ve dayanağını açıklamaktır.
- 18Gün ve ay sonu kontrolleriKapanış, hesapların aritmetik olarak dengelenmesinden daha geniş bir süreçtir. Kayıtların tamlığı, değerleme, mutabakat ve açık konuların yönetimi birlikte tamamlanır; sonuç raporun hangi veriye dayandığını gösterir.