Banka muhasebesi · Modül 01 / 20
Borç, alacak ve çift taraflı kayıt
Bir işlemin muhasebedeki yönü, kimin defterine bakıldığına bağlıdır. Müşterinin mevduatı bankanın yükümlülüğü; müşterinin kullandığı kredi ise bankanın alacağıdır. Borç ve alacak, bu ilişkiyi kayda geçiren iki teknik taraftır.
Kayıt yönü ve ekonomik anlam
Borç, hesabın soluna; alacak, sağına yazılan tutardır. Bu kelimeler tek başına zarar ve kâr anlamına gelmez. Varlık ve gider hesaplarındaki artışlar genellikle borca, yükümlülük, özkaynak ve gelir hesaplarındaki artışlar alacağa kaydedilir. Azalışlar ters yöndedir. Birikmiş amortisman ve zarar karşılığı gibi düzeltici hesaplar, ilgili varlık grubunun genel yönünden farklı bakiye verebilir.
Müşterinin bankaya yatırdığı 200 birim, bankanın nakdini ve mevduat yükümlülüğünü birlikte artırır. Bankanın müşteriye kullandırdığı 120 birim kredi ise kredi alacağını artırır. İlk görsel aynı sözleşmelerin banka ve müşteri açısından nasıl sınıflandığını gösterir; iki bakiyenin farkı, finansal tablolarda netleştirme izni anlamına gelmez.
Banka ve müşteri açısından bilanço
Bir fişin dengesi
Çift taraflı kayıtta bir fişin toplam borcu toplam alacağına eşittir. Bir işlem iki veya daha fazla hesap satırı içerebilir. Aşağıdaki örneklerde mevduat nakden alınır, menkul bankadaki ödeme hesabından alınır ve kredi bedeli dışarıya ödenir. Bunlar ayrı, basitleştirilmiş fişlerdir; aynı nakit bakiyesinin yeterliliğini sınayan bir gün içi likidite modeli değildir.
Borç ve alacağın eşit olması aritmetik bütünlüğü gösterir. İşlemin iki tarafının da yanlış hesaba yazılması, yanlış tarihle kaydedilmesi veya tümüyle atlanması bu eşitliği bozmayabilir. Bu nedenle fiş dengesi, belge ve hesap eşleştirmesinin yerini tutmaz.
Üç işlemin borç ve alacak kaydı
Bilanço eşitliği
Varlıklar = yükümlülükler + özkaynak. Gelir ve giderlerin dönem sonucu özkaynağa bağlanır. Bir varlık hesabının alacak hareketi alması olağandır; alacak bakiyesi vermesi ise hesabın niteliği ve düzeltici hesap olup olmadığıyla birlikte değerlendirilir.
Dayanak ve ileri okuma: ilgili kaynaklar ve madde eşleştirmesi.