Seride kullanılan kavramlar, seçilmiş hesap kodları ve ilgili modüllere bağlanan birincil kaynaklar. Türkçe terimler ile yaygın İngilizce kısaltmalar birlikte yer alır.
44 kavram
Kavramlar
Aktif / varlık
Geçmiş olayların sonucu kontrol edilen ekonomik kaynak; bankanın kredi ve menkul alacakları bu tarafta yer alır. Modül 01 →
Borç / alacak
Muhasebe hesabının sol ve sağ kayıt tarafları. Gündelik dildeki borçluluk veya kârlılıkla aynı anlamda değildir. Modül 01 →
Çift taraflı kayıt
Her fişte toplam borç ve toplam alacağın eşit olduğu kayıt düzeni; iki veya daha fazla satır içerebilir. Modül 01 →
THP
Tekdüzen Hesap Planı. Hesapların kod, ad ve kullanım açıklamalarını ortaklaştıran düzenleme. Modül 02 →
TP / YP
Türk parası / yabancı para. Hesap kodundaki ayrım, kullanılan planın tanımlarıyla birlikte okunur. Modül 02 →
Bir büyük defter hesabına bağlı ayrıntı kayıtları. Ürün, müşteri veya işlem boyutunda izleme sağlayabilir. Modül 03 →
Analitik kırılım
Kayıtların raporlama amacıyla ürün, birim veya işlem gibi boyutlarda ayrılması. Resmî alt hesapla aynı şey olmayabilir. Modül 03 →
Mizan
Belirli dönem ve kapsam için hesapların borç, alacak ve bakiye özetini gösteren rapor. Modül 04 →
GL
General ledger; büyük defter. Sistem adlarında muhasebenin merkezî kayıt katmanını da ifade edebilir. Modül 04 →
İşlem tarihi
İşlemin taraflar arasında kurulduğu tarih. Takas ve nakit hareketi başka tarihte olabilir. Modül 05 →
Takas / teslim tarihi
Sözleşmedeki varlık ve bedelin teslim edildiği tarih. İş günü takvimi ve ürün uygulaması belirleyicidir. Modül 05 →
Valör
Ürünün sözleşme ve piyasa uygulamasına göre ödeme, değer veya faiz başlangıcıyla ilişkili tarih; tek bir evrensel T+n kuralı değildir. Modül 05 →
SPPI
Sözleşme nakit akışlarının yalnızca anapara ve anapara bakiyesine ilişkin faiz niteliğinde olması koşulu. Modül 06 →
İş modeli
Finansal varlık gruplarının nakit akışı üretmek üzere nasıl yönetildiği; tek işlemdeki anlık niyetten ayrılır. Modül 06 →
FVTPL
Gerçeğe uygun değer farkı kâr/zarara yansıtılan ölçüm kategorisi. Modül 06 →
FVOCI
Gerçeğe uygun değer farkının diğer kapsamlı gelirde sunulduğu kategori. Borçlanma araçları ile özkaynağa dayalı araçların kuralları farklıdır. Modül 06 →
İtfa edilmiş maliyet
İlk tutarın anapara ödemeleri ve etkin faiz yöntemiyle düzeltilmesi; varlıklarda zarar karşılığının da dikkate alınmasıyla oluşan ölçüm. Modül 06 →
Etkin faiz / EIR
Beklenen sözleşme nakit akışlarını ilgili defter değerine eşitleyen oran ve buna dayalı dönemsel gelir/gider yöntemi. Modül 07 →
Tahakkuk
Nakit hareketinden bağımsız olarak ilgili dönemin gelir veya giderinin kayda alınması. Modül 07 →
İşlemiş faiz
Kupon döneminde ilgili tarihe kadar biriken faiz; tahvilin temiz ve kirli fiyatı arasındaki farkı oluşturur. Modül 07 →
Reeskont
Bankacılık hesap planında dönemle ilişkilendirilen faiz/gelir veya gider birikimlerinin izlenmesinde kullanılan hesap adlandırması; bağlama göre farklı teknik anlamları da vardır. Modül 07 →
MtM
Mark-to-market; piyasa verileriyle değerleme veya bu değerlemeden doğan değişim. Kullanılan fiyat ve kapsam belirtilmelidir. Modül 08 →
Yeniden sınıflandırma / recycling
Daha önce OCI’de yer alan bir tutarın ilgili standart uyarınca kâr/zarara taşınması; yeni bir toplam kazanç yaratmaz. Modül 08 →
Nominal / notional
Menkul veya türev sözleşmesinin hesaplama temelindeki tutar. Gerçeğe uygun değer ve risk tutarıyla özdeş değildir. Modül 09 →
Nazım hesap
Bilanço dışı taahhüt ve izleme tutarlarının çift kayıtla takip edildiği hesap. Modül 09 →
Korunma muhasebesi
Koşulları sağlanan ve belgelenen riskten korunma ilişkisinin muhasebede özel biçimde yansıtılması. Modül 09 →
Repo / ters repo
Bir tarafın nakit sağladığı, diğer tarafın nakit verdiği geri alım anlaşmasının karşılıklı görünümleri. Muhasebe devir koşullarına bağlıdır. Modül 10 →
Carry / taşıma katkısı
Bu seride faiz geliri eksi fonlama gideri. Daha geniş piyasa kullanımlarında kapsam değişebilir; fiyat etkisi ayrıca gösterilir. Modül 10 →
Parasal kalem
Sabit veya belirlenebilir sayıda para birimi alma hakkı ya da ödeme yükümlülüğü içeren kalem. Modül 11 →
NIM
Net faiz geliri / ortalama getirili aktifler. Dönem ve yıllıklandırma yönteminin uyumlu olması gerekir. Modül 12 →
FTP
Funds transfer pricing; fonlamanın maliyet ve faydalarının yönetim raporlamasında birim veya ürünlere dağıtılması. Modül 13 →
OCI
Other comprehensive income; diğer kapsamlı gelir. İlgili standart uyarınca kâr/zarar dışında sunulan gelir ve giderler. Modül 14 →
RWA
Risk ağırlıklı varlıklar. Muhasebe varlık toplamı değildir; düzenleyici sermaye oranlarında kullanılan risk ölçüsüdür. Modül 14 →
ECL
Expected credit loss; beklenen kredi zararı. Olasılıkla ağırlıklandırılmış nakit açıklarının bugünkü değerine dayanan ölçüm. Modül 15 →
PD / LGD / EAD
Temerrüt olasılığı / temerrüt halinde kayıp oranı / temerrüt anındaki risk tutarı. Basit çarpım tam ECL modelinin yerine geçmez. Modül 15 →
SICR
İlk muhasebeleştirmeden beri kredi riskinde önemli artış; genel ECL modelinde 12 aylıktan ömür boyu ölçüme geçişin temel ölçütü. Modül 15 →
POCI
Satın alındığında veya oluşturulduğunda kredi değer düşüklüğü bulunan finansal varlıklar; özel faiz ve ECL hükümlerine tabidir. Modül 15 →
Süreç veya sistemler arasında takip edilen geçici tutarlar için kullanılan hesap; açık bakiyenin nedeni ve yaşı izlenir. Modül 16 →
Clean / dirty fiyat
İşlemiş faiz hariç / dâhil fiyat. Risk sistemlerindeki clean P&L tanımı ayrıca belgelenmelidir. Modül 17 →
Residual / açıklanamayan fark
Gözlenen mutabakat farkından belgeli açıklamalar çıkarıldıktan sonra kalan tutar. Modül 17 →
Kesim zamanı
Rapora hangi ana kadar oluşan kayıtların dâhil edildiğini belirleyen zaman. Modül 18 →
Önemlilik
Bir tutarın veya eksikliğin kararları etkileme düzeyi; yalnızca mutlak büyüklükle değerlendirilmez. Modül 18 →
Hesap kodları ve resmî plan
Seri, BDDK’nın Bankalar Tekdüzen Hesap Planı ve İzahnamesi’ni esas alır. Aşağıdaki adlar kısaltılmış başlıklardır; kayıt uygulamasında belgedeki tam ad ve açıklama kullanılır. Katılım bankaları için ayrı hesap planı bulunur.
İtfa edilmiş maliyeti üzerinden değerlenen menkul değerler
300
Yurtiçi yerleşik gerçek kişilerin vadesiz tasarruf mevduatı
360 / 361
Faiz ve gider reeskontları
364 / 365
Türev finansal yükümlülükler
410
Sermaye – TP; planda 411 eşi bulunmaz
41403
Menkul değerler değerleme farkları
750
Sermaye piyasası işlemleri kârları – TP
Modüller 01–05 ve 16–18: hesap yapısı, kayıt yönleri ve rapor okuma. Analitik örnekler bankaya özgü alt hesap eşleştirmesinin yerine geçmez.
Standartlar ve okuma eşleştirmesi
Kaynak kontrol tarihi 7 Eylül 2026’dır. Muhasebe ölçüm kuralları, BDDK hesap planı ve kurumun uygulama ayrıntıları aynı düzeyde kurallar değildir. Seri bu katmanları ayrı tutar; kontrol akışları ve simülatör verileri örnek olarak hazırlanmıştır.
KGK 2026 Mavi Kitap. İşlem/teslim tarihi: 3.1.2; finansal tablo dışı bırakma ve repo: 3.2 ile B3.2.16; sınıflandırma: 4.1.1–4.1.5; ilk ölçüm: 5.1; etkin faiz: 5.4; ECL: 5.5, B5.5.28–43; FVOCI: 5.7.10–11; korunma muhasebesi: 6.4 ve 6.5.
Modüller 05–10, 14–15 ve 19. Kapanış vakasında FVOCI zarar karşılığının sunumu özellikle 5.5.2’ye dayanır. Görseller standart metninin kapsamını sadeleştirir; varsayımlar her modülde belirtilir.
KGK yürürlük duyurusu: 1 Ocak 2027 ve sonrasında başlayan yıllık dönemler; TMS 1’in yerini alması.
Modül 12. 2026 Mavi Kitap yürürlükteki metinler için; Kırmızı Kitap ise henüz yürürlüğe girmemiş değişiklikleri de içerdiği dikkate alınarak kullanılır.
Principles for Sound Liquidity Risk Management and Supervision, Eylül 2008; özellikle İlke 4.
Modül 13. Fonlama maliyeti, faydası ve risklerinin iç fiyatlama ile performans ölçümüne yansıtılması. Modüldeki yüzde puan dağılımı, bu ilkenin temsili aritmetik örneğidir.
Oranlar ve portföyler piyasa tahmini veya gerçek banka verisi değildir. Tutarların birimi, gün sayımı, vergi ve değerleme varsayımları hesapların yanında yer alır. Doğrusal fiyat şoku, tek dönemli kayıp ve sade FTP dağılımı kendi kapsamları içinde okunmalıdır.