Banka muhasebesi · Modül 09 / 20
Türevlerin değeri ve nazım hesaplar
Türev sözleşmesinin nominal tutarı ile gerçeğe uygun değeri farklı ölçülerdir. Nominal, sözleşmenin hesaplama temelini; gerçeğe uygun değer ise raporlama tarihindeki varlık veya yükümlülük tutarını ifade eder.
Nominal ve bilanço değeri
1.000 milyon TL nominal tutarlı bir swapın değeri 8 milyon TL olabilir. Nominal, nazım hesaplarda sözleşme takibine konu olurken lehte değer türev varlık, aleyhte değer türev yükümlülük olarak izlenir. THP’de 224/225 ve 364/365 aileleri bu değerler için kullanılır; alım satım ve korunma amaçları alt hesaplarda ayrışır.
Sıfır başlangıç değeri, piyasa koşullarında kurulan bazı swaplar için uygun bir örnektir. Opsiyon primi veya piyasa dışı koşullar içeren sözleşmelerde başlangıç değeri sıfır olmayabilir. Nominal tutar da tek başına piyasa riskini, teminat ihtiyacını veya kredi riskini ölçmez.
Sözleşme nominali ve gerçeğe uygun değer
Korunma muhasebesinin etkisi
Ekonomik olarak risk azaltan bir türev, kendiliğinden korunma muhasebesine girmez. Uygun araç ve kalem, resmî tanımlama, belgelendirme ve etkinlik koşulları gerekir. Alım satım amaçlı türevde değer farkı kâr/zarara gider. Gerçeğe uygun değer riskinden korunmada, korunan kalemin tanımlanmış riske atfedilen değişimi de genel olarak kâr/zarara yansır.
Nakit akış riskinden korunmada etkin bileşen OCI’de, etkin olmayan bileşen kâr/zararda izlenir. Aşağıdaki karşılaştırma, ilişkinin koşulları sağladığı ve tam etkin olduğu özel örnektir. Korunan kalemin karşı etkisi toplam kâr/zarara dâhil edilmediğinden türevin sonucu, ilişkinin net sonucu olarak okunmamalıdır.
Türev değer farkının sunumu
OCI’nin sonraki hareketi
Nakit akış korunma fonu, kural olarak korunan nakit akışlarının kâr/zararı etkilediği dönemlerde aktarılır. Finansal olmayan varlık veya yükümlülük doğuran bazı işlemlerde tutar başlangıç maliyetine dâhil edilir. Yalnızca nakdin el değiştirmesi aktarım için yeterli açıklama değildir.
Dayanak ve ileri okuma: ilgili kaynaklar ve madde eşleştirmesi.