Banka muhasebesi · Modül 17 / 20
Muhasebe ve risk mutabakatı
Muhasebe ile risk raporları aynı portföyü farklı ölçüm ve zamanlama kurallarıyla gösterebilir. Mutabakat, tutarları zorla eşitlemekten önce bu farkların kapsamını ve dayanağını açıklamaktır.
Ölçüm tanımlarının eşleştirilmesi
Tahvil fiyatında clean, işlemiş faiz hariç; dirty, işlemiş faiz dâhil tutarı ifade eder. Ancak “clean P&L” teriminin risk sistemlerindeki kapsamı değişebilir; bazı tanımlar işlem ve ücret etkilerini de ayırır. Kullanılan tanım belgelenmeden aynı isimli iki rapor karşılaştırılamaz.
İlk köprüde başlangıç tutarı, tahakkuk farkı ve ayrıca belgelenmiş yöntem/zamanlama farkı toplanır. Sonuç, beklenen karşılaştırılabilir tutardır. Bu hesap bağımsız bir muhasebe gözlemi içermediğinden tek başına mutabakatın sağlandığını kanıtlamaz. Clean ile dirty fiyat arasındaki saf farkın işlemiş faiz olduğu da korunmalıdır.
Karşılaştırılabilir tutara geçiş
Açıklanamayan fark
İkinci görselde gözlenen fark = muhasebe − risk; açıklanamayan fark = gözlenen fark − dayanağı bulunan açıklamalar olarak hesaplanır. Açıklama işaretli bir tutardır; muhasebe riskten düşük olduğunda da negatif fark açıklanabilir. Sıfır artık, girilen açıklamaların toplam farkı aritmetik olarak kapattığını gösterir.
Bir açıklama; işlem veya hesap kapsamına, tutarın nasıl üretildiğine ve hangi dönem için geçerli olduğuna bağlanmalıdır. Sayıyı kapatacak keyfî bir “yöntem farkı” eklemek mutabakat sayılmaz. Ayrıca işlem bazında tamlık ve doğruluk, toplam fark sıfır olsa da kontrol edilir.
Gözlenen fark ve açıklanamayan tutar
İnceleme sırası
Önce tarih, saat, para birimi, portföy kapsamı ve ölçüm temeli eşitlenir. Sonra işlem bazında eksik veya mükerrer kayıtlar, fiyat ve kur kaynakları, tahakkuk, sınıflama ve düzeltme fişleri incelenir. Önemlilik eşiği, tekrarlayan veya sahipsiz küçük farkları görünmez kılmamalıdır.
Dayanak ve ileri okuma: ilgili kaynaklar ve madde eşleştirmesi.