Banka muhasebesi · Modül 19 / 20
Kapanış vakası: menkul, repo ve karşılık
TL cinsinden bir FVOCI tahvilinin alımı, repo ile fonlanması, faiz tahakkuku, fiyat farkı ve beklenen kredi zararı tek bir kapanışta birleştirilir. Kayıtların dengesi ile kâr/zarar ve OCI ayrımı birlikte izlenir.
Başlangıç ve işlem dizisi
Başlangıç bilançosunda 1.000 milyon TL nakit ve aynı tutarda özkaynak bulunur. Nominali ve temiz alış değeri 100 milyon TL olan bir tahvil, kupon dönemi başında nakden alınır. Tahvil FVOCI olarak sınıflanmıştır; risk ve getirilerin önemli ölçüde korunduğu repo işleminde bilançoda kalır.
Repo faizi basit yıllık oran ve 365 gün esasıyla tahakkuk eder. Tahvilin dönem faiz geliri ayrı bir girdidir ve henüz tahsil edilmemiştir. Fiyat değişimi temiz değere uygulanır. Kapanış ECL tutarı ayrı bir tahmin olarak girilir; burada PD/LGD modeli yeniden kurulmaz. İşlem maliyeti, kur, vergi, prim/iskonto ve açılış karşılığı yoktur.
İşlemlerden kapanış bilançosuna
Menkul ve repo bilançosu
ECL neden varlık değerinden bir kez daha düşülmez?
FVOCI borçlanma aracının bilançodaki tutarı gerçeğe uygun değerdir. Bu nedenle beklenen kredi zararı, itfa edilmiş maliyetli kredideki gibi bu tutardan ayrıca düşülmez. Karşılık gideri kâr/zararda, karşı kaydı diğer kapsamlı gelirde izlenir. Saf fiyat farkı ile ECL’nin sunum etkisi ayrı bileşenlerdir.
Varsayılan örnekte menkulün temiz değeri 95, faiz alacağı 2 ve nakit 960 milyon TL’dir. Repo gideri yaklaşık 0,493 milyon TL’dir. Kâr/zarar yaklaşık 0,507; OCI −4; toplam özkaynak değişimi yaklaşık −3,493 milyon TL olur. ECL’nin OCI karşı kaydı atlanırsa bilanço 1 milyon TL açık verir.
Aynı işlemlerin kâr/zarar ve OCI etkisi
Üstteki işlem varsayımlarıyla birlikte güncellenir.
Kayıt yönlerinin özeti
| İşlem | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| Menkul alımı | Menkul 100 | Nakit 100 |
| Repo | Nakit | Repo borcu |
| Tahvil faizi | Faiz alacağı | Faiz geliri |
| Repo faizi | Faiz gideri | Faiz borcu |
| Saf fiyat kaybı | OCI | Menkul net değer değişimi |
| ECL artışı | Karşılık gideri | OCI karşılık bileşeni |
Tutarlar mn TL’dir. Fiyat kazancında ilgili kayıt yönleri tersine döner. Bu tablo net muhasebe etkisini gösterir; kurumun resmî alt hesap eşleştirmesiyle tamamlanır.
Karşılık tek başına artırılırsa ne değişir?
Gerçeğe uygun değer sabit tutulduğunda ECL’deki 1 milyon TL artış, kâr/zararı 1 azaltır ve OCI karşılık bileşenini 1 artırır. Toplam özkaynak bu iki sunum etkisi nedeniyle ayrıca değişmez. Gerçek ekonomik koşullarda kredi riskindeki artış piyasa fiyatını da etkileyebilir; simülatörde bu girdiler ayrı değiştirilir.
Dayanak: TFRS 9, 5.5.2 ve 5.7.10–11.