Gün Sonu / Ay Sonu Kontrol Rutini
Seriyi kapatan modül: öğrendiğin her şeyin bir rutine dönüştüğü yer. Bir bankada muhasebe kendini her gün (EOD) ve her ay (MOD) sıralı bir kontrol listesiyle denetler — denge, askı hesap, ters bakiye, reeskont/değerleme basıldı mı, mutabakat tutuyor mu. Bu modül o listeyi kurar ve 18 modüllük yolculuğu tek bir operasyonel resimde toplar. Bir hazineci/riskçi için bu, "gün/ay güvenle kapandı mı, yoksa açık bir bayrak mı var" sorusudur.
- Gün sonu (EOD) kontrol listesinin adımlarını ve sırasını bilmek
- Ay sonu (MOD) rutininin neden daha derin olduğunu (tam değerleme, karşılık, tablo, raporlama) anlamak
- Her kontrolün hangi modülden geldiğini görmek — serinin tümünü tek akışta bağlamak
- Bir günün "kapanmaya hazır" olup olmadığını açık bayraklardan okuyabilmek
- Hazineci/riskçinin bu ritimde nereye, ne zaman baktığını kestirebilmek
01 · Gün Sonu (EOD) Rutini — Her Gün
Her iş günü kapanışında muhasebe/kontrol ekibi sıralı bir tarama yapar. Adımlar ve dayandıkları modüller:
| # | Kontrol | Ne bakılır | Modül |
|---|---|---|---|
| 1 | Fişler işlendi mi | Tüm işlem sistemleri GL'e beslendi mi, batch koştu mu | 05 |
| 2 | Reeskont / değerleme basıldı mı | Gün sonu tahakkuk ve MtM mahsup fişleri atıldı mı | 07, 08 |
| 3 | Denge kontrolü | Toplam borç = toplam alacak mı | 01, 04 |
| 4 | Askı hesap taraması | Açık bakiye açıklanmış, sahipli ve limit içinde mi | 16 |
| 5 | Ters bakiye taraması | Doğal tarafın tersinde bakiye var mı | 01, 16 |
| 6 | Pozisyon mutabakatı | GL kebir = risk/pozisyon sistemi toplamı mı | 03, 17 |
| 7 | Mizan kesinleşti | Kontroller temiz → gün kapanır, ertesi güne devir | 04 |
Sıra önemlidir: önce kayıtların tam olduğundan (1–2), sonra dengeden (3), sonra içerikten (4–6) emin olunur; kritik kontroller geçerse mizan kesinleşir (7). Önemlilik eşiğini aşan veya açıklanamayan kırmızı bayrak kapanışı durdurur. Düşük riskli istisna ancak yetkili onay, sahip, çözüm tarihi ve takip kaydıyla devredebilir.
Adımı ilerlet: liste sırayla işaretlenir, her satır bir modüle bağlanır. Son adımda tüm kontroller geçerse mizan kesinleşir. Açık bir adım varsa risk/önemlilik ve istisna yetkisi değerlendirilir.
02 · Ay Sonu (MOD) Rutini — Daha Derin
Ay sonu, gün sonunun genişletilmiş ve derinleştirilmiş hâlidir. Günlük kontrollerin üstüne şunlar eklenir:
Ay sonunda mizan artık sadece bir kontrol aracı değil, finansal tabloların ve resmi raporlamanın kaynağıdır. Bu yüzden mutabakat çok daha titizdir: gün içi tolere edilen küçük farklar ay sonunda çözülmeli; kalan residual önemlilik eşiği, nedeni ve sahibiyle belgelenmelidir (Modül 17). Hazine açısından ay sonu, taşınan pozisyonların tam değerlemesinin ve OCI etkisinin netleştiği andır.
"EOD temiz kapandı" → tüm günlük kontroller yeşil, mizan kesinleşti. "Ay sonu değerleme koşuyor" → kapsamlı MtM/kur/karşılık batch'i. "Residual kalmadı, tablolar çıkabilir" → mutabakat kapandı, finansal tablo üretilebilir. "Askı hâlâ açık, gün kapanmıyor" → geçici hesap sıfırlanmadı, düzeltme bekleniyor.
03 · Kontrol Sağlığı — Gün Kapanabilir mi
Pratikte gün sonu bir "sağlık panosu" gibi okunur: hangi kontrol açık, etkisi ne, sahibi kim? Kritik bir kırmızı kapanışı engeller; düşük riskli ve açıklanmış istisna ise yetkili onayla takip listesine devredebilir. Renk tek başına karar değildir; önemlilik ve yönetişim belirleyicidir.
Kontrolleri aç/kapat: kritik kontroller yeşilse ve açık istisnalar onaylıysa mizan kesinleşir. Açık bayrakta önce etki ve önemlilik değerlendirilir; sonra düzeltme veya yetkili istisna kaydı yapılır.
04 · Kapanış — 18 Modülün Tamamı
Ve geldik sona. Bu seri "muhasebeci yetiştirme" değil "defteri okuyan hazineci/riskçi" perspektifindeydi — ve artık o defteri okuyabiliyorsun. Yolculuğun haritası:
| Track | Ne kazandın |
|---|---|
| A · Defterler ve Yapı | Borç/alacak mantığı, ters bilanço, THP grup haritası ve çift-tek, kebir hiyerarşisi, GL–mizan zinciri, işlemin gün içi akışı |
| B · Hazine İşlemleri | Menkul sınıflaması (FVTPL/FVOCI/itfa), reeskont, değerleme farkları, türev & nazım, repo fonlaması, YP pozisyon & evalüasyon |
| C · Kâr / Zarar | Gelir tablosu anatomisi, hazine K/Z'nin dört kaynağı, özkaynak & OCI, karşılıklar |
| D · Kontrol & Mutabakat | Mizan okuma refleksleri, muhasebe–risk mutabakatı (clean/dirty), gün sonu/ay sonu rutini |
Muhasebe seni yavaşlatan bir departman değil, okuyabildiğin bir veri kaynağıdır. Önüne bir mizan geldiğinde artık bononun hangi kebirde durduğunu, swap reeskontunu, kur farkı kalemini, değerleme farkının neden K/Z'de değil özkaynakta olduğunu ve gün sonu P&L'i ile muhasebe kârı arasındaki farkın nereden çıktığını iz sürerek bulabilirsin. Defter artık sana açık.
Bu, muhasebe track'ının sonu — ama muhasebenin risk, sermaye ve hazineyle kesiştiği yerler için capital ve risk track'ları devam ediyor. İyi okumalar, Mehmet.
Kaynaklar ve kapsam
Hesap kodları BDDK’nın mevduat bankaları için yayımladığı plandan; muhasebe ilkeleri KGK’nın güncel TFRS setinden doğrulandı. Kurum içi alt hesaplar ve rapor adları farklılaşabilir.