Gelir Tablosu Anatomisi — Hangi Kebirden Hangi Kalem
Bilançoyu (grup 0–4) çözdün, hazine işlemlerini (B track) muhasebeleştirdin. Şimdi hepsinin buluştuğu yer: gelir tablosu. Banka gelir tablosu, THP'nin 5–8. gruplarının özetidir — faiz gelirleri (5), faiz giderleri (6), faiz dışı gelirler (7), faiz dışı giderler (8). Bu modül tablonun iskeletini kurar: hangi satır hangi kebirden beslenir, net faiz geliri nasıl çıkar, kârdan net kâra nasıl inilir. Bir hazineci için bu, "kazandığım carry, MtM ve kambiyo bu tabloda tam olarak nereye düşüyor" haritasıdır.
- Gelir tablosunun THP grup 5–8'in özeti olduğunu ve her satırın hangi gruptan geldiğini bilmek
- Net faiz gelirini (grup 5 − grup 6) bankanın motoru olarak okuyabilmek
- Faiz dışı gelir/giderin (7/8) içinde komisyon, trading, kambiyo ve karşılığı ayırabilmek
- Faaliyet kârından net dönem kârına inen basamakları (karşılık, vergi) izleyebilmek
- Hazinenin gelir tablosundaki ayak izini (carry→5, funding→6, MtM/kambiyo→7/8) çıkarabilmek
Bu modül BDDK banka hesap planındaki 5–8 gruplarını okuyarak başlar. TMS 1, erken uygulama yoksa 2026 dönemlerinde yürürlüktedir. TFRS 18, 1 Ocak 2027 veya sonrasında başlayan yıllık dönemlerde TMS 1’in yerini alır; yeni tanımlı ara toplamlar ve yönetimce tanımlanan performans ölçütleri getirir. Bankaya özgü yasal tablo formatı ayrıca BDDK düzenlemeleriyle okunmalıdır.
01 · İskelet — Gelir Tablosu = Grup 5–8
Banka gelir tablosunun tamamı dört gruptan çıkar. Mizanda bu grupların bakiyeleri, gelir tablosunun satırlarıdır:
| Grup | Gelir tablosu bloğu | İçinde ne var |
|---|---|---|
| 5 | Faiz gelirleri (+) | Kredi faizi, menkul faizi, para piyasası/plasman faizi, reeskont gelirleri |
| 6 | Faiz giderleri (−) | Mevduat faizi, kullanılan kredi faizi, repo faizi, ihraç menkul faizi |
| 7 | Faiz dışı gelirler (+) | Komisyonlar, sermaye piyasası işlem kârları, türev kârları, kambiyo kârı, kâr payı |
| 8 | Faiz dışı giderler (−) | Personel/faaliyet giderleri, işlem zararları, türev/kambiyo zararları, karşılık giderleri |
Yapı iki büyük bloktan oluşur: faiz tarafı (5−6) ve faiz dışı taraf (7−8). Bankanın çekirdek işi faiz tarafındadır (mevduat topla, kredi ver, aradaki marjı al); faiz dışı taraf ise komisyon, trading ve faaliyet dünyasıdır. Hazinenin kârı ilginç bir şekilde iki tarafa birden yayılır — carry faiz tarafında, MtM ve kambiyo faiz dışı tarafında. Bir sonraki modül bu dağılımı büyütecek.
Gelir tablosu, grup 5–8 nominal hesaplarının dönem sonunda kapanmasıyla oluşur. Bu hesaplar yıl boyunca birikir, dönem sonunda "dönem net kârı"na (grup 4, özkaynak) devredilir ve sıfırlanır. Bilanço bir andır (stok), gelir tablosu bir dönemdir (akış) — ikisi dönem kârı üzerinden birbirine bağlanır.
02 · Net Faiz Geliri — Motorun Kalbi
Bir bankanın en temel kâr kalemi net faiz geliridir — grup 5 eksi grup 6. Kredilerden ve menkullerden gelen faiz, mevduata ve fonlamaya ödenen faizden ne kadar fazlaysa, bankanın çekirdek kârı odur. Bunu ölçmenin standart yolu net faiz marjıdır (NIM):
NIM = Net Faiz Geliri / Ortalama Getirili Aktifler
NIM iki şeyin çarpımıdır: spread (aktif getirisi − pasif maliyeti) ve hacim (getirili aktif büyüklüğü). Hazine bu denklemin tam ortasındadır: FTP (iç fon transfer fiyatı) mekanizması, her kredinin ve mevduatın hazineyle olan iç faiz alışverişini kurar, böylece net faiz gelirinin ne kadarının şubeye ne kadarının hazineye ait olduğu ayrışır. Muhasebede hepsi grup 5 ve 6'da toplanır; yönetsel raporlamada FTP ile bölünür.
Getiri ve maliyeti oynat: aradaki spread net faiz gelirinin oranını, hacim ise tutarını belirler. Spread daralınca (pasif maliyeti aktif getirisine yaklaşınca) NIM erir — faiz artış dönemlerinde mevduat hemen pahalanır, krediler yavaş fiyatlanır, marj sıkışır (Treasury ALM konusu).
03 · Faiz Dışı Taraf — Komisyon, Trading, Kambiyo
Grup 7 ve 8, faizin dışındaki her şeydir — ve hazinenin trading kârı tam buraya düşer:
| Kalem | Grup | Hazineyle ilgisi |
|---|---|---|
| Komisyon & ücret gelirleri | 7 | Çoğu şube/bankacılık; hazinede müşteri işlem komisyonları |
| Sermaye piyasası işlem kâr/zararı | 7 / 8 | Bono alım-satım ve MtM kârı (FVTPL) buraya |
| Türev kâr/zararı | 7 / 8 | Swap/forward/opsiyon MtM'i (alım-satım amaçlı) |
| Kambiyo kâr/zararı | 7 / 8 | Kur farkı / evalüasyon (Modül 11) |
| Personel & faaliyet giderleri | 8 | Genel işletme; hazineye doğrudan değil |
| Karşılık giderleri | 8 | Beklenen zarar karşılıkları (Modül 15) |
Dikkat çekici olan şu: hazinenin kârının büyük kısmı gelir tablosunun iki ayrı ucunda yaşar. Taşıma getirisi (carry) faiz tarafında (grup 5), fiyat/MtM ve kambiyo kârı ise faiz dışı tarafta (grup 7/8). Bir bononun toplam getirisi bu yüzden iki farklı satıra bölünür — ve bu bölünme, hazine P&L'ini okurken en sık karıştırılan noktadır. Sonraki modül (13) tam olarak bu dağılımı kurar.
04 · Kârdan Net Kâra — Basamaklar
Grupları topladıktan sonra gelir tablosu birkaç basamakla net dönem kârına iner. Şelale mantığı:
Kalemleri oynat: şelale faiz gelirinden başlar, faiz giderini düşer (→ net faiz geliri), faiz dışı gelir/gideri ekler/çıkarır, karşılığı ve vergiyi düşer → net dönem kârı. Her basamak bir grup; sırayla akıtınca gelir tablosunun tamamı tek resimde çıkar.
"NIM daraldı ama komisyon taşıdı" → net faiz geliri (5−6) düştü, faiz dışı gelir (7) telafi etti. "Karşılık kârı yedi" → grup 8 karşılık gideri faaliyet kârını baskıladı. "Trading tarafı iyi geldi" → sermaye piyasası/türev kârı (grup 7). "Efektif vergi oranı yüksek" → vergi öncesi kârdan net kâra geçişte kesinti büyük.
05 · Kapanış — Tablodan Hazine K/Z'sine
Gelir tablosunun iskeletini kurdun: grup 5−6 faiz tarafı (net faiz geliri, motor), grup 7−8 faiz dışı taraf (komisyon, trading, kambiyo, karşılık), sonra vergi ve net dönem kârı. Bir mizana baktığında artık 5–8 bakiyelerini gelir tablosu satırlarına çevirebilir, hazinenin kârının hem faiz hem faiz dışı tarafa yayıldığını görebilirsin.
Sıradaki modül tam da bu yayılmayı büyütür: hazine K/Z'sinin oluşumu — carry, MtM, funding ve FTP'nin gelir tablosunun farklı satırlarından nasıl toplanıp tek bir "hazine kârı"na dönüştüğü. Akılda kalan cümle: gelir tablosu grup 5–8'in özetidir; faiz tarafı (5−6) motoru, faiz dışı taraf (7−8) trading ve kambiyoyu taşır — ve hazine ikisine birden dokunur.
Kaynaklar ve kapsam
Hesap kodları BDDK’nın mevduat bankaları için yayımladığı plandan; muhasebe ilkeleri KGK’nın güncel TFRS setinden doğrulandı. Kurum içi alt hesaplar ve rapor adları farklılaşabilir.