Sözlük ve Kaynaklar
Terimler
Tanımlar serideki kullanım bağlamını özetler. Ayrıntı ve varsayımlar için ilgili modüle geçilebilir.
- Gözlem birimi
- Veride bir satırın temsil ettiği kişi, işlem, dönem veya başka bir varlık. Modül 01 →
- Seçilim
- Hangi birimlerin veri kapsamına girdiğini belirleyen süreç. Modül 01 →
- Hedef değişken
- Tahmin veya açıklama konusu olan, kapsamı ve ufku tanımlanmış sonuç. Modül 02 →
- Bilgi sızıntısı
- Tahmin veya değerlendirme anında kullanılmaması gereken bilginin modele taşınması. Modül 03 →
- Medyan
- Sıralı dağılımın ortasını gösteren merkez ölçüsü. Modül 04 →
- Yoğunluk
- Sürekli bir dağılımda aralık olasılıklarını alan üzerinden tanımlayan fonksiyon. Modül 05 →
- Uç değer
- Seçilen referansa göre alışılmadık bir gözlem; nedeni ayrıca araştırılır. Modül 06 →
- Önsel ve sonsal
- Bayes yaklaşımında gözlem öncesi ve gözlemle güncellenmiş dağılım. Modül 07 →
- Taban oranı
- İlgili popülasyonda hedef olayın payı. Modül 08 →
- Hassasiyet / Recall
- Gerçek pozitifler içindeki doğru alarm payı: TP/(TP+FN). Modül 08 →
- Kesinlik / Precision
- Alarmlar içindeki doğru alarm payı: TP/(TP+FP). Modül 08 →
- FPR
- Olay dışı gözlemlerde yanlış alarm payı: FP/(FP+TN). Modül 08 →
- Beklenen değer
- Olasılıklarla ağırlıklandırılmış sonuç ortalaması. Modül 09 →
- PD / LGD / EAD
- Kredi bağlamında olay olasılığı, olay gerçekleştiğinde kayıp oranı ve risk tutarı; kapsamları açık tanımlanmalıdır. Modül 09 →
- Standart hata
- Bir tahmin edicinin örnekleme dağılımındaki standart sapma. Modül 10 →
- Yanlılık
- Tahmin edicinin beklenen değeri ile hedef parametre arasındaki sistematik fark. Modül 11 →
- P-değeri
- H₀ ve test varsayımları altında gözlenen kadar veya daha uç istatistik olasılığı. Modül 12 →
- Karıştırıcı
- Müdahale ile sonuç arasındaki ilişkinin nedensel yorumunu etkileyen ortak neden. Modül 13 →
- WoE / IV
- Gruplardaki sınıf paylarının log oranı ve bu ayrımı özetleyen bilgi değeri. Modül 14 →
- Artık
- Gözlenen sonuç ile model tahmini arasındaki fark. Modül 16 →
- Odds
- Olay olasılığının olay dışı olasılığa oranı: p/(1−p). Modül 17 →
- AUC
- ROC altında kalan alan; skor yönü tanımlandığında sıralama olasılığı olarak okunabilir. Modül 19 →
- Kalibrasyon
- Olasılık tahminleri ile gerçekleşen sıklıkların uyumu. Modül 20 →
- Brier skoru
- İkili sonuçlarda tahmin olasılığı ile etiket arasındaki kare farkın ortalaması. Modül 20 →
- Aşırı uyum
- Eğitim örneğine özgü değişkenliğin yeni veriye taşınamayan biçimde öğrenilmesi. Modül 21 →
- Doğrulama / Test
- Doğrulama model seçimine hizmet eder; son test seçimden ayrı değerlendirme içindir. Modül 22 →
- PSI
- Sabit aralıklardaki iki dağılım payının log oranlarıyla hesaplanan değişim özeti. Modül 23 →
- Özellik katkısı
- Seçilen açıklama yöntemi ve referans altında bir özelliğe atfedilen model çıktı payı. Modül 26 →
- Nedensel etki
- Tanımlanmış müdahaleler altında oluşacak sonuçların karşılaştırması. Modül 28 →
- DiD
- Grupların dönemler arasındaki değişimlerini karşılaştıran, tanımlama varsayımları gerektiren yöntem. Modül 28 →
- Kohort
- Ortak bir başlangıç özelliği veya dönemini paylaşan kayıt grubu. Modül 29 →
- Sağdan sansürleme
- Olayın henüz gözlenmediği, yalnızca gözlem süresinden sonra gerçekleşebileceğinin bilindiği durum. Modül 29 →
- Hazard
- Henüz olay yaşamamış birimler için koşullu olay hızı; aralıklı veride koşullu olay olasılığıyla karıştırılmamalıdır. Modül 29 →
- Eşit fırsat
- Tanımlanan olumlu sınıf içinde grupların doğru olumlu karar oranlarının eşitliği. Modül 30 →
- Equalized odds
- Gruplarda hem doğru pozitif hem yanlış pozitif oranlarının eşitliği. Modül 30 →
- Senaryo
- Sonuçların hesaplandığı koşullar bütünü; tek başına olasılık tahmini değildir. Modül 32 →
Kaynaklar ve ileri okuma
Kaynaklar yöntemlerin tanımına, varsayımlarına ve uygulama ayrıntılarına dönmek için seçildi. Görseller bu yayınların verilerini yeniden üretmez. Düzenleyici kaynakların kapsamı ilgili ülke, kurum ve kullanım alanıyla sınırlıdır.
NIST · İstatistik el kitabı
Dağılımlar, örnekleme, regresyon ve hipotez testi için başvuru kaynağı.
scikit-learn · Çapraz doğrulama
Veri yapısına uygun değerlendirme bölmeleri ve model seçimi.
scikit-learn · Veri sızıntısı ve ön işleme
Ön işleme ve özellik seçimi sırasında sızıntının nasıl oluştuğu.
scikit-learn · Olasılık kalibrasyonu
Reliability diagram, kalibrasyon yöntemleri ve uygun değerlendirme.
Hernán ve Robins · Causal Inference: What If
Müdahaleler, karşı-olgusal sonuçlar ve nedensel tanımlama varsayımları.
SHAP · Şelale grafiğinin yorumu
Toplamsal açıklamada başlangıç değeri, katkılar ve çıktı ölçeği.
Fairlearn · Adalet ölçütleri
Demografik parite, eşit fırsat ve equalized odds ayrımları.
NIST · Kaplan–Meier yaklaşımı
Sansürlü veride ürün-limit tahmini ve sağkalım yaklaşımı.
Federal Reserve · SR 26-2, Model Risk Management
17 Nisan 2026 tarihli ABD gözetim rehberi; SR 11-7 ve SR 21-8’in yerini alır. Sektörel yönetişim örneğidir; bütün veri bilimi uygulamalarına yönelik evrensel kural değildir.
Denis Valle · Beta–Binom eşlenik güncelleme
Başlangıç dağılımının ikili gözlemlerle güncellenmesi.
Yurdakul · Statistical Properties of Population Stability Index
PSI’nin istatistiksel özellikleri ve örneklem etkileri üzerine doktora çalışması.
scikit-learn · Karar ağaçları
Bölünme ölçütleri ve ağaç öğreniminin matematiksel tanımı.
scikit-learn · Topluluk yöntemleri
Gradient boosting, kayıp fonksiyonları ve düzenlileştirme.
Görsellerin kapsamı
Dağılım ve örneklem simülasyonları, hesaplanan istatistikler ile şematik senaryoları bir arada kullanır. Katkı profilleri, izleme serileri ve sağkalım eğrileri temsili değerlerdir. Model karşılaştırma tablosu ölçülmüş bir algoritma sıralaması değildir.
Okuma sırası
Yöntem tanımı için ilgili birincil kaynağa, somut kullanım örneği için modüle dönmek yararlıdır. Yazılım belgelerinin “stable” adresleri zamanla güncellenebilir; tekrarlanabilir uygulamalarda kullanılan sürüm ayrıca kaydedilir.
Kaynak kapsamı
Kaynak dizini 6 Eylül 2026 itibarıyla gözden geçirildi. Serinin sayısal örnekleri öğretim amaçlıdır; belirli bir kurum, kişi veya gerçek portföy hakkında sonuç sunmaz.