FTP — Şube ile Hazine Arasındaki Fiyat
Bir şube mevduat toplar, başka şube kredi verir. Peki hangisi kâr etti? Bu sorunun cevabı bankanın en görünmez ama en belirleyici iç mekanizmasında saklı: FTP (Fon Transfer Fiyatlaması). FTP, hazinenin her şubeyle kurduğu iç fiyattır — ve bankanın gerçek kârının nereden geldiğini ancak bu fiyatı anlayınca görebilirsin.
- FTP'nin ne olduğunu ve neden var olduğunu bir cümlede anlatabilmek
- Mevduat şubesinin neden "kâr eder", kredi şubesinin neden FTP "öder" olduğunu görmek
- Matched-maturity mantığı: her ürünün kendi vadesinden fiyatlanması
- FTP eğrisinin katmanları: baz faiz + likidite primi
- Ters eğride vade dönüşümünün neden hazineye maliyet yarattığını hesaplayabilmek
01 · Problem — Kimin Kârı Kimin?
Diyelim Kadıköy şubesi 1 yıl vadeli 100 TL mevduatı %42'den topladı. Aynı gün Levent şubesi 2 yıl vadeli 100 TL krediyi %55'ten verdi. Banka toplamda 100 TL topladı, 100 TL dağıttı, arada 13 puan var. Ama bu 13 puan kimin başarısı? Mevduat şubesinin mi, kredi şubesinin mi? Ve daha kötüsü: mevduatın vadesi 1 yıl, kredinin 2 yıl — banka vade uyumsuzluğu riski aldı, bunun bedelini kim ödeyecek?
Eğer bu soruyu cevaplamazsan, şube performansını ölçemezsin: mevduat şubesi "ben para topladım, kredi verenler benim sırtımdan kazanıyor" der; kredi şubesi "asıl parayı ben kazandırıyorum" der. FTP tam bu kavgayı çözer. Mantığı basit: hazine, her şubenin ortasına girer. Mevduatı şubeden bir iç fiyattan "satın alır", krediyi veren şubeye aynı mantıkla bir iç fiyattan "satar". Böylece her şube kendi işinden ne kazandığını net görür.
FTP, her şubenin bilançosunun karşı tarafına hazineyi koyan iç fiyattır. Bu yapı, sözleşmesel faiz ve likidite riskinin önemli bölümünü merkezî ALM/hazine görünümüne taşır. Yine de şube ve ürün birimleri müşteri davranışı, opsiyon kullanımı, baz, kredi, operasyon ve yanlış fiyatlama risklerini taşımaya devam eder; FTP riski “yok etmez”, görünür kılar ve uygun sahibe tahsis eder.
02 · FTP Eğrisi — Fiyat Nereden Gelir
FTP tek bir sayı değildir; bir eğridir. Çünkü paranın fiyatı vadeye göre değişir. 1 gecelik fon başka, 5 yıllık fon başka değerdedir. FTP eğrisi genellikle bankanın marjinal fonlama maliyetine — piyasa faiz eğrisine (swap/DİBS) — dayanır ve üzerine bir likidite primi eklenir. Aşağıdaki eğride vadeyi kaydır: her vadede FTP oranının ne olduğunu ve neden o seviyede olduğunu gör. Bu öğretim senaryosunda eğri terstir; güncel piyasa veya kurum FTP eğrisi değildir.
FTP eğrisi seçilen baz eğri üzerine likidite, opsiyonellik ve kurumun fonlama yapısına ilişkin katmanlar ekleyebilir. Uzun ve istikrarlı fonun yenileme riskini azaltmasının bir değeri vardır; 5 yıllık sabit fon, bankaya "5 yıl boyunca bu parayı yenilemek zorunda değilim" güvenini verir — bu güvenin fiyatı likidite primidir. Bu yüzden kredi şubesine uzun vadeli kredinin FTP'si daha ağır gelir: banka o krediyi fonlamak için uzun, güvenli para bağlamak zorundadır.
03 · Değer Zinciri — 13 Puan Nasıl Bölünür
Şimdi baştaki soruya dönelim. Mevduat %42'den 1 yıla toplandı, kredi %55'ten 2 yıla verildi. Toplam müşteri spread'i 13 puan. FTP bunu üçe böler: mevduat şubesine, kredi şubesine ve aradaki vade dönüşümünü taşıyan hazineye. Aşağıda oranları ve vadeleri değiştir — 13 puanın (ya da yeni spread'in) her aktöre nasıl dağıldığını canlı gör.
Mevduatı 3 aya, krediyi 5 yıla ayarla. Hazine marjının negatife döndüğünü göreceksin. Neden? Bu örnek ters eğride banka pahalı kısa fonu düşük uzun-vade FTP'li krediyle eşlediği için modelde vade dönüşümü negatif sonuç veriyor. Gerçek sonuç; davranışsal vade, hedge, basis, likidite primi, yeniden fiyatlama ve kurumun fonlama bileşimine bağlıdır. Şube marjı pozitif görünürken merkezî ALM marjının negatif olması, FTP'nin görünür kılmak istediği gerilimdir. İşte ALM'in (Modül 5) doğduğu yer.
04 · FTP Katmanları ve ALCO
Gerçek bir FTP oranı tek katman değildir; üst üste binen fiyatlardan oluşur. En altta baz faiz (marjinal fonlama), üzerine likidite primi, bazı ürünlerde bir de opsiyonellik primi vardır — örneğin müşterinin erken çekebildiği vadesiz mevduat ya da erken kapatılabilen kredi, bankaya belirsizlik yükler ve bu belirsizlik fiyatlanır.
| Katman | Neyi fiyatlar | Kim öder |
|---|---|---|
| Baz faiz | Paranın vadeye göre marjinal maliyeti (piyasa/swap eğrisi) | Herkes — eğrinin çıkış noktası |
| Likidite primi | Fonlama likiditesi ve yenileme riskinin vadeye göre bedeli | Uzun vadeli kredi alan; uzun mevduat verene ödenir |
| Opsiyonellik primi | Erken çekme/erken kapama gibi davranışsal belirsizlik | Vadesiz mevduat, çekilebilir ürünler |
| Davranışsal düzeltme | Vadesiz mevduatın gerçekte ne kadar "yapışkan" olduğu | Modelle belirlenir; ALCO onaylar |
FTP metodolojisini ve eğrileri çoğu kurumda ALM/hazine ile finans ve risk ekipleri geliştirir; yetkili komite mandatına göre onaylar. Bu bir muhasebe işlemi değil, bir strateji aracıdır. ALCO FTP'de vade primini artırırsa şubeler uzun vadeli mevduata itilir (banka daha istikrarlı fonlanır); likidite primini düşürürse uzun kredi ucuzlar ve kredi büyümesi teşvik edilir. Yani FTP, yönetimin banka davranışını yönlendirdiği görünmez direksiyondur.
"FTP'de vade primini açalım" → uzun mevduatı ödüllendirip fonlama istikrarını artıralım. "Bu kredinin FTP'si onu zarara sokuyor" → müşteri fiyatı, hazinenin fonlama maliyetini karşılamıyor; ya fiyat artmalı ya vazgeçilmeli. "Vadesiz mevduatın davranışsal vadesini uzattık" → modelce bu paranın daha yapışkan olduğuna karar verdik, dolayısıyla ona daha yüksek FTP kredisi veriyoruz. Her cümle, kurumun FTP yönetişimindeki bir varsayım veya onay kararına işaret eder.
05 · Kontrol — FTP Mantığı Oturdu mu?
06 · Kapanış
FTP'yi anladıysan, bankanın kârının aslında üç ayrı hikâye olduğunu görürsün: mevduat şubesinin fonlama marjı, kredi şubesinin kredi marjı ve hazinenin vade dönüşümü sonucu. Toplantıda birisi "kredi büyümesi kârı taşıyor" dediğinde artık soracaksın: "FTP sonrası mı, öncesi mi? Vade dönüşümü hazineyi zarara mı sokuyor?" Bir sonraki modülde (ALM) tam da bu vade dönüşümünün mutfağına gireceğiz: banka kısa borçlanıp uzun kredi verdiğinde faiz değişince ne oluyor, NII ve EVE ne diyor.
Kendini kontrol et
FTP’nin temel yönetişim amacı nedir?
İş biriminin kontrol ettiği müşteri marjını, merkezî olarak yönetilen faiz ve likidite riskinden ayırmaktır.
Tek bir ortalama fonlama maliyeti neden yetersizdir?
Vade, para birimi, yeniden fiyatlama ve opsiyonellik farklı olduğu için ürünlerin marjinal fonlama ve likidite maliyeti aynı değildir.
FTP eğrisi neden strateji aracıdır?
Fiyat sinyali yoluyla mevduat vadesini, kredi fiyatını, büyümeyi ve bilanço kompozisyonunu etkiler.
Birincil kaynaklar ve güncellik
- Basel likidite maliyetlerinin iç fiyatlamaya alınması
- Basel supervisory review — likidite fiyatlaması
Son içerik kontrolü: 14 Temmuz 2026. Oranlar ve masa örnekleri güncel kotasyon değil, pedagojik senaryodur; kurum ve yargı alanı kapsamı ayrıca doğrulanmalıdır.