Organizasyon — GMY, Masalar, ALCO
Toplantıda karşındaki kişinin ne dediğini anlamanın yarısı, onun organizasyonda nerede oturduğunu bilmektir. Bu modül hazine GMY'sinin altındaki yapıyı, front/middle/back office ayrımını, ALCO'nun nasıl çalıştığını ve "bu karar kimin?" sorusunun cevabını verir.
- Tipik bir hazine org şemasını çizebilmek: GMY → direktörler → masalar
- Front / middle / back office'in bir işlemin yaşam döngüsündeki rollerini bilmek
- ALCO'da kimlerin oturduğunu ve hangi kararların orada alındığını bilmek
- Limit hiyerarşisini anlamak: yönetim kurulundan trader'a yetki nasıl iner
- Bir kararın hangi seviyede alındığını doğru tahmin edebilmek
01 · Hazine GMY'sinin Krallığı
Bankalarda hazine çoğu zaman bir Genel Müdür Yardımcısı'na (bazı bankalarda "Hazine ve Finansal Kurumlar GMY" ya da "Treasury & Capital Markets") bağlıdır. GMY doğrudan genel müdüre rapor eder ve icra kurulunda oturur. Altında tipik olarak 2–4 direktör, onların altında masa yöneticileri ve trader'lar bulunur. Aşağıdaki şemada her kutuya tıkla — kim olduğunu, ne yaptığını ve neyle ölçüldüğünü gör.
Bazı bankalarda ALM (bilanço yönetimi) hazine GMY'sinin altındadır, bazılarında CFO'ya bağlı ayrı bir birimdir. Fark önemlidir: ALM hazinenin içindeyse pozisyon alma iştahıyla bilanço koruma görevi aynı çatıda birleşir — sinerji de üretir, çıkar çatışması da. Ayrıysa hazine "uygulayıcı", ALM "karar tasarımcısı" olur. Toplantıda "bunu ALM mi istedi, masa mı istedi?" sorusu tam bu yüzden sorulur.
02 · Bir İşlemin Yaşam Döngüsü: Front / Middle / Back
Trader ekranında "500 milyon nominal 5Y tahvil aldım" dediği anda işlem bitmez — aslında yeni başlar. Her işlem üç katmandan geçer ve bu katmanların ayrı raporlama hatlarında olması bankacılık düzenlemesinin temel taşıdır (görevler ayrılığı, "segregation of duties"):
"Middle office P&L'i henüz onaylamadı" → trader'ın beyan ettiği kâr bağımsız doğrulanmadı, resmî değil. "İşlem ekonomik olarak bitti, settle olmadı" → fiyat kilitlendi ama para/kıymet henüz el değiştirmedi (takas riski hâlâ var). "Limit ihlali middle'dan geldi" → risk yönetimi bir masanın limit aştığını raporladı; masa değil, bağımsız kontrol yakaladı — sistem çalışıyor demektir.
03 · ALCO — Bilançonun Parlamentosu
ALCO (Asset-Liability Committee / Aktif-Pasif Komitesi), bilanço stratejisi ve limit kullanımlarının izlendiği temel yönetişim forumlarından biridir. Toplantı sıklığı, başkan, üyeler ve karar yetkisi kurumun komite mandatına göre değişir; bazı kararlar yönetim kurulu veya başka bir icra komitesinin onayını gerektirir. Hazine, finans, risk ve iş birimlerinin temsil edilmesi tipiktir.
ALCO'yu anlamanın anahtarı şudur: oradaki herkes aynı bilançonun farklı ucunu çeker. Perakende GMY mevduata yüksek faiz vermek ister (hacim büyütür), hazine düşük vermek ister (maliyet düşer), CFO marjı korumak ister, CRO risk limitlerini savunur. ALCO bu çekişmenin medeni çözüm mekanizmasıdır.
| Tipik ALCO gündemi | Çekişme kimin arasında | Karar örneği |
|---|---|---|
| Mevduat fiyatlama stratejisi | Perakende (hacim) vs Hazine (maliyet) | "3 aylık TL mevduatta üst fiyat bandı %41'e çekilsin" |
| FTP eğrisi güncellemesi | Krediler (düşük FTP ister) vs Hazine (gerçek maliyeti yansıtsın ister) | "5Y sabit TL kredi FTP'sine +50bp likidite primi eklensin" |
| Menkul kıymet portföy stratejisi | Hazine (pozisyon iştahı) vs CRO (limit) | "Banking book DİBS portföyünde, onaylı muhasebe ve risk sınırları içinde 3–5Y alım limiti tanımlandı" |
| Likidite & fonlama planı | Herkes vs gerçekler | "LCR alt limiti %120'den %130'a çıkarıldı, sendikasyon yenilenecek" |
| IRRBB pozisyonu (faiz riski) | Hazine (görüş) vs CRO (koruma) | "Faiz indirim döngüsü öncesi duration uzatılacak, EVE limiti dahilinde" |
Hazine GMY'sinin toplantıdaki cümlelerinin çoğu aslında ALCO kararlarının savunusu veya hazırlığıdır. "Mevduat vadesini uzatmalıyız" diyorsa FTP'de vade primini artırmak isteyecektir; "eğrinin uzun ucu değerli" diyorsa ilgili mandat altında portföy ve risk limiti onayı isteyecektir. Cümleyi duyduğunda arkasındaki yönetişim gündemini görmeye başladığın gün, masadaki taraflardan biri olursun.
04 · Limit Hiyerarşisi — Yetki Nasıl İner
Trader istediği pozisyonu alamaz. Yetki yukarıdan aşağı, gittikçe daralarak iner. En tepede yönetim kurulunun onayladığı risk iştahı beyanı vardır ("banka toplam ne kadar faiz riski taşıyabilir"); en altta trader'ın gün içi pozisyon limiti ve stop-loss'u.
Üç limit türünü ayırt et: pozisyon limiti (ne kadar taşıyabilirsin — örn. nominal, DV01, açık FX pozisyonu), stop-loss limiti (ne kadar zarar edince kapatmak zorundasın) ve ürün/vade yetkisi (hangi ürünü, hangi vadeye kadar yapabilirsin — örn. masa 10Y'ye kadar yetkili, egzotik opsiyon yasak). Limit aşımı olduğunda middle office raporlar, aşımın bilinçli mi kaza mı olduğu ve kimin onayıyla yapıldığı sorgulanır.
05 · Kapanış — Şemayı Kafanda Taşı
Bundan sonraki her modülde bu şemadaki birinin masasına oturacağız. Ama artık şunu biliyorsun: hazinede kimse tek başına karar almaz. Trader limitin içinde oynar, direktör çerçeveyi çizer, GMY ve komiteler tanımlı mandatlar içinde hareket eder; bütün yapı yönetim kurulunun risk iştahı ve gözetimine tabidir. Toplantıda birinin "pozisyon aldık" demesi, bu zincirin tamamının önceden işlemiş olduğu anlamına gelir — ve iyi bir dinleyici hangi halkanın konuştuğunu hep bilir.
Kendini kontrol et
Middle office neden hazineye bağımsız olmalıdır?
Limit, değerleme ve P&L kontrolünün işlemi alan masadan bağımsız doğrulanması çıkar çatışmasını azaltır.
ALCO ile yönetim kurulunun rolü nasıl ayrılır?
Kurul risk iştahı ve üst çerçeveyi onaylar; ALCO bu çerçeve içinde bilanço, fonlama, FTP ve faiz riski kararlarını yönetir.
Limit aşımı neden sadece trader konusu değildir?
Aşım bağımsız tespit, eskalasyon, neden analizi, yetkili onay ve gerekiyorsa pozisyon azaltma gerektirir.
Birincil kaynaklar ve güncellik
Son içerik kontrolü: 14 Temmuz 2026. Oranlar ve masa örnekleri güncel kotasyon değil, pedagojik senaryodur; kurum ve yargı alanı kapsamı ayrıca doğrulanmalıdır.