FX Masası — Kur, Swap Noktaları, TL Likidite
FX masası iki iş yapar: bankanın açık kur pozisyonunu yönetmek ve müşteri döviz akışını fiyatlayıp hedge etmek. Ama asıl derinlik şurada: Türkiye'de FX masası aslında bir likidite masasıdır. Swap noktaları kur tahmini değildir; faiz farkı, cross-currency basis, teminat, bilanço ve likidite koşullarının bileşimini yansıtır. Bu modül açık pozisyon P&L'ini, swap–faiz paritesini ve TL–döviz bağını kurar.
- Açık FX pozisyonunu ve kur hareketinin P&L'e etkisini hesaplayabilmek
- Long/short USD pozisyonun ne anlama geldiğini ve limit doluluğunu okumak
- Swap noktalarının faiz farkından (CIP) doğduğunu görmek
- Swap fiyatını vade, referans faiz ve basis ile birlikte yorumlamak
- "Swap'la TL yarattık" cümlesinin mekaniğini çözmek
01 · Açık Pozisyon — En Basit Bahis
FX masasının en çıplak riski açık pozisyondur: bankanın bilanço içi ve bilanço dışı döviz duyarlılıklarının neti. Long USD (varlık > borç) isen dolar yükselince kazanır, düşünce kaybedersin. Bu pozisyon iki kaynaktan doğar: masanın bilinçli görüşü ("dolar yükselecek, long duralım") ve müşteri akışının bıraktığı artık (bir ihracatçı döviz bozdurdu, masa istemeden long kaldı). Aşağıda bir pozisyon kur, kuru oynat, P&L'i gör.
Kotasyon USD/TRY = TL/USD. Nokta F−S, birim TL/USD; bu ekranda pip değildir. Faizler basit yıllık, yıl kesri t = ay/12; piyasa basis’i ayrıca fiyatlanır.
Direktör açık pozisyonu gördüğünde ilk sorusu şudur: "Bu bilinçli mi, artık mı?" Bilinçli pozisyon bir görüştür ve savunulabilir. Müşteri akışından kalan artık ise istenmeyen risktir — masa onu ya piyasada kapatır (hedge) ya da başka bir müşteri akışıyla eşler (internalize). İyi FX masası, müşteri akışının bıraktığı artığı sürekli süpürerek net pozisyonu kendi görüşüne yakın tutar.
02 · Swap Noktaları — Beklenti Değil, Taşıma Fiyatı
İşin en yanlış anlaşılan kısmı burası. Forward kuru, gelecekteki spot kurun doğrudan tahmini değildir. İki para biriminin faiz farkından matematiksel olarak doğar — buna faiz paritesi (covered interest parity) denir. Bu örnekte TL faizi dolar faizinden yüksek seçildiği için forward dolar, spot dolardan pahalıdır; aradaki fark "swap noktasıdır". Aşağıda TL ve USD faizini oynat — forward kurun ve swap noktasının nasıl mekanik olarak değiştiğini gör.
İşte kritik nokta: piyasada gözlenen swap noktası, ima edilen bir TL faizi taşır. Bankalar TL'ye sıkıştığında ne yapar? Ellerindeki doları verip TL alırlar — "sell & buy" swap. Bu talep, swap noktalarını açar ve ima edilen TL faizini yukarı iter. Bu yüzden faiz farkının açıkladığı teorik noktalar ile piyasada gözlenen noktalar arasındaki fark, TL fonlama talebi ve basis hakkında bilgi verebilir; tek başına likidite teşhisi değildir. FX masasındaki bir hareket, aslında Modül 6'daki likidite hikâyesinin FX üzerinden okunuşudur. "Swap'la TL yarattık" tam da bu: döviz ver, TL al, TL açığını kapat.
03 · TL–Döviz Bağı — Tek Bilanço, İki Yüz
FX ve para piyasası ekranları aynı fonlamanın farklı yönlerini gösterir. Gecelik ve swap-implied faizler aynı vadeye getirildikten sonra karşılaştırılır. Noktanın genişlemesi spot seviyesinden, vade uzamasından veya faiz farkından da gelebilir. Nakit planı, teminat ve piyasa erişimi bu gözlemleri tamamlar.
| Gözlem | Kontrol sorusu | Tek başına söylemediği |
|---|---|---|
| Gecelik faiz yükseldi | Politika, piyasa ve bankanın fiilî maliyeti ne? | Bankanın ödeme açığı olduğunu |
| Swap noktası genişledi | Aynı spot, vade ve faiz farkına göre basis değişti mi? | Mutlaka TL sıkışıklığı olduğunu |
| TL net akış negatif | Açılış nakdi, ödeme zamanı ve tampon ne? | Kapanış nakdinin eksi olduğunu |
| Sell/buy swap yapıldı | Spotta TL girişi, vadede TL çıkışı ve döviz erişimi ne? | Fonlamanın kalıcı veya risksiz olduğunu |
“Swap puanları açıldı” dendiğinde önce para çifti, vade ve kotasyon konvansiyonu sorulur. “Akışı internalize ediyoruz” net yön riskinin müşteri işlemleriyle eşlendiğini anlatır. “Sell/buy swap ile TL aldık” ise spot TL girişini ve vadede geri ödeme yükümlülüğünü birlikte anlatır.
04 · Kontrol — FX Refleksi
05 · Kapanış
FX masasını likidite gözlüğüyle okumayı öğrendin: açık pozisyon en çıplak bahis, swap noktaları ise kur değil TL sıkışıklığının termometresi. Şimdi işler karmaşıklaşıyor — çünkü müşteriler artık sadece spot döviz değil, forward, swap ve opsiyon istiyor. Türev masası bu ürünleri fiyatlar, müşteri akışını hedge eder ve bankanın kendi bilanço korumalarını kurar. Modül 11'de türev masasına, akış ile pozisyonun, müşteri ile hedge'in mantığına geçiyoruz.
Forward tahmin değil, taşıma fiyatıdır
- 1TL/USD kotasyonu
- 2Faiz paritesi
- 3Piyasa basis’i
Spot 40 TL/USD, TL faizi %40, USD faizi %5 ve vade 3 ay. Basit faizle teorik forward?
Hesabı ve gerekçeyi aç
40×1,10/1,0125 = 43,4568 TL/USD; F−S = +3,4568 TL. Bu hesap üç ay sonra spotun 43,4568 olacağını söylemez. Faizler eşitse nokta sıfır; TL faizi daha düşükse nokta negatif olur.
Vade, yıl kesri, para çifti ve buy/sell yönünü sabitle. Örnek noktalar TL/USD cinsinden; piyasanın “pip” ölçeğiyle karıştırma. FX swap yön riskini sınırlandırırken takas, teminat ve yenileme riski doğurabilir.
Kendini kontrol et
Forward kur neden gelecekteki spot tahmini değildir?
Arbitrajsız teslim fiyatı faiz farkı ve piyasa basis’iyle kurulur; beklenti ve risk primi ayrı kavramlardır.
Açık FX pozisyonu yalnızca spot işlemlerden mi doğar?
Hayır. Forward, swap, opsiyon deltası, bilanço kalemleri ve tahakkuklar da net pozisyona girer.
FX swap neden hem kur hem likidite ürünüdür?
İki para biriminin spot ve vadeli değişimini içerir; vade boyunca hangi para biriminde fonlama sağlandığını değiştirir.
Bu modülün birincil kaynakları → 18 · Sözlük ve Kaynaklar
Karar ve kontrol notu
Notlar bu tarayıcıda saklanır.