LGD Modelleme — Workout, Downturn & In-Default
Temerrüt halinde kayıp (LGD), kredi riskinin en büyük model belirsizliğini barındıran bileşenidir. Workout nakit akışlarını iskonto etmekten EBA'nın downturn zorunluluğuna, in-default varlıklar için "best estimate" hesabına kadar — her adımda kritik seçimler var.
- Workout LGD formülünü türetmek ve nakit akış bileşenlerini açıklamak
- Economic LGD ile accounting LGD arasındaki farkı IRB ve IFRS 9 bağlamında bilmek
- İskonto oranı seçiminin LGD üzerindeki etkisini hesaplamak
- EBA GL 2019/03 downturn LGD metodolojisini ve referans dönemi mantığını açıklamak
- In-default LGD'nin neden long-run LGD'den farklı olması gerektiğini bilmek
- LGD modellerinde bir validatörün kritik sorularını sıralamak
01 · LGD Türleri — Hangi Amaçla Hangi LGD?
Bu modülün anlattığı kendi LGD tahmini (A-IRB) artık her sınıfta kullanılamaz. Basel IV / CRR3 ile büyük kurumsallar (yıllık satış > 500 mn €), bankalar ve finansal sektör kuruluşları için A-IRB kaldırıldı — bunlar F-IRB'ye (sermaye için SA'ya) geçti; sermaye benzeri/hisse için içsel model tümüyle kalktı. F-IRB'de LGD'yi banka tahmin etmez, düzenleyici verir: kıdemli teminatsız kurumsal (finansal-dışı) %40 (CRR3'te 45'ten indirildi), banka/finansal kuruluşa kıdemli teminatsız %45, sermaye benzeri (subordinated) %75. Teminat varsa F-IRB'de düzenleyici haircut/LGD eşlemesi uygulanır. Validatör için: bankanın LGD modeli hâlâ A-IRB kapsamında izin verilen bir sınıfta mı (ör. perakende, orta ölçekli kurumsal), yoksa kapsam dışı kalmış bir portföye mi uygulanıyor?
02 · Workout LGD — Nakit Akış Metodolojisi
Her temerrüt vakası için recovery süreci takip edilir: borçlu ödemeleri, teminat satışı gelirleri, sigorta tahsilatları eksi tüm yasal ve idari maliyetler. Bu akışlar temerrüt tarihine iskonto edilir.
| Nakit Akış Türü | Kaynak | Tipik Zamanlama | Gözlem |
|---|---|---|---|
| Direkt Ödeme | Borçlu ödemeleri, yeniden yapılandırma | 0–12 ay | En erken ve en değerli (düşük iskonto) |
| Teminat Geliri | İpotek icra, hisse/tahvil satışı | 12–36 ay | Teminat türüne göre değişken |
| Kurumsal Geri Ödeme | Şirket tasfiyesi, iflas süreci | 24–60 ay | Uzun ve belirsiz süreç |
| Sigorta / Garanti | Kredi sigortası, devlet garantisi | 6–18 ay | Sözleşme koşullarına bağlı |
| Workout Maliyeti | Avukatlık, idari, satış giderleri | Süreç boyunca | Doğrudan maliyetten kesilir |
EBA GL 2017/16’daki IRB workout yaklaşımında ekonomik kayıp iskonto oranı, temerrüt anındaki ilgili para birimi için birincil bankalararası oran üzerine 5 yüzde puan eklenerek kurulur. Referans tenor ve yerel uygulama belgelenmeli; bu prudential kural IFRS 9’un effective interest rate yaklaşımıyla karıştırılmamalıdır. Fark önemli: 5 yıl vadeli bir recovery sürecinde iskonto oranının 1% artması, NPV'yi yaklaşık 4-5% düşürür → LGD aynı oranda artar. Yüksek faiz ortamında (TRY için) bu etki çok daha dramatiktir. Seçim gerekçesi belgelenmiş ve tutarlı uygulanmalı.
03 · Teminat Yapısı & LTV→LGD İlişkisi
Teminat türü ve teminat karşılama oranı (LTV), LGD'nin en güçlü belirleyicisidir. Aynı LTV değeri için farklı teminat türleri çok farklı LGD üretir.
| Teminat Türü | Tipik Haircut | LGD (LTV=%80) | Downturn Ek |
|---|---|---|---|
| Konut RE | %10–20 | %5–25 | +%10–20 pp |
| Ticari RE | %20–35 | %25–45 | +%15–25 pp |
| Finansal Teminat | %5–15 | %5–15 | +%3–8 pp |
| Teminatsız Perakende | — | %45–65 | +%3–5 pp |
| Teminatsız Kurumsal | — | %40–60 | +%5–10 pp |
04 · Downturn LGD — EBA GL 2019/03
EBA GL 2019/03, downturn LGD hesaplamasını standartlaştırdı. Temel prensip: temerrüt sayısının ve kayıpların yüksek olduğu ekonomik dönemlerdeki LGD, uzun vadeli ortalamadan daha yüksek olduğu için bu dönem ayrıca dikkate alınmalı.
Kredi riski sistemik krize girdiğinde, temerrütler ve teminat satışları aynı anda yığılır. RE piyasası çöktüğünde ipoteğini gerçekleştirmek isteyen onlarca banka aynı anda teminat satışı yapar → fiyatlar düşer → recovery rate azalır. Bu fire-sale externality etkisi, LGD'yi döngü ortasında gözlenen uzun dönem ortalamasından çok daha yüksek kılar. Downturn LGD bu etkiyi sermayeye yansıtmak için zorunludur.
05 · In-Default LGD
Halihazırda temerrütte olan IRB exposure’larda ELBE ve LGD in-default mevcut workout bilgisine koşullanır. IFRS 9 Stage 3 ise “best estimate LGD” adlı ayrı ve zorunlu bir parametreden değil, olasılık ağırlıklı ve effective interest rate ile iskonto edilmiş beklenen nakit açıklarından hareket eder.
| Durum | Long-Run LGD ile Fark | Temel Etkenler |
|---|---|---|
| Taze Temerrüt (<3 ay) | Cure olasılığı yüksek → düşük beklenen kayıp | Geçici likidite sorunu mu, yapısal mı? |
| Aktif Workout (3–24 ay) | Workout sürecindeki aşamaya göre | Yeniden yapılandırma ilerlemesi, teminat |
| Uzun Süreli Temerrüt (>2 yıl) | Genellikle daha yüksek LGD — cure artık düşük | Kalan recovery beklentisi sınırlı |
| İflas / Tasfiye | En yüksek belirsizlik | İflas masası, alacak sırası |
06 · Validasyon Perspektifi
Tamamlanmış vs tamamlanmamış workoutlar: Hâlâ devam eden davalar için LGD nasıl hesaplanıyor? Açık vakalar dahil edilmeden LGD tipik olarak küçümsenir. EBA GL: tamamlanmamış workoutlar için tahminsel tamamlama uygulanmalı. Bu yapılmış mı?
İskonto oranı tutarlılığı: EBA formülü (bankalararası oran + 5pp) her temerrüt vintage'ında o anki oranla mı uygulanıyor? Yüksek faiz ortamında (TRY) referans oranın seçimi LGD'yi ciddi değiştirir. Oran seçiminin LGD üzerindeki duyarlılık analizi yapıldı mı?
Maliyet eksiksizliği: Dolaylı maliyetler (overhead, sistem maliyetleri) dahil mi? Sadece doğrudan avukatlık gideri değil, tüm workout operasyonel maliyeti gerekli. Eksik maliyet → düşük LGD.
Referans dönemi seçimi: EBA GL 2019/03 çerçevesinde downturn dönemi nasıl tanımlandı? GDP daralması + temerrüt artışı + teminat değer düşüşünün bir arada gözlemlendiği dönem mi? Türkiye'de 2018-19 kuru krizi yeterince ciddi bir downturn kabul edilmeli mi?
Segmentasyon tutarlılığı: Downturn LGD, PD segmentasyonuyla tutarlı mı? Aynı segmentte farklı teminat yapıları varsa downturn add-on tek sayı mı kullanıyor? Bu heterojenliği gizleyebilir.
Cure rate kalibrasyonu: Pcure hangi veriden kalibre ediliyor? Tarihsel cure gözlemleri yeterli mi? Cure oranı temerrütte geçen süreye göre doğru şekilde azalıyor mu? Flat Pcure varsayımı Stage 3 ECL'yi sistematik olarak yanlış hesaplar.
Zaman içi tutarlılık: Stage 2'den Stage 3'e geçişte ECL kesintili mi atlıyor? LGDStage-2 ile LGDStage-3, taze temerrüt arasında makul bir süreklilik olmalı. Büyük sıçrama, geçiş noktasında ECL volatilitesi ve P&L manipülasyon riski yaratır.
Kendini kontrol et
Workout LGD’de geç gelen tahsilat neden daha az değerlidir?
Temerrüt tarihine iskonto edildiği için aynı nominal recovery daha düşük bugünkü değere sahiptir.
Downturn LGD hangi kanalı yakalar?
Krizde recovery’nin düşmesi, sürenin uzaması, cure oranının bozulması ve teminat fire-sale etkisini.
Stage 3 ECL ile IRB ELBE aynı mıdır?
Hayır; IFRS 9 olasılık ağırlıklı iskonto edilmiş nakit açığına, IRB ELBE prudential kurallara dayanır.
Birincil kaynaklar ve güncellik
Son içerik kontrolü: 13 Temmuz 2026. Düzenleyici kapsam ve yürürlük tarihi kurumun yargı alanına göre ayrıca doğrulanmalıdır.