Tahvil, repo, IRS ve vadeli faiz araçları: faiz eğrisinden bugünkü değere, referans orandan baz riskine.
Faz 2 · Faiz Ailesi
Sabit getiri mantığı: neden fiyat faizle ters hareket eder?
Bir tahvil satın aldığında gelecekteki nakit akışları sabit. Piyasa faizi yükseldiğinde bu sabit akışlar daha yüksek bir iskonto oranıyla indirgenir — dolayısıyla bugünkü değer düşer. Bu ilişki faiz ürünlerinin temel sezgisidir.
Formül basit: PV = Σ (CFt / (1+r)t). Payda büyüyünce sonuç küçülür. Bu ters ilişkiyi görmek için aşağıdaki görselleştiriciyi kullan.
Ürün Ailesi
Faiz ürünleri — cash ve türev
Faiz ürünleri iki ana gruba ayrılır: sabit getirili menkul kıymetler (nakit akışı gerçek) ve faiz türevleri (nakdi ödemeler ile riski transfer eder). Bir ürüne tıkla.
CASH INSTRUMENTS
Tahvil / Bono
sabit kupon · vadeye kadar
Floating Rate Note
değişken kupon · basis riski
Repo / Reverse Repo
teminatlı kısa vade fonlama
FAİZ TÜREVLERİ
Interest Rate Swap (IRS)
sabit ↔ değişken faiz takası
OIS / Overnight Swap
gecelik faiz · fonlama spread
Basis Swap
iki değişken faiz endeksi takası
FRA
forward faiz anlaşması
Bond Futures
borsada faiz türevi
İnteraktif — Tahvil Fiyatı
Faiz yükselince ne olur?
5 yıl vadeli, %20 kuponlu, ₺100 nominal tahvil. Piyasa faizi değişince fiyat, DV01 ve tahmini kayıp/kazanç nasıl değişiyor?
IRS'in iki tarafı vardır: sabit ödeyen (fixed payer) sabit faiz öder, değişken alır — faiz yükselirse kazanır. Sabit alıcı (fixed receiver) sabit faiz alır, değişken öder — faiz yükselirse zarar eder. Bankanın ALM'de banking book'u hedge etmek için kullandığı yapıdır.
IRS Nakit Akışı ve MTM
₺100M nominal · 3Y IRS · sabit oran %28 · değişken: TLREF
Sabit Ödeyen (Fixed Payer)
Sabit Alıcı (Fixed Receiver)
Piyasa Değeri (MTM)
₺28M/yıl
Sabit ödeme
TLREF değişken
Değişken alış
↑ Faiz = Kazanç
Banka pozisyonu
Sabit ödeyen genellikle faizin yükseleceğini düşünen ya da değişken faiz geliri olan ama sabit faiz maliyetini hedge etmek isteyen taraftır. Banka değişken faizli kredi açıp IRS ile sabit ödeyen pozisyon alırsa sabit faizli kredi gibi davranır.
₺28M/yıl
Sabit alış
TLREF değişken
Değişken ödeme
↑ Faiz = Kayıp
Banka pozisyonu
ALM banker'ı sabit faizli kredi açtığında "sabit alıcı" durumundadır. Faiz yükselirse bu krediler artık piyasa altı getiri sağlar (fırsat maliyeti). IRS ile banka bu riski başkasına devredebilir.
Piyasa faizi%28.00 (par)
₺0
Sabit ödeyen MTM
₺0
Sabit alıcı MTM
₺19K
DV01 (~₺/bp)
Faiz sözleşme oranına eşit olduğunda IRS'in MTM değeri sıfırdır (par swap). Faiz yükselince sabit ödeyen taraf için MTM pozitif, sabit alıcı için negatif olur.
Konsept
Yield curve: faiz yapısının haritası
Yield curve, farklı vadelerdeki faiz oranlarını bir arada gösterir. Piyasa beklentilerinin, enflasyonun ve likidite priminin bir özeti. Şeklinin değişmesi tüm faiz ürünlerini etkiler.
Yield Curve Şekilleri
Normal
Düz (Flat)
Ters (Inverted)
Dik (Steep)
Hörgüçlü
Güncel Regülasyon — Referans Faiz Reformu
LIBOR’dan RFR’lere geçiş
USD LIBOR’un panel temelli yayımlanması Haziran 2023’te sona erdi; geçici sentetik USD LIBOR da Eylül 2024 sonunda sonlandı. Geçiş ürün ve para birimine göre farklılaşır; EURIBOR gibi tüm IBOR’lar sona ermiş değildir. TLREF ayrı bir TL referans oranıdır. RFR kullanımı baz, bileşik faiz ve sözleşme dönüşüm risklerini ortadan kaldırmaz.
Eski: IBOR (LIBOR, EURIBOR…)
Yeni: RFR (SOFR, €STR, SONIA, TLREF…)
İleriye dönük term oran (3M, 6M) — başta bilinir İçinde banka kredi + likidite primi var Anket/panel bazlı, az işlemle desteklenir Tek eğri ile hem projeksiyon hem iskonto
Gecelik, neredeyse risksiz — gerçek işlemlere dayanır Geriye dönük compounded in arrears (dönem sonunda bilinir) Teminatlı/işlem-bazlı (TLREF: BIST repo, secured) Çok-eğrili dünya: RFR iskonto + ayrı projeksiyon/basis eğrileri
Validasyon etkisi: Reform fiyatlama altyapısını kökten değiştirdi. (1) Compounding konvansiyonu — lookback, observation shift, payment delay seçimleri MTM'i etkiler; modelde doğru mu? (2) Çok-eğri kurulum — OIS/RFR iskonto eğrisi ile projeksiyon eğrisi ayrı; CSA dövizi iskonto eğrisini belirler. (3) Legacy fallback'ler — eski kontratlar ISDA fallback'leriyle (sabitlenmiş spread düzeltmesi) RFR'ye geçti; bu spread modelde sabit mi? (4) TL özelinde — TLREF ile politika faizi/mevduat faizi arasındaki basis büyük ve oynak; tek bir "TL faizi" varsaymak hatadır.
Özet
Temel ayrımlar
Anahtar çıkarımlar
Fiyat ile faiz ters ilişkide: faiz yükselince tahvil fiyatı düşer — bu sabit getiri dünyasının temel sezgisidir
DV01 = 1 baz puanlık faiz değişiminin yarattığı fiyat değişimi — günlük risk dilinin temel birimi
IRS: sabit ödeyen faiz yükselişinden kazanır, sabit alıcı faiz düşüşünden kazanır
Başlıca LIBOR panelleri sona erdi; RFR geçişi ürün ve para birimine göre farklılaştı. TL'de TLREF, geriye dönük bileşik faiz, çok-eğrili iskonto ve fallback spread'leri temel kontrol noktalarıdır
Yield curve şekli değişimi (steepener/flattener) farklı vadelerdeki pozisyonları farklı etkiler — bucket sensitivity bu nedenle önemli