Kapanış Vakası: Aynı Şok, Üç Farklı Ölçü
Piyasa P&L’si, karşı taraf maruziyeti ve nakit tamponunu aynı senaryoda izleyen bütünleşik vaka.
Portföyden karar sorusuna
Bir bankanın piyasa portföyü, faiz yükseldiğinde değer kaybeden sabit getirili pozisyonlar ve USD uzun pozisyonu içeriyor. Aynı bankanın bir karşı tarafla türev sözleşmeleri, ayrıca kısa vadeli ödemeler için nakit tamponu var. Tek bir stres başlığı altında izlenen bu üç görünüm farklı soruları yanıtlar.
| Bileşen | Başlangıç varsayımı | Ölçüm |
|---|---|---|
| Faiz portföyü | 120 bin TL/bp kayıp duyarlılığı | ΔP ≈ −DV01 × Δfaiz |
| Döviz | 20 milyon USD uzun; 32 TL/USD | ΔP = USD tutarı × Δkur |
| Karşı taraf | Tek uygulanabilir, marjinsiz netting set; sabit add-on 8 milyon TL | RC, multiplier, PFE ve EAD |
| Nakit | 100 milyon TL başlangıç tamponu | Tampon − net nakit çıkışı |
Senaryoyu değiştir
Başlangıç örneği: faiz katkısı −12, kur katkısı +64; RC 7, PFE 8 milyon TL.
Sonucu yorumlamak
1 · Portföy kârdayken likidite baskısı oluşabilir mi?
Evet. Başlangıçta piyasa P&L’si +52 milyon TL iken 40 milyon TL nakit çıkışı vardır. Değer artışının nakde dönüşme zamanı, teminat çağrısının zamanı ve nakdin hangi tüzel kişilikte bulunduğu farklı olabilir. Gerçek uygulamada bu zaman eşleştirmesi gerekir.
2 · MTM negatife döndüğünde karşı taraf riski biter mi?
RC sıfıra inebilir; gelecekte pozitif değere geçme olasılığı devam eder. SA-CCR örneğinde negatif net değer multiplier’ı azaltır; add-on pozitifken PFE’nin %5 tabanı vardır. Bu mekanizma gerçekleşecek zararı değil düzenleyici maruziyeti ölçer.
3 · Teminatın iki tarafı neden ayrı okunur?
Alınan ve hukuken kullanılabilir teminat maruziyeti azaltabilir. Verilen teminat nakit ihtiyacı yaratabilir. Başkasından alınan teminatın yeniden kullanılabilirliği otomatik değildir; sözleşme ve segregasyon koşulları incelenir.
4 · Hangi sonuçlar doğrudan toplanamaz?
Günlük P&L, EAD ve kalan tampon farklı ölçülerdir. EAD’ye karşı taraf risk ağırlığı uygulanmadan RWA; RWA’ya sermaye oranı uygulanmadan sermaye gereksinimi bulunmaz. EAD’yi günlük zararla toplamak anlamlı değildir.
Kanıt zinciri
İnceleme sırası; pozisyon kapsamı ve değerleme tarihi, para birimi ve birim dönüşümü, şok altında yeniden fiyatlama, netleştirme ve teminatın hukuki kapsamı, ardından nakit akışlarının zamanlamasıdır. Bir sonuç değiştiğinde hangi girdinin, hangi yöntemle bu değişime yol açtığı izlenebilmelidir.
Faiz portföyündeki gamma ve baz riskleri, karşı tarafın kredi kalitesinin şokla birlikte bozulması ve varlık satışının fiyat etkisi bu küçük örneğin dışındadır. Gerçek portföye geçişte bu bağlantılar ayrı modellerin sonuçlarıyla ve ortak senaryolarla tamamlanır.