Finansal Ürün Haritası
Nakit araçlardan türevlere ürün haritası: nakit akışı, dayanak varlık, doğrusal olmayan risk ve karşı taraf maruziyeti.
Ürün ailelerini keşfet
Finansal piyasalardaki ürünler dört ana ailede toplanır. Bir kategoriye tıkla, içindeki ürünleri gör — sonra ürüne tıkla, ne işe yaradığını, hangi riski taşıdığını ve nasıl fiyatlandığını gör.
Linear vs Non-Linear: risk ölçümü neden farklılaşır?
Bu ayrım sadece teknik değil — doğrudan risk ölçümünü ve validasyon yaklaşımını etkiler. Linear ürünlerde pozisyon değeri, piyasa fiyatındaki değişimle orantılı hareket eder. Non-linear ürünlerde bu ilişki eğridir — delta tek başına yeterli değildir, gamma ve vega da gereklidir.
- Değer doğrusal — fiyat 1% değişirse pozisyon ~1% değişir
- Delta tek başına yeterli risk ölçümü
- Örnek: forward, futures, swap, FRN
- Basit senaryolarla stres testi mümkün
- Modelleme nispeten düz — curve + spread
- Validasyonda: curve construction & calibration kritik
- Değer eğrisel — küçük değişimde delta, büyük değişimde gamma devreye girer
- Delta + Gamma + Vega + Theta gerekli
- Örnek: vanilla opsiyon, cap, swaption, barrier
- Stres testi için full revaluation şart
- Fiyatlama modeli (Black-Scholes, vb.) kritik
- Validasyonda: model seçimi, volatilite surface, exotic riski
OTC vs Listed: neden önemli?
Bir ürünün nerede işlem gördüğü hem fiyatlama şeffaflığını hem de karşı taraf riskini doğrudan etkiler. Bankaların türev portföyünün büyük çoğunluğu OTC'dir — ve bu durum CCR, collateral ve XVA hesaplamalarının temelini oluşturur.
- İki taraf arasında birebir müzakere
- Esneklik: vade, nominal, yapı özelleştirilebilir
- Karşı taraf riski (CCR) doğrudan taşınır
- Fiyat şeffaflığı düşük — piyasa fiyatı yok
- ISDA / CSA sözleşmesi gereklidir
- Standart OTC türevlerde merkezi takas zorunluluğu (EMIR / Dodd-Frank)
- Takas dışı türevlerde UMR: kapsamdaki taraf ve işlemler için VM; AANA ve IM eşiklerini aşan gruplar için ayrıca IM
- Örnekler: IRS, CCS, forward, vanilla opsiyon
- Merkezi borsa üzerinden standart kontrat
- Merkezi karşı taraf (CCP) — CCR büyük ölçüde elimine
- Günlük margin call (variation margin)
- Yüksek fiyat şeffaflığı ve likidite
- Standart vade ve nominal — esneklik yok
- Initial margin CCP'ye yatırılır
- Örnekler: futures, exchange-traded options
Hangi ihtiyaç hangi ürünü doğurur?
Ürünleri ezberlemek yerine, hangi ekonomik ihtiyaçtan ortaya çıktıklarını anlamak daha kalıcı. Her satıra tıkla.
Bir ürün ne kadar karmaşıksa, validasyon o kadar derinleşir
Taksonomi sadece "ne olduğu" değil, ürünün bankanın her sürecinde nasıl davrandığını belirler. Aynı basamak çıktıkça üç şey birlikte artar: değerleme belirsizliği (gözlenebilir fiyattan modele kayar — bkz. Modül 14), model bağımlılığı, ve sermaye karmaşıklığı. Bir basamağa tıkla — o ürün ailesinin değerleme seviyesini, sermaye çerçevesini ve validasyon odağını gör.
Temel ayrımlar
- Dört ana aile: spot/cash, menkul kıymetler, linear türevler, non-linear türevler
- Linear ürünlerde delta yeterli; non-linear ürünlerde gamma, vega, theta da gerekli
- OTC ürünler CCR doğurur; listed/takaslı ürünler CCP üzerinden gider, CCR büyük ölçüde kalkar (ama CCP'ye karşı risk + IM kalır)
- Taksonomi sermayeyi belirler: trading ürün → FRTB piyasa riski, OTC türev → SA-CCR/IMM karşı taraf riski + CVA; takas dışı → UMR teminatı
- Karmaşıklık merdiveni: cash → linear → vanilla → egzotik çıkıldıkça değerleme L1→L3'e, model bağımlılığı ve sermaye karmaşıklığı (vega → curvature → RRAO → NMRF/DRC) birlikte artar — validasyon yükü de
- Her ürün bir ekonomik ihtiyacı karşılar — ürün adını değil, neden var olduğunu bil
- Non-linear ürünlerin fiyatlaması model bağımlı — validasyonda en yüksek model riski buradan gelir
- Sonraki sayfalarda her aile ayrıntılı ele alınacak: FX (05), Faiz (06), Opsiyonlar (07)