23 · CCR Nedir? — Market Risk

Faz 6 · CCR & XVA

Geleneksel kredi riski ile CCR arasındaki temel fark

Banka bir şirkete kredi kullandırdığında maruziyet çoğunlukla tek yönlü ve sözleşmeseldir; fakat “sabit” değildir. Kullandırım, tahakkuk, amortisman, erken ödeme, teminat değeri ve kullanılmamış limitler EAD'yi değiştirir. Türevlerdeki temel fark, maruziyetin piyasa hareketiyle pozitiften negatife dönebilmesidir.

Banka aynı şirketle faiz swapı yaptığında ise başlangıçta exposure sıfırdır (MTM=0). Faizler değiştikçe swap bankanın lehine veya aleyhine değer kazanabilir. MTM pozitife döndüğünde banka alacaklı konumuna geçer — ve karşı taraf temerrüt ederse bu alacak kayba dönüşür.

CCR'ın özü bu dinamizmdir: exposure zamanla değişir, hem yukarı hem aşağı gidebilir, ve temerrüt tam da exposure'ın zirvedeyken gelebilir. Bu özelliklerin kombinasyonu ölçümü zorlaştırır.

Geleneksel Kredi Riski

Counterparty Credit Risk (CCR)

Exposure yapısı

Çoğunlukla tek yönlü ve sözleşmesel. EAD kullandırım, CCF, faiz, teminat, amortisman ve erken ödemeyle değişebilir; piyasa MTM'i gibi sık yön değiştirmez.

Çift yönlü, dinamik. Başta sıfır. MTM pozitifse banka alacaklı, negatifse banka borçlu. Her gün değişir.

Ölçüm metrikleri

EAD (sabit ya da tahmin edilebilir), PD × LGD × EAD = beklenen kayıp. IRB modeli ile sermaye.

CE (current exposure), PFE (potential future), EE (expected exposure). Monte Carlo simülasyonu şart.

Risk azaltma

Teminat (ipoteği/rehin), garanti, sektör limiti, kredi sigortası.

Netting (ISDA), collateral (CSA: variation + initial margin), CCP clearing.

Sermaye çerçevesi

Basel kredi riski SA veya IRB. Pillar 1 sermayesi.

SA-CCR veya IMM. CVA sermayesi ayrıca (FRTB ile yenilendi).

Kavram Seti

CCR'ın ölçüm dili: CE, PFE, EPE, EE

CCR ölçümünde kullanılan metrikler birbirini tamamlar. Her biri farklı bir soruyu yanıtlar. Bu kavram setini bilmeden CCR modellerini anlamlandırmak mümkün değil.

CE

Current Exposure

Bugünkü MTM pozitifi — anlık exposure. max(MTM, 0). MTM negatifse CE sıfır (banka borçlu, CCR taşımıyor). Günlük hesaplanır, limit takibinde kullanılır.

anlık · limitler

PFE

Potential Future Exposure

Belirli bir güven düzeyinde (genellikle %95 veya %99) gelecekte ulaşılabilecek maksimum exposure. Monte Carlo simülasyonu ile hesaplanır. Limit yönetiminin asıl metriği.

gelecek · limit

EE

Expected Exposure

Gelecekte beklenen ortalama exposure — tüm simülasyon yollarının ortalaması (max(MTM,0)). CVA hesabının temel girdisi. EE profili zaman içindeki risk dağılımını gösterir.

ortalama · CVA

EPE

Effective Positive Exposure

EE profilinin monotonlaştırılmış ve zaman ağırlıklı ortalaması. SA-CCR'da EEPE (Effective EPE) Basel sermaye hesabının girdisi. EE'nin "düzleştirilmiş" versiyonu.

sermaye · Basel

ENE

Expected Negative Exposure

Bankanın karşı tarafa borçlu olduğu senaryo beklentisi. CVA hesabında doğrudan kullanılmaz ama DVA (Debt Valuation Adjustment) hesabında rol oynar.

DVA · bilateral

MtM

Mark-to-Market

Anlık piyasa değeri — CE'nin hesaplandığı temel. MTM pozitifse CE = MTM. Negatifse CE = 0. CE, PFE, EE hepsinin türediği başlangıç noktası.

temel · günlük

İnteraktif — Exposure Profili

Zaman içinde exposure nasıl evrilir?

IRS gibi bir türevin exposure profili hump-shaped (kambur) şekil alır: başta düşük (parite yakını), ortada yüksek (volatilite birikimi), vadeye yakın düşüyor (nakit akışları netleşiyor). Komoditi forward'u için profil farklıdır. Sliderları değiştirerek ürün tipinin profili nasıl etkilediğini gör.

Exposure Profili — CE, EE, PFE Zaman Serisi

5 yıllık IRS (₺100M nominal). Monte Carlo simülasyonu yaklaşımı ile hesaplanmış exposure profile.

Volatilite (yıllık %) %20

Mean reversion (α) 0.10

PFE (%95)

EE (beklenen)

CE (bugünkü)

₺0M

CE (bugün)

₺0M

PFE Tepe (₺)

0Y

PFE Tepe (zaman)

₺0M

EPE (ağırlıklı)

İnteraktif — Risk Azaltma Araçları

Netting ve teminat: exposure'u nasıl düşürürler?

CCR azaltmanın iki ana kolu: netting (ISDA anlaşması ile aynı karşı tarafla pozitif ve negatif MTM'lerin offsetlenmesi) ve collateral (CSA anlaşması ile günlük teminat alışverişi). İkisi birlikte kullanıldığında exposure dramatik düşer.

Netting Yok

Netting (ISDA)

Netting + CSA

İşlem	Ürün	MTM (₺M)	Exposure (₺M)

₺0M

Toplam Exposure

—

Azalma

İleri Kavram

Wrong-Way Risk: CCR'ın en tehlikeli boyutu

Basit CCR ölçümleri ve SA-CCR formülü temerrüt ihtimali ile exposure'ı ortak bir stokastik modelde üretmez. Wrong-way risk (WWR), karşı tarafın kredi kalitesi tam da exposure yükselirken bozulduğunda ortaya çıkar.

Bu durumda standart modeller CCR'ı ciddi ölçüde hafife alır. Specific WWR (belirli bir karşı taraf ve belirli bir işlem) ve General WWR (tüm piyasanın gerileceği makro senaryo) olmak üzere ikiye ayrılır.

Right-Way Risk (daha az tehlikeli)

Wrong-Way Risk (tehlikeli)

Örnek: Banka, petrol tüketicisi bir havayolundan petrol put satın alıyor. Petrol yükselince havayolunun kredi riski artar ama put değersizleşir ve exposure düşer; petrol düşünce put değerlenirken havayolunun maliyeti azalır. İki yön zıt → right-way.

Örnek: Banka TL/USD forward satıp Türk bankasından alıyor. TL çöküşünde Türk bankası zarar ediyor (temerrüt riski ↑) ve bankanın forward pozisyonu pozitif MTM'e dönüyor (exposure ↑). İki yön aynı → wrong-way.

Validasyon notu: SA-CCR WWR için ayrı bir çarpan tanımlamaz ama BCBS gözetim beklentisi mevcuttur. IMM kullanan bankalar WWR korelasyonunu modellemeli — genellikle Gaussian copula veya conditional simulation ile. Model bu korelasyonu kaçırıyorsa PFE ciddi biçimde hafife alınır.

Özet

Bu sayfadan ne götürmelisin?

Anahtar çıkarımlar

CCR = türev işlemlerdeki kredi riski; exposure sabit değil, MTM'e bağlı ve dinamik
CE = max(MTM, 0) — anlık exposure. PFE = %95'lik güven aralığında maksimum gelecek exposure
EE = beklenen ortalama exposure (simülasyon ortalaması). EPE = EE'nin zaman ağırlıklı ortalaması → sermaye hesabı
Köprü: regülasyon EAD = α × exposure. IMM'de α=1.4 × EEPE (efektif EPE); standart yöntemde SA-CCR'ın EAD'si (α=1.4 × [RC+PFE]) bu zincirin yerini alır — "exposure zoo"nun sermayeye bağlandığı nokta
IRS exposure profili hump-shaped: başta düşük, ortada yüksek, vadeye yaklaşırken düşüyor
Netting (ISDA): pozitif ve negatif MTM offsetlenir → net exposure düşer. CSA: günlük teminat → kalan exposure yönetilir
Wrong-way risk: temerrüt ihtimali ile exposure aynı yönde artıyorsa standart model yetersiz — WWR koreksiyonu şart