22 · FTP — Funds Transfer Pricing

Faz 5 · FTP

FTP neden var? Merkezi risk yönetiminin fiyatı

Bir banka düşün: kredi birimi müşteriye %28 faizli mortgage açıyor. Hazine birimi parayı %20'den topluyor. Aradaki %8 kim kazanıyor? Ve bu %8'in içinde ne kadar faiz riski, ne kadar likidite maliyeti, ne kadar gerçek kredi marjı var?

FTP (Funds Transfer Pricing), banka içinde fonun "transfer fiyatını" belirler. Kredi birimi fonu ALM'den belirli bir FTP oranında "satın alır". Mevduat birimi müşteriden topladığı fonu ALM'ye belirli bir FTP oranında "satar". ALM, tüm faiz ve likidite riskini merkezi olarak yönetir.

Sonuç: her iş biriminin gerçek karlılığı görünür. Kredi müdürü yanlış bir müşteriye düşük faiz verirse FTP bunu açığa çıkarır. Mevduat birimi pahalı fon toplarsa FTP bunu görünür kılar. FTP, performans ölçümünün alt yapısıdır.

FTP olmadan

FTP ile

Validasyon amacı

Tüm NIM bankada tek havuzda. Hangi birimin ne kazandığı belirsiz. Kredi müdürü düşük marjla büyümeyi tercih edebilir.

Her birim kendi NIM'ini görüyor. Faiz riski ve likidite riski ALM'ye devredildi. Performans ölçümü anlık ve adil.

FTP eğrisi doğru mu kalibre edilmiş? Likidite prim bileşeni gerçekçi mi? Optionality maliyeti hesaba katılıyor mu?

Görsel — İç Fon Akışı

Banka içinde fonlar nasıl akar?

ALM bir "iç banka" gibi çalışır: mevduat biriminden fon alır (FTP öder), kredi birimine fon satar (FTP alır). Aradaki fark ALM'nin faiz ve likidite riski yönetim kârı/zararıdır.

İnteraktif — FTP Eğrisi

FTP eğrisi nasıl oluşturulur?

FTP oranı tek bir sayı değil, vadeye göre değişen bir eğridir. Temel yapı: risk-free rate + likidite primine dayanır. Her vade noktasında bankanın o vadede fonlama maliyetini yansıtır. Sliderları hareket ettir — bileşenlerin FTP eğrisini nasıl şekillendirdiğini gör.

FTP Eğrisi — Bileşen Ayrıştırması

FTP = Risk-free rate + Likidite primi + Optionality maliyeti (+ kredi maliyeti bazı yapılarda)

Piyasa faizi (kısa, %) %22

Likidite primi (kısa, bp) 80 bp

Term premium (uzun, bp) 120 bp

Optionality maliyeti (bp) 25 bp

FTP eğrisi (toplam)

Risk-free

Likidite primi

Optionality

—

FTP 1Y

—

FTP 3Y

—

FTP 5Y

—

FTP 10Y

İnteraktif — Ürün NIM Analizi

Her ürünün NIM'i farklı — FTP bunu ayırt eder

Farklı ürünlerin FTP oranları farklıdır çünkü vadeleri ve optionality'leri farklıdır. Aşağıdaki tabloda tipik ürünler için FTP oranı ve müşteri oranı karşılaştırması — her birimin gerçek NIM katkısı görünür.

Ürün Bazlı FTP & NIM Analizi

Piyasa faizi %22, banka fonlama spread'i 80bp. FTP oranları vade ve optionality'ye göre değişiyor.

Ürün	Vade	FTP Oranı	Müşteri Oranı	Birim NIM	Not
Konut kredisi (sabit)	10Y	%33.2	%36	+2.8%	Yüksek FTP: uzun vade + prepayment optionality
Ticari kredi (değişken)	2Y (yenilenen)	%23.8	%26	+2.2%	Kısa FTP: değişken faiz, düşük faiz riski
KOBİ kredisi (sabit)	3Y	%25.5	%24	−1.5%	⚠ Karlı değil — FTP altı fiyatlama
Vadeli mevduat (1Y)	1Y	%23.2	%21	+2.2%	Mevduat birimi: FTP alıyor, müşteriye daha az ödüyor
Vadesiz mevduat (NMD)	Davranışsal 3Y	%25.5	%5 (KKDF dahil)	+20.5%	En yüksek katkı — ama NMD modeli varsayımına çok duyarlı
Devlet tahvili (10Y)	10Y	%33.2	%30 (piyasa getirisi)	−3.2%	⚠ ALM faiz riski taşıyor ama düşük getiri — kalibre gerekli

KOBİ kredisi negatif NIM veriyor ama banka bunu görmeyebilir — FTP olmadan toplam NIM'e karışır. FTP sistemi bu yanlış fiyatlamayı açığa çıkarır. Validasyonun sorması gereken soru: KOBİ kredisi FTP oranı doğru vadeye mi atanmış?

Derinleşme — Metodoloji & Tam Ekonomik FTP

İki metodoloji, bir tam fiyat yığını

FTP'nin "doğru" rakamı, hangi metodolojiyle kurulduğuna bağlıdır. İki uçtaki yaklaşım çok farklı teşvikler üretir:

Matched-maturity (marginal)

Her işlem, kendi vade/repricing profiline tam uyan piyasa fonlama oranıyla fiyatlanır. 10Y sabit kredi → 10Y FTP; gecelik mevduat → gecelik FTP. Faiz ve likidite riskini iş kolundan alıp tam olarak hazineye taşır. "Doğru" yöntem — birim marjı temizdir, risk merkezde toplanır.

Pool / average (havuz)

Tüm bilançoya tek bir ortalama fonlama oranı uygulanır. Basit ama çarpıtır: uzun vadeli riskli ürün, kısa vadeli ucuz fonlamayla sübvanse edilmiş görünür → iş kolu gerçek riskini görmez, aşırı taahhüt verir. Vade dönüşümü kârı/zararı yanlış birime atanır.

İkincisi, "tam ekonomik FTP" yalnızca faiz değildir — bir katman yığınıdır. Her katman bir ekonomik maliyeti içselleştirir; eksik katman, o maliyeti görünmez kılar ve yanlış teşvik yaratır:

Baz / referans oran

İlgili vadedeki risksiz/RFR fonlama oranı (TLREF eğrisi). Faiz riskini taşır.

Likidite term premium

Bankanın o vadede fon bulmasının ek maliyeti (kendi ihraç primi). Uzun vade = daha pahalı. Likidite riskini içselleştirir.

Kontenjan likidite

Kullanılmamış limit, taahhüt, akreditif → stres anında nakit çeker. Bunlar için tutulan tampon maliyeti (LCR ile tutarlı).

Optionality maliyeti

Prepayment, erken çekim, çekiliş hakkı → davranışsal optionality. Hazinenin taşıdığı bu riskin fiyatı (Modül 29).

(Bazı kurumlarda) sermaye/kredi

Tam ekonomik fiyatlamada işlemin tükettiği sermaye ve beklenen kredi zararı da yığına eklenir — risk-ayarlı getiri (RAROC) ile hizalanır.

Yönetişim & teşvik: FTP yalnızca bir muhasebe aktarımı değil, bankanın en güçlü davranış yönlendirme aracıdır — neyin satılacağını fiilen belirler. Yanlış kalibre FTP yanlış büyümeyi teşvik eder: term premium eksikse uzun vadeli sabit kredi "kârlı" görünür ve bilanço farkında olmadan faiz/likidite riski biriktirir. Bu yüzden FTP metodolojisi ALCO yönetişimine tabidir ve bağımsız validasyona açıktır. Validatörün özü: FTP, riski üreten birimden yöneten birime eksiksiz ve doğru fiyatla taşıyor mu?

Validasyon Perspektifi

FTP modellerinde yaygın validasyon soruları

FTP eğrisi hangi referansa kalibre?

Kalibrasyon

FTP oranının referans eğrisi seçimi kritik. Hazine eğrisi mi, OIS mi, TCMB politika faizi mi? Her seçim farklı sonuç verir. Özellikle TL piyasasında referans eğrilerin sürekliliği sorunlu — kriz döneminde likidite bozulunca eğri anlamsızlaşır. Seçilen referansın dönem bazlı kararlılığı ve kriz uyumu sorgulanmalı.

Likidite primi nasıl ölçülüyor?

Model riski

Likidite primine genellikle CDS spread'i veya bankanın kendi ihraç priminden ulaşılır. Ama banka aktif piyasada ihraç yapmıyorsa prim "tahmin edilir". Bu tahmin ne kadar güncel? Kriz döneminde hızla güncelleniyor mu? Durağan bir likidite primi, kriz anında FTP'yi gerçekten anlamlı kılmaz.

NMD'nin FTP vadesi nasıl belirlendi?

Yüksek etki

Vadesiz mevduatın FTP davranışsal vadesi, o mevduatın NIM katkısını doğrudan belirler. 3Y mı 5Y mi? Bu fark NIM'i büyük ölçüde etkiler. NMD davranışsal vade modeli nasıl kalibre edilmiş? Hangi faiz ortamı veri seti kullanıldı? Stres döneminde mevduat daha erken çekilirse — FTP vadesi yanlış belirlenmiş demektir.

Optionality maliyeti FTP'de mi?

Sık atlanan

Konut kredisinin sabit faizli müşteri erken ödeyebilir (prepayment option). Bu ALM için negatif convexity taşır — kıymetli bir optionality. Bu maliyet FTP oranına yansıtılmadıysa kredi birimi gerçek marjını fazla görüyor. Optionality maliyetinin modellenmesi ve FTP'ye dahil edilmesi hem doğruluk hem de davranışsal incentive tasarımı açısından kritik.

Kontenjan likidite yükleniyor mu?

Sık atlanan

Bilançoda görünmeyen ama likidite tüketen kalemler de fiyatlanmalı: kullanılmamış kredi limitleri, taahhütlü krediler, akreditif/teminat mektupları. Bunlar normalde nakit üretmez ama stres anında aniden çekilir → banka likidite tutmak zorundadır. Bu "kontenjan likidite primi" FTP'ye eklenmezse, bu ürünleri satan birim maliyetsiz görünür ve aşırı taahhüt verir. Validasyon: taahhütlü/kullanılmamış hacimler için bir çekiliş varsayımı ve FTP yükü var mı; bu varsayım LCR çıkış oranlarıyla tutarlı mı?

Özet

Bu sayfadan ne götürmelisin?

Anahtar çıkarımlar

FTP, bankanın iç fon transfer fiyatı — her birimin gerçek NIM katkısını görünür kılar
ALM "iç banka" gibi: mevduat biriminden fon alır (FTP öder), kredi birimine satar (FTP tahsil eder)
FTP = risk-free rate + likidite primi + term premium + optionality maliyeti
NMD'nin davranışsal vadesi FTP'nin en kritik girdisi — yanlış vade tüm NIM dağılımını bozar
Prepayment optionality FTP'ye dahil edilmezse kredi birimi gerçek marjından fazlasını görür — yanlış incentive
Validasyonda: FTP eğrisi referansı, likidite priminin güncelliği, NMD vadesi, optionality dahil mi sorgulanmalı
Metodoloji belirleyici: matched-maturity (marginal) riski tam taşır, pool/average çarpıtır ve aşırı taahhüdü teşvik eder
Tam ekonomik FTP bir yığındır: baz/RFR + likidite term premium + kontenjan likidite + optionality (+ sermaye/kredi); eksik katman = görünmez maliyet = yanlış teşvik. FTP, ALCO yönetişimine tabi bir davranış yönlendirme aracıdır