21 · Likidite Riski — Market Risk

Faz 5 · Likidite Riski

İki tür likidite riski: fonlama ve piyasa

Fonlama likiditesi riski: bankanın vadesi gelen yükümlülüklerini zamanında karşılayamama riski. Kısa vadeli borç toplayan ve uzun vadeli kredi açan bir banka, kısa vadeli fonların yenilenmemesi durumunda sıkışabilir.

Piyasa likiditesi riski: bir pozisyonun piyasada makul fiyattan satılamaması. Kriz döneminde alıcı bulunamaz; büyük satış fiyatı çöktürür. 2008'de birçok "likit" sanılan yapı bu yüzden likit olmadığını gösterdi.

İkisi birbirini besler: piyasa likiditesi bozulunca banka varlık satamaz, fonlama likiditesi de tehlikeye girer. Bu sarmal likidite spirali olarak bilinir — en sistemik krizlerin dinamiği burada yatar.

Fonlama Likiditesi Riski

Piyasa Likiditesi Riski

Repo piyasası dondu, mevduat çıkışı hızlandı, yeni bono ihracı yapılamıyor. Çözüm: Likit tampon, merkez bankası penceresi, NSFR.

Pozisyon büyük, piyasa ince. Satış bid-ask'ı açıyor, fiyatı çöktürüyor. Çözüm: Position limits, liquidity-adjusted VaR, likidite stres testi.

İnteraktif — Basel III Likidite Oranları

LCR ve NSFR: Basel III'ün iki kalkanı

LCR (Liquidity Coverage Ratio): 30 günlük stres senaryosunda net nakit çıkışını karşılayacak yeterli yüksek kaliteli likit varlık (HQLA) olması. NSFR (Net Stable Funding Ratio): uzun vadeli yükümlülüklerin uzun vadeli stabil fonlamadan karşılanması. Sliderları hareket ettirerek oranların nasıl değiştiğini gör.

LCR & NSFR Hesaplayıcı

Bilanço parametrelerini değiştir — oranlar anlık güncellenir. Her ikisi de ≥%100 olmalı.

HQLA (₺Mrd)

₺35Mrd

30g Net Çıkış (₺Mrd)

₺28Mrd

Stabil Fonlama (₺Mrd)

₺120Mrd

Gerekli Stabil Fon (₺Mrd)

₺100Mrd

LCR — Kısa Vade (30 gün)

125%

Minimum: %100

HQLA₺35Mrd

Net çıkış₺28Mrd

Fazla HQLA₺7Mrd

NSFR — Uzun Vade (1 yıl)

120%

Minimum: %100

ASF (stabil fon)₺120Mrd

RSF (gerekli)₺100Mrd

Fazla ASF₺20Mrd

HQLA Sınıflandırması

Likidite tamponu: hangi varlık ne kadar sayılıyor?

LCR için tüm varlıklar eşit değildir. Basel üç katman tanımlar: Level 1 (tam değer), Level 2A (%85 değer), Level 2B (%50–75 değer). Level 2'nin toplam HQLA içindeki payı sınırlıdır.

HQLA Sınıflandırması ve Haircut'lar

Level 1 — Tam Değer

Level 2A — %85 Değer

Level 2B — %50–75 Değer

· Merkez bankası rezervleri
· Devlet tahvili (0% risk ağırlıklı)
· TCMB serbest rezervi

Haircut: %0
LCR payı: sınırsız

· Yüksek kaliteli Hazine (%20 risk ağırlıklı)
· Üst düzey covered bond (AA-)
· Uluslarüstü kurum tahvili

Haircut: %15
LCR payı: maks %40

· Yüksek kaliteli kurumsal tahvil (A- veya üzeri)
· RMBS (%75 haircut)
· Belirli equity

Haircut: %25–50
LCR payı: maks %15

≥%60 Level 1 zorunlu

maks %40 toplam Level 2

maks %15 Level 2B

Validasyon notu: Bankaların HQLA sınıflandırması düzenleyici arbitraja açık. "Level 2A" sayılan varlığın stres döneminde gerçekten %85 likit olup olmadığı sorgulanmalı. Türkiye'de TCMB repo imkânı HQLA sayılıyor mu? Bu sınıflandırma değişkenlik gösterebilir.

İnteraktif — Likidite Stres Senaryoları

30 günlük stres altında nakit yeterli mi?

LCR 30 günlük stres senaryosu için tasarlanmıştır. Ama kriz türü değiştikçe çıkış profili de değişir. İdiyosinkratik kriz (bankaya özgü) ile sistemik kriz (piyasa geneli) çok farklı çıkış hızı üretir.

30 Günlük Likidite Stres Simülasyonu

₺30Mrd başlangıç tamponu · Her gün birikimli çıkış tutarı gösteriliyor

İdiyosinkratik Kriz

Sistemik Kriz

Kombine Kriz

İleri Kavram

Gün içi likidite: ödeme sistemlerinin sessiz riski

LCR ve NSFR gün sonlarını ölçer. Ama banka gün içinde de yükümlülüklerini karşılayabilmeli. Büyük bir ödeme sabah gelmeden önce alınması gereken karşı ödeme gelmezse banka gün içi sıkışıklık yaşar.

BCBS 2013 "Intraday Liquidity Monitoring" çerçevesi bankaların gün içi maksimum net çıkışını izlemesini ve yönetmesini zorunlu kılar. Türkiye'de TCMB ödeme sistemi (EFT/ESTS) bu riski kritik hale getirir.

Metrik

Tanım

İzleme amaçı

Günlük maks. net çıkış

Gün içinde en yüksek birikimli net ödeme çıkışı

Merkez bankası desteği olmadan bu tutarı karşılayabilmek

Zamanlama yönetimi

Gün içi ödemelerin zamanlaması değiştirilerek sıkışıklık azaltılabilir

Sistemik risk — bir bankanın gecikmesi diğerlerini de tetikler (payment gridlock)

Karşı taraf konsantrasyonu

Belirli karşı taraflardan beklenilen intraday ödemeler

Bu karşı taraf ödeme yapmazsa banka sıkışır — konsantrasyon limiti gerekir

Özet

Bu sayfadan ne götürmelisin?

Anahtar çıkarımlar

Fonlama likiditesi: vadesi gelen yükümlülükleri karşılayamama. Piyasa likiditesi: pozisyonu adil fiyattan satamama
LCR ≥ %100: 30 günlük stres çıkışını karşılayacak HQLA olmalı. NSFR ≥ %100: uzun vadeli yapısal fonlama dengesi
HQLA üç seviyede haircut: Level 1 (%0), Level 2A (%15), Level 2B (%25–50). Level 2 toplamı %40 ile sınırlı
Sistemik kriz LCR senaryosundan çok daha hızlı tüketebilir — stres testi kriz türüne göre farklılaştırılmalı
Gün içi likidite görünmez ama kritik: ödeme sisteminde gecikme zincirleme sistematik risk yaratır
Likidite spirali: piyasa likiditesi bozulur → varlık satılamaz → fonlama tükenir → zorla satış → fiyatlar daha da düşer