IRRBB: Bankacılık Kitabında Faiz Riski
IRRBB (Interest Rate Risk in the Banking Book), 2016'da BCBS tarafından kapsamlı biçimde yeniden çerçevelendi. Altı standart senaryo, EVE outlier testi ve davranışsal model gereksinimleri — validasyonun mevzuat odağı.
IRRBB neden özel bir çerçeve gerektiriyor?
Banking book'taki pozisyonlar mark-to-market değil, amortize maliyet ile tutulur. Ama ekonomik risk gerçektir. Müşteri davranışı, sabit faizli ürünler ve vade uyumsuzluğu, faiz değişimlerine karşı ciddi duyarlılık yaratır.
BCBS 368 (2016): EVE ve NII altı standart senaryo altında hesaplanmalı. En kötü senaryoda EVE düşüşü Tier 1'in %15'ini aşarsa "outlier" — Pillar 2 süreci tetiklenir. Üç bileşen: gap riski, basis riski, optionality.
| Bileşen | Kaynak | Validasyon odağı |
|---|---|---|
| Gap Riski | Aktif ve pasiflerin farklı vadelerde yeniden fiyatlanması | Repricing tarihleri doğru mı? NMD vade modeli |
| Basis Riski | Aktif ve pasiflerin farklı referans oranlarına (TLREF, sabit, enflasyon) bağlı olması | Her referans oran için ayrı duyarlılık var mı? |
| Optionality | Müşteri erken ödeme, erken çekilme veya yenileme kararları | Davranışsal modellerin kalibrasyon verisi ve stres varsayımları |
Altı senaryo: her biri curve'ü farklı şekle sokuyor
Her senaryonun yield curve üzerindeki etkisi farklı — paralel, eğim değişimi veya yalnızca kısa uç hareketi. Bir senaryoya tıkla, curve değişimini ve portföy etkisini gör.
EVE outlier testi: %15 eşiği ne anlama gelir?
Altı senaryodaki en büyük EVE düşüşü Tier 1'in %15'ini aşarsa banka "outlier" sayılır. Otomatik ek sermaye değil ama Pillar 2 süreci ve yoğun denetçi dikkati. Türkiye'de kritik bir yönetim metriği.
Davranışsal varsayımlar: en çok tartışılan alan
IRRBB'de en büyük belirsizlik ürünlerin kendisinden değil müşteri davranışından gelir. Mevduat ne zaman çekilir? Kredi ne zaman erken ödenir? Bu varsayımlar modelin sonucunu dramatik etkiler ve validasyonun yoğun sorguladığı yer burasıdır.
Bu sayfadan ne götürmelisin?
- IRRBB: banking book yapısal faiz riski — gap, basis ve optionality bileşenleri
- BCBS 368: 6 standart senaryo zorunlu — paralel ↑↓, steepener, flattener, kısa uç ↑↓
- Outlier: EVE düşüşü Tier 1'in %15'ini aşarsa Pillar 2 süreci, yoğun denetim
- NMD modeli: vadesiz mevduatın gerçek vade varsayımı kritik — BCBS cap'leri var (bireysel max 5Y)
- Prepayment ve rollover: müşteri davranışı faiz duyarlılığı ile kalibre edilmeli, stres davranışı ayrıca modellenmeli
- NII ve EVE aynı anda izlenmeli — perspektif çatışması gerçek, birini optimize ederken diğeri zarar görebilir