Market Risk

19 / 32 · Faz 5

ALM: Neden Ayrı Bir Dünya?

Asset-Liability Management, bankanın bilançosunu yönetir — trading değil, uzun vadeli yapısal faiz ve likidite riski. Sessiz ama kritik. Yanlış yönetilince banka yıllarca bunun bedelini öder.

Faz 5 · ALM & IRRBB

ALM neden trading risk yönetiminden farklı?

Trading risk yönetimi günlük P&L ve VaR ile çalışır — pozisyonlar değişken, vadeler kısa, fiyatlar MTM. ALM ise bankanın yapısal bilançosunu yönetir: müşteri mevduatı, açılan krediler, tahvil portföyleri. Bunlar kısa vadede satılmıyor, fiyatları her gün MTM ile değişmiyor.

ALM'nin temel kaygısı: vade uyumsuzluğu. Bankalar kısa vadeli mevduat toplayıp uzun vadeli kredi açar. Bu yapı faiz riskine ve likidite riskine yol açar. Faiz yükselirse kısa vadeli fonlama pahalılaşır ama uzun vadeli krediler sabit getiri üretmeye devam eder — net faiz marjı (NIM) sıkışır.

İki perspektif: Earnings perspektifi (NII — Net Interest Income) kısa vadeli nakit akışını izler. Economic value perspektifi (EVE — Economic Value of Equity) tüm nakit akışlarının bugünkü değerini ölçer. İkisi çelişebilir: faizi yükseltmek NII'yi artırabilir ama EVE'yi düşürür.

İnteraktif — Bilanço Vade Profili

Aktif ve pasif vade dağılımı nasıl görünür?

Bir bankanın tipik ALM bilançosu: uzun vadeli sabit faizli krediler (aktif) ile kısa vadeli mevduat (pasif). Bu vade uyumsuzluğu hem NII hem EVE riskinin kaynağıdır. Sliderları hareket ettirerek farklı bilanço yapılarını incele.

Bilanço Vade Dağılımı

Aktif (mavi) ve pasif (kırmızı) her vade diliminde yeniden fiyatlanan tutar — ₺M

Kredi vade yoğunluğu

Mevduat vade yoğunluğu

₺0M

Net Gap (<3Y)

0 yıl

Aktif Ort. Vadesi

0 yıl

Pasif Ort. Vadesi

0 yıl

Vade Uyumsuzluğu

İnteraktif — NII & EVE Şok Analizi

Faiz şoku NII ve EVE'yi nasıl etkiler?

Aşağıda standart bir Türk bankası bilançosu için faiz şokunun NII ve EVE etkisi simüle ediliyor. İki sonucun farklı işaret verebileceğine dikkat et — bu "perspektif çatışması" ALM'nin temel gerilim noktasıdır.

NII & EVE — Faiz Şoku Analizi

Bilanço: ₺500M uzun vadeli sabit kredi + ₺300M değişken kredi · ₺400M kısa vadeli mevduat + ₺200M vadeli mevduat

Faiz şoku (bp) 0 bp

NII Etkisi (1 Yıl)

₺0M

EVE Etkisi

₺0M

İki Perspektif

Earnings perspektifi vs economic value perspektifi

Bunların ikisi aynı riskin farklı aynalarıdır. Hangisi daha önemli? Her ikisi de — birini optimize ederken diğerini ihmal eden banka ileride sürprizle karşılaşır.

Earnings Perspektifi (NII)

Economic Value Perspektifi (EVE)

Ölçtüğü şey

Önümüzdeki 1-2 yıl içinde faiz geliri ile faiz gideri arasındaki fark. Kısa vadeli nakit akışı odağı.

Tüm gelecek nakit akışlarının bugünkü değeri — aktifler eksi yükümlülükler. Uzun vadeli denge sheet değeri.

Faiz yükselince

Değişken faizli aktiflerin getirisi hemen artar. Kısa vadeli mevduat maliyeti de artar — net etki gap'e bağlı. Pozitif gap → NII artar.

Uzun vadeli sabit faizli aktiflerin değeri düşer (fiyat-faiz ters ilişkisi). Pasifler genellikle daha kısa vadeli, daha az etkiler. Net: EVE düşer.

Çatışma örneği

Banka çok uzun vadeli sabit faizli kredi açarsa NII stabil. Değişken faiz yükselince getiri artmaz ama fonlama maliyeti artar → NII tehdit altında.

Aynı portföy: faiz yükselince uzun vadeli sabit kredilerin EVE değeri dramatik düşer. NII görünürde sorunsuz ama banka değeri erimektedir.

IRRBB regülasyon

EBA/BCBS: 12 aylık NII şokunun özkaynak oranına etkisi izlenmeli. Eşik aşımı Pillar 2 sermayesi gerektirir.

BCBS: 6 standart şok senaryosunda EVE değişimi özkaynak'ın %15'ini aşarsa "outlier" uyarısı. Bu en sık kullanılan IRRBB limiti.

İnteraktif — Repricing Mismatch

Repricing gap: her vade diliminde ne kadar risk birikmiş?

Repricing gap her vade diliminde yeniden fiyatlanan aktif ile pasif arasındaki fark. Pozitif gap: aktifler daha hızlı yeniden fiyatlanıyor — faiz yükselince NII artar. Negatif gap: pasifler daha hızlı — faiz yükselince NII azalır.

Repricing Gap — Vade Dilimi Analizi

Kümülatif repricing gap zaman içinde nasıl birikir? Faiz şoku ile NII etkisini hesapla.

Faiz şoku (bp) +100 bp

₺0M

Net Repricing Gap (kümülatif)

₺0M

NII Etkisi (1Y)

₺0M

NII Etkisi (3Y)

Özet

Bu sayfadan ne götürmelisin?

Anahtar çıkarımlar

ALM trading'den farklı: yapısal bilanço riski, uzun vade, MTM yok — ama ekonomik risk gerçek
Vade uyumsuzluğu: kısa vadeli mevduat + uzun vadeli kredi → hem faiz hem likidite riski
NII (kısa vadeli nakit akışı) ve EVE (uzun vadeli ekonomik değer) aynı riskin iki aynası — ikisi çelişebilir
Pozitif repricing gap → faiz artınca NII artar. Negatif gap → faiz artınca NII azalır
IRRBB EVE limiti: 6 standart şok senaryosunda EVE düşüşü özkaynak'ın %15'ini aşarsa outlier uyarısı
Davranışsal modeller kritik: mevduatın gerçek vade davranışı ve kredi geri ödemeleri ALM hesabını doğrudan etkiler (19. sayfada giriş, 29. sayfada detay)

önceki sayfa ← 18 · Backtesting & P&L Attribution sonraki sayfa 20 · IRRBB →