Mark-to-Market, P&L & Valuation
Risk ölçümünün zemini budur. VaR hesaplamadan önce, sensitivite raporlamadan önce — bir pozisyonun değerinin nasıl belirlendiğini ve bu değerin nasıl değiştiğini anlamak gerek.
Mark-to-Market nedir, neden her gün yapılır?
Mark-to-market (MTM), bir pozisyonun anlık piyasa fiyatıyla değerlenmesidir. Trading book'ta her gün yapılır — gün sonu fiyat değişiminin P&L'e yansıtılması anlamında.
Bu neden önemli? Çünkü bir trader sabah 100'den tahvil alıp akşam 98'den kapandığında, parayı kaybetmemiş olabilir (satmadı) ama ekonomik olarak 2 puanlık zarar gerçektir. MTM bu ekonomik gerçeği görünür kılar. Limit sistemi, VaR hesabı, risk raporlaması hepsi MTM değerlerine dayanır.
Banking book'ta durum farklıdır: krediler ve uzun vadeli varlıklar genellikle amortize maliyet ile tutulur. Piyasa fiyatı değişse de P&L'e yansımaz — ama ekonomik risk kaybolmaz, sadece görünmez.
Clean fiyat vs dirty fiyat: kupon arasında ne olur?
Tahvil piyasasında iki fiyat var. Clean price: birikmiş kupon faizi çıkarılmış fiyat — gazete ve ekran fiyatı bu. Dirty price: son kupon ödemesinden bu yana birikmiş faiz dahil gerçek ödeme tutarı. Satın alırken dirty price ödersin.
Bu ayrım neden önemli? Kupon ödemesinden hemen önce dirty price en yüksektedir. Kupon ödenince birikim sıfırlanır — dirty fiyat düşer ama clean fiyat değişmez. MTM analistleri clean fiyatla çalışır ama settlement dirty fiyatla olur.
Günlük P&L nereden geldi?
P&L attribution, günlük karın veya zararın hangi risk faktörü hareketinden kaynaklandığını ayrıştırır. Bu analiz hem risk yönetimi hem validasyon için kritik: "Risk faktörü değişti, P&L beklentimizle örtüşüyor mu?" sorusunu yanıtlar.
FRTB'de P&L attribution testi zorunludur — risk modeli, gerçek P&L'i açıklayabilmeli. Açıklayamazsa model yetersiz demektir ve standart yaklaşıma geçmek gerekir.
Realized vs unrealized P&L: fark neden önemli?
Unrealized P&L, pozisyon kapatılmadan gerçekleşen MTM değişimidir — kağıt üzerinde kazanç veya kayıp. Realized P&L ise pozisyon kapatıldığında nakde dönüşen tutardır. İkisi çoğunlukla farklıdır çünkü piyasa pozisyon kapatılana kadar değişmeye devam eder.
Valuation reserve ve model uncertainty
Her pozisyonun "gerçek" piyasa değeri her zaman tam bilinemez. Likit olmayan ürünler, modele bağımlı fiyatlama, büyük blok pozisyonlarda market impact — bunların hepsi fiyatlama belirsizliği yaratır. Bu belirsizliğe karşı tutulan pay valuation reserve'dir.
OTC ürün mid fiyatıyla değerlenir ama kapatmak bid veya ask'a satmak demek.
Egzotik ürünlerde fiyatlama modeli seçimine bağlı — farklı modeller farklı değer verir.
Büyük blok pozisyon piyasayı etkiler — teorik fiyat ile gerçek exit fiyatı farklı.
Bu sayfadan ne götürmelisin?
- MTM: pozisyon her gün piyasa fiyatıyla değerlenir — ekonomik gerçeklik, nakit değil
- Clean price = kupon hariç; dirty price = clean + birikmiş faiz. Settlement dirty price ile olur
- P&L attribution: günlük P&L'i risk faktörlerine (faiz, spread, FX, vol) ayırır. FRTB'de bu test zorunlu
- Unrealized P&L = kağıt üzerinde; realized P&L = pozisyon kapatılınca nakde dönen. İkisi farklıdır
- Valuation reserve: fiyatlama belirsizliğine (bid-ask, model, market impact) karşı tutulan tamponu. Validasyonun sorguladığı alan
- P&L attribution testi risk modelinin gerçek P&L'i açıklayıp açıklayamadığını test eder — açıklayamazsa model yeterliliği sorgulanır