Spread, Basis & Korelasyon Riski
Hedge kurduğunda risk bitmez. İki pozisyonun tam birbirini götürmesi için mükemmel korelasyon gerekir — piyasada bu nadiren olur. Basis riski, spread değişimi ve korelasyon bozulması "hedge var" sanılan riskin fiilen taşındığı yerdir.
Faz 3 · Spread & Basis
Spread türleri: aynı kelime, üç farklı risk
"Spread" piyasada üç farklı bağlamda kullanılır. Her birinin riski, ölçümü ve hedge yöntemi farklı. Karıştırmak validasyonun kapsam hatasına yol açar.
Credit Spread
Funding Spread
Basis Spread
Nedir? Risk-free rate üzerine eklenen ihraçcıya özgü kredi riski primi.
Örnek: 10Y Türkiye devlet tahvili getirisi %22, ABD Hazinesi eşdeğeri %4.5 → sovereign credit spread ~1750bp.
Risk faktörü: CS01 — spread 1bp genişlerse fiyat ne kadar değişir?
Kriz davranışı: Temerrüt beklentisi artar → spread patlar → tahvil fiyatı düşer.
Örnek: 10Y Türkiye devlet tahvili getirisi %22, ABD Hazinesi eşdeğeri %4.5 → sovereign credit spread ~1750bp.
Risk faktörü: CS01 — spread 1bp genişlerse fiyat ne kadar değişir?
Kriz davranışı: Temerrüt beklentisi artar → spread patlar → tahvil fiyatı düşer.
Nedir? Bankanın kendi fonlama maliyeti ile risk-free rate arasındaki fark. Bankanın kredi kalitesini yansıtır.
Örnek: Banka TLREF+250bp'den borçlanıyor. Risk-free rate TLREF. Funding spread = 250bp.
Risk faktörü: FVA (Funding Valuation Adjustment) — türevlerde fonlama maliyetinin fiyatı.
Kriz davranışı: Bankanın kredi kalitesi düşer → funding spread artar → fonlama pahalılaşır.
Örnek: Banka TLREF+250bp'den borçlanıyor. Risk-free rate TLREF. Funding spread = 250bp.
Risk faktörü: FVA (Funding Valuation Adjustment) — türevlerde fonlama maliyetinin fiyatı.
Kriz davranışı: Bankanın kredi kalitesi düşer → funding spread artar → fonlama pahalılaşır.
Nedir? Birbirine bağlı ama özdeş olmayan iki enstrüman arasındaki spread. Hedge "mükemmel" değilse bu spread risk yaratır.
Örnek: IRS'de TLREF kullanılıyor ama banka TLREF+50bp'den fonlanıyor → 50bp basis riski kalıyor.
Risk faktörü: Basis DV01 — basis 1bp değişince P&L ne kadar değişir?
Kriz davranışı: 2008'de 3M/6M Libor basis onlarca bp açıldı. "Hedge edilmiş" portföyler zarar etti.
Örnek: IRS'de TLREF kullanılıyor ama banka TLREF+50bp'den fonlanıyor → 50bp basis riski kalıyor.
Risk faktörü: Basis DV01 — basis 1bp değişince P&L ne kadar değişir?
Kriz davranışı: 2008'de 3M/6M Libor basis onlarca bp açıldı. "Hedge edilmiş" portföyler zarar etti.
İnteraktif — Basis Riski Simülatörü
Hedge kurdun ama basis açıldı — ne olur?
Klasik senaryo: IRS ile tahvil portföyünü hedge ediyorsun. IRS'in referans faizi ile tahvilin yield'ı aynı değil — ikisi arasındaki fark basis. Basis açılırsa hedge çalışmaz. Sliderı hareket ettir, netin ne kadar bozulduğunu gör.
Basis Riski — IRS Hedge ile Tahvil Portföyü
₺500M tahvil portföyü · ₺500M receiver IRS ile hedge · Nominal yield değişimi sabit, basis farklı hareket ediyor
IRS / Tahvil Basis
LIBOR / OIS Basis
Cross-Currency Basis
₺0
Tahvil P&L
₺0
IRS P&L
₺0
Net P&L
₺0
Basis Kaybı
Gerçek Dünya Örnekleri
Mükemmel hedge neden bozulur?
Her biri gerçek piyasa olaylarından ilham alan dört senaryo. Hedgein neden yeterli olmadığını, hangi basis veya korelasyon bozulmasının zarara yol açtığını gör. Bir örneğe tıkla.
IRS ile tahvil hedge — basis açılıyor
Faiz riski · LIBOR-OIS basis · 2007-2009
+
Pozisyon
Banka 10Y devlet tahvili portföyü tutuyor. Faiz riskini receiver IRS ile hedge ediyor. IRS'in faiz referansı 6M LIBOR; tahvil yield'ı devlet tahvili. Basis başta ~5bp.
Ne oldu?
2008 finansal kriz: bankalar arası güven çöktü. 6M LIBOR OIS'ten 300bp ayrıştı. IRS (LIBOR bazlı) değeri farklı, tahvil yield'ı farklı hareket etti. Hedge çalışmadı — net kayıp milyar dolar.
Ders: Hedge enstrümanının referansı ile korunan varlığın referansı aynı değilse, o fark "basis riski" olarak kalmaya devam eder. Basis 300bp açılırsa hedge neredeyse tamamen devre dışı kalır.
Bond futures ile tahvil hedge — CTD değişiyor
Faiz riski · Cheapest-to-Deliver basis · Piyasa stresi
+
Pozisyon
Sabit kupon tahvil portföyü tutuluyor. Faiz riski tahvil futures ile hedge ediliyor. Futures settlement'ta "en ucuz teslim edilebilir tahvil" (CTD) seçiliyor.
Ne oldu?
Faiz oynaklığı arttı. CTD tahvil değişti — futures artık farklı bir tahvilin faizini yansıtıyor. Portföydeki tahvil ile futures farklı hareketti. CTD basis: beklenmedik hedge hatası.
Ders: Borsada işlem gören futures bir "paket" enstrüman — içinde CTD seçim opsiyonu var. Bu opsiyonun değeri ve CTD değişim riski modelde ayrıca hesaplanmazsa hedge oranı yanlış kurulur.
Cross-currency basis — CCS hedge bozuldu
FX riski · Cross-currency basis · 2008 ve 2020
+
Pozisyon
USD cinsinden tahvil ihraç eden şirket, TL'ye çevirmek için CCS yapıyor. Teorik fiyat: USD faiz + cross-currency basis + TL faiz. Başta basis ~0.
Ne oldu?
Kriz döneminde USD talep patladı. Cross-currency basis EUR/USD için -100bp'a, EM dövizler için daha da negatife gitti. Şirketin hedge maliyeti beklenmedik şekilde arttı. CCS MTM: yüzlerce milyon dolar negatife döndü.
Ders: Cross-currency basis kriz döneminde sıfırdan sapıyor — bu sıfır değil, taşınan bir risktir. Uzun vadeli CCS'lerde basis riski hedge maliyetinin önemli bir parçasıdır ve modelde ayrıca senaryo edilmeli.
Equity vs credit spread — korelasyon tersine döndü
Korelasyon riski · Stagflasyon · 2022
+
Pozisyon
Tahvil ağırlıklı portföy. Hisse senedi ile negatif korelasyon varsayımı — tarihsel olarak hisse düşünce tahvil yükselir (flight to quality). VaR modeli bu korelasyona dayanıyor.
Ne oldu?
2022 stagflasyon: hem hisse hem tahvil düştü. Korelasyon negatiften pozitife döndü. VaR modeli diversification kazancı olduğunu düşünürken her iki varlık da aynı anda zarar verdi. VaR ciddi hafife alındı.
Ders: Sabit korelasyon varsayımı en tehlikeli model hatasıdır. Stres döneminde korelasyonlar değişir, hatta ters döner. VaR modeli tarihsel korelasyon kullanıyorsa son kriz dönemini içermeyebilir — stress VaR bu yüzden zorunlu.
İnteraktif — Korelasyon & VaR
Korelasyon VaR'ı nasıl etkiler?
İki varlıklı portföyde korelasyon, toplam riski belirler. Korelasyon 1 ise risk toplanır; −1 ise risk sıfırlanır; 0 ise kısmi diversification. Stres döneminde korelasyon genellikle 1'e yaklaşır — VaR bu senaryoyu yakalayabilir mi?
Korelasyon Rejimi & Portföy VaR
İki risk faktörü: Türkiye faizi (pozisyon: ₺100M DV01) + TL/USD kuru (pozisyon: $50M long). Normal vs stres korelasyon.
Normal Piyasa
Stres (2018 TL krizi)
Özel Senaryo
₺0
Portföy VaR (99%, 1g)
Korelasyon dahil
₺0
Standalone VaR Toplamı
Korelasyon yokmuş gibi
Özet
Bu sayfadan ne götürmelisin?
Anahtar çıkarımlar
- Credit spread = ihraçcıya özgü risk primi; funding spread = bankanın kredi kalitesi; basis = hedge enstrümanı ile korunan varlık arasındaki fark
- Basis riski, hedge kurulduktan sonra geriye kalan risktir — "hedge var" sanılırken fiilen taşınır
- LIBOR-OIS basis, CTD basis, cross-currency basis hepsi ayrı risk faktörü — modelde bunların hepsi ayrı kalibre edilmeli
- Korelasyon sabit değil: stres döneminde genellikle 1'e yaklaşır, diversification azalır, VaR hafife alınmış olur
- VaR'da korelasyon matrisi tarihi pencereden tahmin ediliyorsa kriz dönemini dışarıda bırakabilir — stressed VaR bu yüzden şart
- Validasyonda kritik soru: hangi basis riskleri modelde kapsanıyor, hangileri dışarıda? Dışarıda kalanlar için ek sermaye (NMRF) veya stres senaryosu var mı?