Credit Ürünleri & CCR Bağlantısı
Türev işlemler sadece piyasa riski taşımaz — karşı tarafın borcunu ödeyip ödemeyeceği de risk. Bu sayfa piyasa riski ile kredi riskinin kesişim noktasını kuruyor.
Kredi riski mi, CCR mi? Fark neden önemli?
Banka bir şirkete kredi verdiğinde kredi riski taşır — şirket borcunu ödemezse zarar. Bu tutardaki risk baştan bellidir: 10M₺ kredi verildi, maksimum kayıp 10M₺.
Banka aynı şirketle bir faiz swapı yaptığında ise risk dinamiktir. Başta MTM sıfır. Faizler hareket ettikçe swap değer kazanabilir — bu değer bir alacak haline gelir. Şirket tam da bu anda iflas ederse banka bu alacağı kaybeder. Ne kadar? Bilmiyoruz — piyasaya bağlı.
İşte bu fark Counterparty Credit Risk'in (CCR) özüdür: exposure baştan belli değil, piyasa koşullarına göre değişiyor.
- Baştan sabit: verilen kredi tutarı
- Tek yönlü — banka her zaman alacaklı
- Zaman içinde amortizasyonla azalır
- Başta sıfır, sonra piyasaya göre değişir
- Çift yönlü — MTM pozitif de negatif de olabilir
- Tahmin edilmesi zor: olasılıksal profil gerekir
- EAD (Exposure at Default) sabit ya da bilinen
- PD × LGD × EAD = Beklenen kayıp
- IRB modeli ile ölçülür
- Current Exposure (MTM) + Potential Future Exposure
- PFE: Monte Carlo simülasyon ile
- SA-CCR veya IMM ile sermaye hesabı
- Teminat (ipoteğ, rehin)
- Garanti / kefalet
- Kredi limiti ve sektör konsantrasyon limiti
- Netting (ISDA anlaşması)
- Collateral (CSA — variation + initial margin)
- Merkezi clearing (CCP üzerinden)
Credit ürünleri ve CCR bağlantıları
Kredi riskini paketleyen ya da transfer eden ürünler. Her biri farklı bir şekilde CCR doğurur. Bir ürüne tıkla.
MTM pozitif olunca ne olur?
Bir IRS düşün: başlangıçta MTM sıfır, iki taraf da karşı tarafa borçlu değil. Faizler değiştikçe MTM sıfırdan uzaklaşır. MTM pozitife döndüğünde banka bir alacak sahibi olur — karşı taraf temerrüde düşerse bu alacak kayba dönüşür. İşte bu anlık exposure.
Netting: exposure'ı nasıl düşürür?
Bir bankanın aynı karşı tarafla 5 farklı türev işlemi var. Netting anlaşması (ISDA) olmadan her pozitif MTM'li işlem ayrı ayrı exposure sayılır. Netting ile toplam offsetlenir — net pozitif kalan miktar exposure olur.
| İşlem | Ürün | MTM (₺M) | Exposure (₺M) |
|---|
Wrong-Way Risk: en tehlikeli kombinasyon
CCR'ın en sinsi türü. Wrong-way risk: karşı tarafın temerrüt ihtimali tam da exposure'ın zirveye ulaştığı anda yükseliyor. Yani kötü senaryo ile yüksek exposure aynı anda gerçekleşiyor.
Petrol fiyatı düşerse → şirket zarar eder ama opsiyonun değeri artar. Yani şirket temerrüde düşme riskinde artış yaşarken banka ondan daha az alacaklı olur (exposure azalır).
Kredi riski ile exposure ters yönde hareket ediyor → güvenli.
TL çakılırsa → Türk bankası büyük zarar yapar (temerrüt riski artar). Aynı anda banka için TL forward'ın MTM değeri pozitife döner → exposure patlar.
Kredi riski ile exposure aynı anda yükseliyor → wrong-way risk.
Bu sayfadan ne götürmelisin?
- Türev işlem piyasa riski + CCR taşır — kredi ile türevin farkı exposure'ın dinamik oluşudur
- MTM pozitife döndüğünde banka alacaklı olur → karşı taraf temerrüdünde kayıp doğar → current exposure
- MTM negatifken banka borçludur → o işlemde CCR taşımıyor (karşı taraf taşıyor)
- Netting (ISDA): pozitif ve negatif MTM'li işlemler offsetlenir → net exposure düşer, sermaye azalır
- Wrong-way risk: temerrüt ihtimali ile exposure aynı anda yükseldiğinde standart modeller yetersiz kalır
- CDS: kredi riskini transfer eder ama kendisi de CCR doğurur — prim ödeyen taraf, temerrüt ödemesinden alacaklı olur