Finansal Ürünler Haritası
Spot, menkul kıymet, türev. Linear, non-linear. OTC, listed. Bu kategoriler hem ürün dünyasını hem de her ürünün nasıl ölçüleceğini belirliyor. Sonraki sayfalardaki FX, faiz ve opsiyon ürünleri bu zemine oturuyor.
Ürün ailelerini keşfet
Finansal piyasalardaki ürünler dört ana ailede toplanır. Bir kategoriye tıkla, içindeki ürünleri gör — sonra ürüne tıkla, ne işe yaradığını, hangi riski taşıdığını ve nasıl fiyatlandığını gör.
Linear vs Non-Linear: risk ölçümü neden farklılaşır?
Bu ayrım sadece teknik değil — doğrudan risk ölçümünü ve validasyon yaklaşımını etkiler. Linear ürünlerde pozisyon değeri, piyasa fiyatındaki değişimle orantılı hareket eder. Non-linear ürünlerde bu ilişki eğridir — delta tek başına yeterli değildir, gamma ve vega da gereklidir.
- Değer doğrusal — fiyat 1% değişirse pozisyon ~1% değişir
- Delta tek başına yeterli risk ölçümü
- Örnek: forward, futures, swap, FRN
- Basit senaryolarla stres testi mümkün
- Modelleme nispeten düz — curve + spread
- Validasyonda: curve construction & calibration kritik
- Değer eğrisel — küçük değişimde delta, büyük değişimde gamma devreye girer
- Delta + Gamma + Vega + Theta gerekli
- Örnek: vanilla opsiyon, cap, swaption, barrier
- Stres testi için full revaluation şart
- Fiyatlama modeli (Black-Scholes, vb.) kritik
- Validasyonda: model seçimi, volatilite surface, exotic riski
OTC vs Listed: neden önemli?
Bir ürünün nerede işlem gördüğü hem fiyatlama şeffaflığını hem de karşı taraf riskini doğrudan etkiler. Bankaların türev portföyünün büyük çoğunluğu OTC'dir — ve bu durum CCR, collateral ve XVA hesaplamalarının temelini oluşturur.
- İki taraf arasında birebir müzakere
- Esneklik: vade, nominal, yapı özelleştirilebilir
- Karşı taraf riski (CCR) doğrudan taşınır
- Fiyat şeffaflığı düşük — piyasa fiyatı yok
- ISDA / CSA sözleşmesi gereklidir
- Merkezi clearing zorunluluğu (EMIR/Dodd-Frank)
- Örnekler: IRS, CCS, forward, vanilla opsiyon
- Merkezi borsa üzerinden standart kontrat
- Merkezi karşı taraf (CCP) — CCR büyük ölçüde elimine
- Günlük margin call (variation margin)
- Yüksek fiyat şeffaflığı ve likidite
- Standart vade ve nominal — esneklik yok
- Initial margin CCP'ye yatırılır
- Örnekler: futures, exchange-traded options
Hangi ihtiyaç hangi ürünü doğurur?
Ürünleri ezberlemek yerine, hangi ekonomik ihtiyaçtan ortaya çıktıklarını anlamak daha kalıcı. Her satıra tıkla.
Bu sayfadan ne götürmelisin?
- Dört ana aile: spot/cash, menkul kıymetler, linear türevler, non-linear türevler
- Linear ürünlerde delta yeterli; non-linear ürünlerde gamma, vega, theta da gerekli
- OTC ürünler CCR doğurur; listed ürünler CCP üzerinden gider, CCR büyük ölçüde kalkar
- Her ürün bir ekonomik ihtiyacı karşılar — ürün adını değil, neden var olduğunu bil
- Non-linear ürünlerin fiyatlaması model bağımlı — validasyonda en yüksek model riski buradan gelir
- Sonraki sayfalarda her aile ayrıntılı ele alınacak: FX (05), Faiz (06), Opsiyonlar (07)