Trading Book vs Banking Book
En çok karıştırılan ayrımlardan biri. Aynı faiz riski, aynı enstrüman — ama hangi kitapta tutulduğuna bağlı olarak tamamen farklı ölçülür, raporlanır ve regüle edilir.
İki kitabın mantığı
Bankalar tuttukları pozisyonları iki farklı "kitapta" sınıflandırır. Bu sınıflandırmanın tek bir soruya verilen cevapla başladığını anlamak yeterli: Bu pozisyon kısa vadede satılmak için mi tutuluyor, yoksa uzun vadeli bir bilanço ihtiyacını mı karşılıyor?
Bu soru hem muhasebe hem regülasyon hem de risk yönetimi açısından kökten farklı sonuçlar doğurur. İki kitap aynı enstrümanı tutabilir — ama bu enstrümana bakış açısı, ölçüm yöntemi ve sermaye yükümlülüğü tamamen farklıdır.
- Kısa vadeli alım-satım niyeti (trading intent)
- Piyasa yapıcılık (market making)
- Müşteri işleminden doğan riski hedge etmek
- Kısa vadeli fiyat farklarından kâr
- Vadeye kadar tutma veya uzun vadeli yatırım
- Müşteri kredi ve mevduat işlemleri
- Bilanço faiz riskini yönetmek (ALM)
- Fonlama ve likidite yönetimi
- Mark-to-market (MTM) — her gün piyasa fiyatıyla
- Gerçeğe uygun değer (fair value)
- P&L değişimi günlük görünür
- Etkin faiz yöntemi (amortized cost)
- Bazı ürünler FVOCI ile değerlenir
- Faiz geliri tahakkuk (accrual) ile tanınır
- Market risk sermayesi (FRTB / SA-MR / IMA)
- VaR, ES, sensitivities bazlı sermaye
- Günlük backtesting yükümlülüğü
- P&L attribution testi (FRTB)
- IRRBB sermayesi (Pillar 2)
- Kredi riski sermayesi (Basel IRB/SA)
- EVE ve NII şok senaryoları
- Davranışsal model gereklilikleri
- DV01 / sensitivity bazlı günlük limit
- VaR içinde izlenir
- Kısa vade odaklı (< 1 yıl genellikle)
- EVE ve NII ile ölçülür (IRRBB)
- Repricing gap ve duration analizi
- Uzun vade odaklı (kredi/mevduat vadeleri)
Neden aynı risk farklı yönetilir?
Diyelim ki bankada 10 yıl vadeli sabit faizli bir devlet tahvili var. Bu tahvil trading book'taysa her gün fiyatlanır, DV01'i hesaplanır, VaR'a girer, limit tüketir — faiz yükselirse P&L'de hemen kayıp görünür.
Aynı tahvil banking book'taysa amortize maliyetle tutulur. Günlük fiyat değişimi P&L'e yansımaz. Faiz yükseldiğinde ekonomik değer düşer ama bu EVE ile ölçülür, muhasebe kaydına yansımaz. Risk yok mu? Hayır — ama görünme biçimi tamamen farklı.
Bu fark kasıtlı tasarlanmıştır. Banking book ürünleri uzun vadeli ve likit değil — her gün MTM yapmak hem anlamsız hem de volatiliteye yol açar. Ama bu durum banking book riskinin göz ardı edileceği anlamına gelmez; IRRBB çerçevesi tam bu nedenle vardır.
Faiz yükselirse ne olur?
Aşağıda üç farklı enstrüman var. Her birini hem trading book hem banking book perspektifinden incele — faiz 1% artarsa sonuç ne olur?
Bu işlem hangi kitaba girer?
Sınıflandırma her zaman açık değil. Şüpheli durumlarda regülasyon belirleyicidir ama asıl soru her zaman şudur: Bu pozisyon neden tutuluyor?
Bu sayfadan ne götürmelisin?
- Sınıflandırmayı belirleyen enstrüman değil, niyet — satmak için mi, uzun vadeli tutmak için mi?
- Trading book MTM ile değerlenir, bankig book büyük ölçüde amortized cost ile — aynı risk, farklı görünüm
- Trading book riski VaR / ES ile; banking book faiz riski IRRBB (EVE & NII) ile ölçülür
- Sermaye yükümlülüğü farklı: trading book → FRTB market risk, banking book → IRRBB Pillar 2 + kredi riski
- Book sınıflandırması yanlışsa hem risk hem sermaye yanlış ölçülür — validasyonda ilk bakılacak yerlerden biri
- ALM banking book'ta çalışır; FX desk ve rates desk genellikle trading book'ta