Expected Shortfall & Likidite Horizonları
IMA'nın kalbi tek bir ES sayısı değildir: %97.5 ES, stresli bir dönemle kalibre edilir ve risk faktörü kategorilerine atanmış düzenleyici likidite horizonlarıyla ölçeklenir. Bu iki katman IMA sermayesini SA'dan ayırır.
ES, ama stresli ve horizon-ayarlı
Modül 01'de VaR'dan ES'e geçişin nedenini gördük. IMA'da ES iki ek katmanla gelir. Birincisi stresli kalibrasyon: ES yalnızca bugünün sakin verisine dayanmaz; portföyle ilgili ciddi finansal stres içeren kesintisiz 12 aylık dönem de hesaba katılır. Bu, sermayenin sakin piyasada aşırı düşmesini sınırlayarak prosiklikliği azaltmayı amaçlar. Formül, azaltılmış risk faktörü setiyle hesaplanan stresli ES'i tam ve azaltılmış setin cari dönem ilişkisiyle ölçekler:
İkincisi likidite horizonu: Basel 2.5 tüm pozisyonlara sabit 10 gün varsayardı. Ama likit olmayan bir pozisyonu 10 günde kapatamazsın — gerçekte 60, hatta 120 gün sürebilir. FRTB her risk faktörü kategorisine bir likidite horizonu atar ve ES'i buna göre ölçekler. Uzun horizon = daha uzun maruz kalma = daha yüksek sermaye.
Her riskin bir çıkış süresi var
FRTB beş likidite horizonu tanımlar: 10, 20, 40, 60, 120 gün. Her risk faktörü kategorisi birine atanır — likit oldukça kısa, egzotik/az likit oldukça uzun. Satıra tıkla, örnek faktörleri gör.
10 günlük ES'i horizona taşımak
ES temelde 10 günlük bazda hesaplanır, sonra faktörün likidite horizonuna ölçeklenir. Basit yaklaşımla ölçek faktörü √(LH / 10)'dur (karekök-zaman kuralı). Bir risk faktörü ve baz ES gir — horizon ölçeklemesinin sermayeyi nasıl büyüttüğünü gör.
ES = √( ES(P)² + Σj≥2 [ ES(P, j) · √((LHj − LHj−1) / 10) ]² )
ES(P, j) = yalnızca horizonu ≥ LHj olan faktörler şoklanarak hesaplanan ES. Uzun-horizon faktörler daha fazla artımlı katmanda kalır; kısa-horizon faktörler eşik aşıldığında sonraki katmanlardan çıkar. Üstteki tek-faktör ölçekleyici bu yapının öğretici özel hâlidir.
Bu sayfadan ne götürmelisin?
- IMA'nın risk ölçüsü %97.5 Expected Shortfall — kuyruğun ortalamasını fiyatlar
- ES stresli dönemle kalibre edilir; sakin piyasada aşırı sermaye düşüşünü sınırlayarak prosiklikliği azaltmayı amaçlar
- Sabit 10 gün varsayımı bitti; her risk faktörü kategorisi düzenleyici bir likidite horizonu alır
- Beş horizon: 10 (likit FX/faiz) → 120 gün (menkul kıymetleştirme, az likit)
- Tek-faktör sezgisinde ölçek √(LH/10)'dur; düzenleyici hesap kümülatif likidite-horizonu katmanlarını kullanır
- Modellenebilirlik ayrı bir kapıdır: yeterli gözlemi olmayan faktör NMRF olur (Modül 09)
Birincil kaynaklar
Teknik eşikler Basel standardına; AB tarih ve geçişleri AB metinlerine; Türkiye kapsamı yürürlükteki BDDK listesine göre okunmalıdır.