Bir PD modeli tüm portföy için tek bir sayı üretir — ama portföy homojen değildir. İnşaat sektörü kredileri, mortgage ve kredi kartları çok farklı risk profillerine sahiptir. Portföyü doğru okumak bunları birbirinden ayırt edebilmektir.
Portföy analizinin dört temel boyutu var: segment kırılımı (kim aldı), konsantrasyon (bir yere çok mu yığıldı), vade yapısı (ne kadar süre için) ve ödeme davranışı (nasıl gidiyor). Her boyut farklı bir risk görünümü verir.
segment kırılımı
Hangi sektör veya müşteri grubu ne kadar kredi kullanıyor? Her grubun NPL oranı ne? Sekmeyi değiştir — farklı kırılım boyutlarını gör.
İnşaat ve enerji sektörleri her zaman özel dikkat ister — döngüsel ve düzenleyici değişimlere hassas. Sektörel konsantrasyon aşağıda ele alınıyor.
KOBİ segmenti genellikle en yüksek NPL ve en düşük teminat oranını taşır. Ama spread de en yüksek orada — risk/getiri dengesi kritik.
Kredi kartı ve bireysel tüketici kredileri en yüksek getirili ama en yüksek CoR'lu ürünlerdir. Teminatsız olduğu için LGD da yüksek.
konsantrasyon riski
Portföy tek bir sektöre, tek bir bölgeye veya tek bir büyük müşteriye yoğunlaşmış mı? Konsantrasyon riski Basel Pillar 2 kapsamındadır — sistemik açıdan önemlidir.
Slider'larla sektör paylarını değiştir — konsantrasyon göstergesini gör. HHI (Herfindahl-Hirschman Index) 0 ile 10.000 arasındadır: 0 = tam dağılım, 10.000 = tek sektörde tam konsantrasyon.
İnşaat (%)%18
Enerji (%)%12
Perakende/Tüketim (%)%15
Finans (%)%10
HHI Skoru
1.248
Konsantrasyon
Orta
En Büyük Sektör
İnşaat %18
HHI 1.248 — orta düzey konsantrasyon. Tek bir sektörün şoku portföyü sınırlı etkiler.
vade yapısı
Portföyün vade dağılımı hem likidite riskini hem yeniden fiyatlama riskini etkiler. Kısa vadeli kredi → hızlı portföy dönüşümü, hızlı fiyatlama esnekliği. Uzun vadeli → stabil getiri ama faiz oranı riskine daha açık.
Vade uyumsuzluğu — kısa vadeli mevduat ile uzun vadeli kredi arasındaki fark. Bu fark büyüdükçe IRRBB (faiz oranı riski) artar. ALM tam bu noktayı yönetir.
delinquency bucket'ları
Her kredi bir gecikme kategorisinde (bucket) bulunur. Bu dağılım portföyün "sağlık dağılımını" gösterir. Tahvil gibi: büyük bölüm cari, az bölüm gecikmeli, küçük bölüm NPL.
Önemli olan sadece NPL değil — gecikmeli ama henüz NPL olmayan "kritik kuyruğu" da takip etmek. Bu kuyruk büyürse ileriki dönem NPL'sinin habercisidir.
Bucket
Dağılım
Tutar ₺B
IFRS 9
PD eşiği
30–60 gün bucket kritik: buradan geri çekilen (cure) müşteri Stage 2'yi atlatır. Bu bucket'ta büyüme → ileriki dönem Stage 3 artışının erken uyarısı. İzleme modellerinin bu bucket'ı odak alması beklenir.
vintage analizi
Vintage, aynı dönemde kullandırılan kredileri bir kohort olarak takip etmek demektir. Her kohortun zaman içindeki temerrüt birikimi grafiklenir. Farklı dönemlerin birbirinden neden ayrıştığı model ve risk yönetimi için kritik bilgidir.
Vintage neden farklılaşır?
Kredi politikası sıkılaşması veya gevşemesi. Onaylama skorlarında dönemsel değişim.
Model için anlamı
PD modeli hangi vintage'la kalibre edildi? Model dönem ortalaması mı yoksa son dönem vintage'ını mı yansıtıyor?
Validasyon sorusu
Kötü vintage'lar modelin eğitim setinde temsil ediliyor mu? Drift analizi vintage boyutunda yapıldı mı?
bu sayfadan götürülecekler
portföy homojen değildir
Tek PD modeli tüm portföyü temsil edemez. Segment, sektör ve ürün bazında ayrıştırma hem risk yönetimi hem model kalibrasyonu için şarttır.
konsantrasyon görünmez birikmektir
HHI ve tek sektör payı takip edilmezse bir sektörün şoku portföyü orantısız etkiler. Pillar 2 bu riski ayrıca yönetir.
delinquency gecikmeli değil öncü gösterge
30-60 gün bucket büyümesi gelecek dönem NPL artışını öngörür. Erken uyarı sistemlerinin tam bu bucket'ı izlemesi beklenir.
vintage model kalibrasyonunu şekillendirir
Kötü vintage temsil edilmemişse model iyimser kalır. Validasyonun vintage boyutunda drift analizi yapması bu yüzden değerlidir.
Son sayfa: Erken uyarı sinyalleri — müşteri bozulmasının adım adım kronolojisi ve erken tespit yöntemleri.