üç parametre, bir formül
Dört sayfadır üç parametreyi ayrı ayrı inceledik. Şimdi birleşme noktası: Beklenen Zarar — Expected Loss (EL).
Formülün sezgisi sade: bir müşteriden beklenen zarar, temerrüt olasılığının × temerrüt olursa ne kaybederim × temerrüt anında ne kadar maruz kalırım çarpımıdır. Her terimin kendi belirsizliği var, ama birlikte portföy düzeyinde bir beklenti üretirler.
EL tek bir müşteri için anlamsız değildir ama asıl gücünü portföy bazında gösterir. Banka yüz binlerce müşteri için EL hesaplayıp toplar — bu toplam provizyon ihtiyacını, fiyatlamayı ve sermayeyi şekillendirir.
EL simülatörü
Üç parametreyi değiştir — EL'nin nasıl oluştuğunu, hangi parametrenin ne kadar ağırlık taşıdığını canlı gör.
EL yeterli mi? beklenmeyen zarar (UL)
EL, ortalama bir senaryodaki yıllık kayıp beklentisidir. Ama portföy her yıl tam EL kadar zarar üretmez — bazı yıllar daha az, bazı yıllar çok daha fazla. Bu dağılımın kuyruğu — Unexpected Loss (UL) — sermaye tamponu ile karşılanır.
EL → provizyon olarak kar-zarara işlenir (IFRS 9 Stage 1/2). UL → sermaye tamponuyla karşılanır (Basel IRB). Kuyruk → sistemik kriz riski, sermaye bile yetmeyebilir.
EL nerede kullanılır?
Beklenen zarar tek bir amaçla hesaplanmaz. Aynı formülün üç farklı bağlamda kritik işlevi vardır.
portföy bazında EL
Gerçekte banka tek bir kredi için değil, binlerce segmentten oluşan portföy için EL hesaplar. Her segment için ayrı PD, LGD ve EAD modellenebilir. Toplamı bankanın yıllık beklenen zarar bütçesidir.
Tablo üzerindeki EAD kutularını değiştirerek portföy bileşiminin EL toplamını nasıl etkilediğini gör.
provizyon yeterliliği
Bankanın ayırdığı provizyon EL'yi karşılıyor mu? Bu soru hem muhasebe hem risk yönetimi açısından kritiktir. Yetersiz provizyon karı şişirir, fazla provizyon karı baskılar.