Banking Foundations · 11
EAD — Temerrüt Anındaki Tutar

EAD nedir?

Exposure at Default (EAD), bir borçlunun temerrüde düştüğü anda bankayı kaç TL'ye maruz bıraktığını gösterir. Teoride basit görünür — "ödenmemiş bakiye değil mi?" — ama pratikte en sezgisel olmayan parametredir.

Sorun şu: borçlu temerrüde düşmeden önce elindeki limitleri doldurabilir. Kredi kartı taşıyan bir müşteri mali baskı altındayken kartını sonuna kadar kullanır. Ticari kredi limiti olan bir şirket, likidite sıkışıklığında tüm limiti çeker. Temerrüt anındaki tutar bugünkü bakiyeden büyük olabilir.

EAD = Kullanılan Bakiye + CCF × Kullanılmamış Limit
CCF (Credit Conversion Factor): kullanılmamış limitin temerrüt anında ne kadarının kullanılacağını tahmin eden katsayı
Sabit vadeli kredide (term loan) temerrüt anındaki bakiye bilinebilir — amortisman planı var. Ama revolving ürünlerde (kredi kartı, rotatif kredi, KMH) limit kullanımı müşterinin davranışına bağlıdır. EAD modeli bu belirsizliği CCF ile yakalar.

bilanço içi ve bilanço dışı kalemlerin farkı

EAD'nin neden karmaşık olduğunu anlamak için bilanço içi ve bilanço dışı ayrımını görmek gerekir.

Bilanço İçi (On-Balance Sheet)
Ne?Fiilen kullandırılmış tutar
GörünürlükBilançoda aktif kalemi
EAD tahminiGörece kolay
ÖrneklerTerm loan, mortgage
EAD ≈ ödenmemiş bakiye. Amortisman planı varsa tahmin edilebilir.
Bilanço Dışı (Off-Balance Sheet)
Ne?Henüz çekilmemiş taahhüt
GörünürlükNazım hesaplarda izlenir
EAD tahminiCCF modeli gerektirir
ÖrneklerTeminat mektubu, akreditif, kredi limiti
EAD belirsiz — müşteri ne kadar çekecek? Baskı altında kullanım oranı yükselir.
Teminat mektubu (TM) ve akreditifler özellikle ilgi çekici: genellikle bilanço dışında izlenir, faiz getirmez, ama nakde dönüşme riski taşır. Büyük kurumsal portföylerde TM'lerin EAD'ye etkisi yüzde onlarca olabilir.

ürün bazında EAD mantığı

Her ürün tipi farklı bir EAD davranışı gösterir. Sekme seç — o ürün için EAD'nin nasıl hesaplandığını ve temerrüt öncesi nasıl davrandığını gör.

Sabit vadeli kredi. Anapara geri ödeme planı bellidir. EAD = kalan anapara bakiyesi. En hesaplanabilir EAD türü.

Kredi tutarı
₺500K — başlangıç
1. yıl sonunda
₺400K
2. yıl sonunda
₺300K
Temerrüt anı (2.5y)
₺250K — EAD
Term loan'da EAD modeli neredeyse gerekmez — amortizasyon planı bilinir. Validasyon ağırlığı PD ve LGD'de.

Revolving ürün. Limit sabit ama kullanım dalgalanır. Müşteri mali baskı altındayken limiti doldurma eğilimi gösterir — bu "drawdown risk" EAD modelinin özüdür.

Kart Limiti (₺) ₺30K
Mevcut Kullanım (%) %40
CCF (Kullanılmamışın Çekilecek %'si) %70
Mevcut Bakiye
₺12K
Ekstra Çekim (CCF)
₺12.6K
EAD Tahmini
₺24.6K
CCF'yi %70 olarak gir: mevcut bakiyeden daha fazla EAD çıkıyor. Temerrüt anında müşteri 18K boş limitin 12.6K'sını çekmiş olacak.

Kısa Vadeli Nakit Kredisi veya rotatif kredi. Kredi kartına benzer ama genellikle işletmeler için. Dönemsel kullanım ve geri ödeme tekrarlanır. Temerrüt öncesi kullanım artışı çok karakteristiktir.

Limit
₺1M — toplam limit
Normal kullanım
₺450K (%45)
Bozulma öncesi
₺700K (%70)
Temerrüt anı
₺950K — EAD (~%95)
KMH'de EAD limitle neredeyse eşit çıkabilir. Müşteri son ana kadar limiti kullanır — bu davranışı modellemek CCF'nin işidir.

Kurumsal müşterilere tanınan genel kredi limiti çerçevesi içinde birden fazla ürün (spot kredi, TM, akreditif, kısa vadeli iskonto) yer alabilir. EAD hesabı her alt ürün için ayrıca yapılır.

Genel Limit
₺10M
Spot Kredi (kullanılan)
₺4M — tam EAD
TM (bilanço dışı)
₺3M × CCF
Rotatif (boş)
₺3M × CCF
Her kalem farklı CCF taşır. Teminat mektubu genellikle düşük CCF (%20-50); boş rotatif limit yüksek CCF (%60-80). Toplam EAD bu hesapların toplamıdır.

Teminat mektubu (TM), banka müşterisi adına üçüncü tarafa verilen garanti belgesidir. Normalde nakde dönüşmez — ama müşteri temerrüde düşünce TM "parlatılabilir" ve banka ödeme yapmak zorunda kalır.

Normal Senaryo
TM tutarı₺2M
Nakde dönüşümYok
Banka yükümlülüğü₺0
TM yalnızca nazım hesaplarda izlenir. Bilançoya etkisi yok.
Temerrüt Senaryosu
TM tutarı₺2M
CCF%50
EAD katkısı₺1M
TM parlatılırsa banka ödemek zorunda — bu EAD'ye eklenir.

CCF — credit conversion factor

CCF, kullanılmamış limitin temerrüt anında ne kadarının fiilen kullanılmış olacağını tahmin eden bir katsayıdır. Değeri 0 ile 1 arasındadır.

CCF = ΔKullanım / Kullanılmamış Limit
Tarihsel gözlem: Temerrüt önceki 12 ayda ek çekilen tutar ÷ o dönemin başındaki kullanılmamış bakiye

SA (Standart Yaklaşım) altında Basel CCF değerlerini sabit olarak verir. A-IRB altında banka kendi CCF modelini geliştirir ve valide ettirir. Tıkla — her kategori için tipik CCF aralığını ve mantığını gör:

Taahhüt Türü
SA CCF
Tipik Davranış
Neden?
A-IRB'de CCF modeli kurumsal ve bireysel ürünler için ayrı ayrı geliştirilir. Tarihsel verinin kalitesi kritik — temerrüt öncesi çekim davranışı doğru kayıt altında mı? Veri yoksa SA değerleri kullanılmak zorunda kalınır.

stres altında EAD nasıl büyür?

EAD'nin kritik özelliği: kriz dönemlerinde ortalama kullanım oranı sistematik olarak yükselir. Müşteriler baskı altında tüm limitlerine ulaşmaya çalışır — portföy bazında EAD, nominal limitin çok daha büyük bir oranına yaklaşır.

T−12 ay
Normal koşullar
Şirket aylık nakit akışını kredi limitiyle yönetiyor. Dönemsel kullanım var ama limit büyük ölçüde boş.
Kullanım oranı: %35 → EAD ≈ ₺3.5M (limit ₺10M)
T−6 ay
Erken uyarı — nakit sıkışıklığı
Sektörde baskı başladı. Müşteri tedarikçi ödemelerini geciktiriyor, kredi limitini daha sık kullanıyor.
Kullanım oranı: %60 → EAD ≈ ₺6M
T−3 ay
Bozulma ivmeleniyor
Müşteri mümkün olan her kaynağı kullanıyor. Rotatif limit neredeyse dolu, TM'ler parlatılma riski taşıyor.
Kullanım oranı: %85 → EAD ≈ ₺8.5M
T — Temerrüt
Limit dolmuş durumda
Temerrüt anında bakiye, 12 ay önceki bakiyenin 2.5 katına çıkmış. İlk değerleme yapıldığında EAD beklenenden çok daha büyük.
Kullanım oranı: %95 → EAD ≈ ₺9.5M → Beklenenin 2.7×'i
Bu davranış yanlış CCF tahmini durumunda ciddi sermaye ve provizyon açığına yol açar. Model temerrüt öncesi davranışsal değişimi yakalayamazsa EAD sistematik olarak düşük tahmin edilir. Validasyonun en kritik sorularından biri: "CCF eğitim verisi temerrüt öncesi baskı dönemini kapsıyor mu?"

EAD validasyonunda ne sorgularız?

V1
Ürün bazında ayrım
Term loan ile revolving ürünler aynı EAD yaklaşımıyla işlenmiş mi? Her ürün tipi için CCF ayrı tahmin edilmiş mi? Ürün karışımı değiştiğinde model tutarlı mı kalıyor?
V2
Temerrüt öncesi pencere
CCF hesabında temerrüt öncesi 12 ay mı, 24 ay mı kullanılmış? Bu seçim savunulabilir mi? Daha kısa pencere drawdown davranışını gözden kaçırıyor mu?
V3
Referans tarih seçimi
CCF hesabında referans tarih temerrüt anı mı, yoksa farklı bir nokta mı? Bu seçim portföyler arasında tutarlı mı? EBA kılavuzlarıyla uyumlu mu?
V4
Negatif EAD değerleri
Bazı vakalarda temerrüt öncesinde kullanım azalır — CCF negatif çıkar. Bu vakalar nasıl ele alınmış? 0 sınırı uygulanmış mı? Negatif değerler nüfusun ne kadarını oluşturuyor?
V5
Bilanço dışı kapsam
Tüm bilanço dışı taahhütler (TM, akreditif, çekilmemiş limitler) modele dahil edilmiş mi? Hangilerinin EAD katkısı ihmal edilmiş? Bu ihmal materyal mi?
V6
Backtesting
Model EAD tahminleri gerçekleşen temerrüt anı bakiyeleriyle karşılaştırılmış mı? Sistematik sapma var mı — model hep düşük mü tahmin ediyor?

bu sayfadan götürülecekler

EAD bugünkü bakiye değil
Revolving ürünlerde temerrüt anındaki tutar bugün bilinmez. Müşteri baskı altında limitini doldurur — EAD mevcut bakiyeden büyük olabilir.
CCF davranışı modeller
Kullanılmamış limitin ne kadarının çekileceğini CCF tahmin eder. SA'da sabit, A-IRB'de içsel model. Tarihsel drawdown verisi şarttır.
bilanço dışı atlanmamalı
Teminat mektupları, akreditifler, taahhütler — bunlar nakde dönüşebilir. EAD hesabı bilanço dışını da kapsamadan eksiktir.
krizde EAD sistematik yükselir
Bireysel müşteri değil, portföy bazında düşün. Ekonomik baskı döneminde tüm portföyün kullanım oranı sistematik olarak artar — CCF bunu yansıtmalı.
Sıradaki adım: EL = PD × LGD × EAD — üç parametreyi tek formülde birleştiriyoruz ve fiyatlama, provizyon, sermayeyle bağlantısını kuruyoruz.
Mehmet Yığılı · © 2026 ·