Banking Foundations · 10
LGD — Temerrüt Halinde Kayıp
Bu sayfanın sonunda teminat değeri ile net recovery'yi, uzun dönem ortalaması ile downturn tahminini ve nominal tahsilat ile iskonto edilmiş ekonomik tahsilatı ayırabilmelisin.
LGD nedir?
Loss Given Default (LGD), temerrüt gerçekleştiğinde maruz kalınan tutarın (EAD) ne kadarının geri alınamayacağını gösterir. Yüzde olarak ifade edilir.
PD “temerrüt olur mu?” sorusunu cevaplarken LGD “temerrüt olursa ne kadar kaybederiz?” sorusunu cevaplar. Ayrı parametreler olarak tahmin edilirler; buna karşın ortak ekonomik etkenler nedeniyle bağımlı hareket edebilirler.
LGD'nin hesaplanması PD'den daha zordur çünkü:
— Tahsilat süreci yıllar alabilir, veri gecikmeli gelir
— Teminat değerleri kriz döneminde baskı altında kalır
— Her temerrüt vakası kendine özgüdür: teminat türü, mahkeme süreci, yeniden yapılandırma
LGD yalnızca bir kayıp oranı değildir — bir sürecin sonucudur. Bu sürecin her adımı modele girdi sağlar: teminat değeri, tahsilat süresi, masraflar, cure olasılığı.
LGD'yi şekillendiren bileşenler
Slider'larla her bileşeni değiştir — LGD'nin nasıl oluştuğunu canlı olarak gör.
EAD dağılımı
Teminat RR
Cure
Masraf
Net Zarar
Haircut nedir? Teminat stres altında defter değerinden satılamaz. Banka gayrimenkulü ₺60'a değerlemiş olsa bile, kriz döneminde icra yoluyla satışta ₺45 alabilir — haircut %25. Downturn LGD bu haircut'u daha da muhafazakâr tutar.
temerrüt sonrası çözüm yolları
Temerrüt tek bir sonuca yol açmaz. Bankanın izleyeceği yol büyük ölçüde teminat yapısına, borçlunun durumuna ve piyasa koşullarına bağlıdır. Her yol farklı bir recovery oranı ve zaman çizgisi üretir. Tıkla:
Borçlu geçici bir likidite problemi yaşamıştır. Kısa vadeli destek, faiz ertelemesi veya vade uzatımı ile borçlu yeniden ödeme kapasitesine kavuşur. Temerrüt "kapanır" — en iyi senaryo.
Kısa süre
Düşük maliyet
Yüksek recovery
Borçludan aktif işbirliği şart
Anapara indirimi, faiz oranı düşürülmesi veya uzun vadeli yeniden yapılandırma. Banka bir kısım alacağından vazgeçer ama borçluyu yaşatır. Özellikle büyük kurumsal kredilerde tercih edilir.
Uzun müzakere süreci
Kısmi kayıp kabul edilir
İşletme devam eder
Hukuki süreç yok
Gayrimenkul, ekipman veya menkul kıymet teminatı icra yoluyla satılır. Recovery oranı teminat türüne, piyasa koşullarına ve satış sürecine göre çok değişir. Kriz döneminde "zorunlu satış indirimi" kayda değer olabilir.
Orta–uzun süre (6ay–2yıl)
Değerleme belirsizliği
Haircut riski
Piyasa koşullarına bağımlı
En uzun ve en maliyetli süreç. İflas masası, alacaklılar toplantısı, varlık satışı. Banka genellikle öncelikli alacaklı olsa bile süreç yıllarca sürebilir. Teminatsız alacaklılar çok az geri alabilir.
Uzun (2–7 yıl)
Yüksek hukuki maliyet
Düşük recovery
Yargı sürecine bağımlı
Banka, uzun tahsilat sürecine girmek yerine NPL portföyünü iskontolu olarak satar. Anında likidite sağlar, operasyonel yük azalır. Alıcı (distressed debt fonu) kendi tahsilat sürecini yürütür.
Hızlı — birkaç ay
Kesin kayıp realize edilir
Operasyonel temizlik
Tahsilat alıcıya geçer
downturn LGD — neden ayrı hesaplanır?
Temerrüt oranları (PD) yükseldiğinde teminat değerleri aynı anda düşer. Temerrütlerin çoğu tam da teminatın en değersiz olduğu dönemde gerçekleşir — bu PD–LGD korelasyonu, LGD'yi tam yanlış zamanda yukarı iter.
Basel IRB, sermaye hesabında downturn LGD kullanılmasını zorunlu kılar. Bu, ortalama LGD değil, ekonomik daralma dönemindeki kötümser LGD tahminidir.
Aşağıdaki aralıklar gerçek piyasa benchmark'ı değil, downturn etkisinin yönünü gösteren öğretim varsayımlarıdır.
Ortalama LGD (long-run)
Gayrimenkul teminatlı%25–35
Kurumsal teminatsız%45–55
Bireysel teminatsız%65–80
İkinci derece ipotek%55–70
Downturn LGD (kriz senaryosu)
Gayrimenkul teminatlı%40–55
Kurumsal teminatsız%60–75
Bireysel teminatsız%75–90
İkinci derece ipotek%70–85
Downturn LGD, IRB sermaye yaklaşımına özgü düzenleyici bir kavramdır. TFRS 9 aynı etiketi zorunlu kılmaz; ancak ECL tahmini makul ileriye dönük senaryolarda recovery tutarı ve zamanlamasındaki bozulmayı yansıtmalıdır.
Güncel çerçeve. Nihai Basel III, kendi LGD tahminlerinin kullanılabildiği portföylerde parametre tabanları getirir; örneğin teminatsız kurumsal LGD tabanı %25'tir. EBA'nın downturn kılavuzu AB uygulamasına yöneliktir; Türkiye'de doğrudan kural gibi değil, BDDK düzenlemeleriyle birlikte okunmalıdır.
zaman ve indirgeme: recovery ne zaman alınır?
Tahsilat anında alınan ₺35'in bugünkü değeri, 3 yıl sonra alınan ₺35'ten farklıdır. LGD hesabında tüm nakit akışları temerrüt anına indirgenmelidir. Bu basit görünen ama büyük etki yaratan bir faktördür.
Uygulanacak iskonto oranı kullanım amacına ve ilgili düzenlemeye bağlıdır. Validasyon, oranın kaynağını, temerrüt tarihine bağlanmasını, masrafları ve recovery nakit akışlarının zamanlamasını birlikte test etmelidir.
LGD validasyonunda ne sorgularız?
V1
Veri eksiksizliği ve gecikmesi
LGD verisi ancak tahsilat süreci tamamlandığında netleşir. Süreç devam eden vakalar modele dahil edilmiş mi, edilmişse hangi yöntemle? (workout LGD vs. market LGD)
V2
Teminat değerlemesi
Teminat değerleri modele nasıl girmiş? Güncel piyasa değeri mi, bağımsız değerleme mi, banka iç değerlemesi mi? Haircut oranları makul ve savunulabilir mi?
V3
Downturn dönemi tespiti
Downturn LGD hesabında hangi dönem "kriz dönemi" olarak seçilmiş? Bu seçim savunulabilir mi? Krizi temsil eden veriler portföyle aynı dönemden mi geliyor?
V4
İndirgeme metodolojisi
Nakit akışları temerrüt anına indirgeniyor mu? Kullanılan oran makul ve regülatör beklentileriyle uyumlu mu? Tüm maliyet kalemleri dahil mi?
V5
Backtesting — tahmin vs gerçekleşen
Model LGD tahminleri gerçekleşen kayıp oranlarıyla karşılaştırılıyor mu? Sistematik bir sapma (model hep düşük tahmin mi, yüksek tahmin mi?) var mı?
V6
Basel vs IFRS 9 ayrımı
Downturn LGD (Basel IRB) ile PIT LGD (IFRS 9) ayrımı metodolojik olarak net mi? Aynı parametre yanlış amaçla kullanılıyor mu?
bu sayfadan götürülecekler
LGD = 1 − recovery rate
Geri alınan her kuruş LGD'yi düşürür. Teminat kalitesi, tahsilat süreci verimliliği ve zamanlaması — hepsi recovery'yi şekillendirir.
downturn ≠ ortalama
Basel IRB kriz döneminin LGD'sini ister. Kriz döneminde teminat değerleri baskı altındadır — ortalama LGD'den sistematik olarak yüksektir.
zaman değeri kritik
3 yıl sonra alınan ₺35 ile bugün alınan ₺35 aynı değildir. İndirgeme metodolojisi LGD tahminini anlamlı ölçüde etkiler.
veri gecikmeli ve eksik
LGD verisi yıllarca sürebilen tahsilat sürecinin sonunda netleşir. Devam eden vakalar nasıl işlenir? Bu LGD modelinin en hassas noktasıdır.
Sıradaki adım: EAD — temerrüt anında gerçekte kaç TL'ye maruz kalırız, bilanço dışı kalemler neden sürpriz yaratır, CCF nedir?