Bu sayfanın sonunda kredi riski RWA'sı ile toplam RWA'yı, toplam sermaye oranı ile CET1 oranını ve Basel tabanı ile uygulanabilir tamponları ayırabilmelisin.
risk ağırlıklı varlıklar (RWA)
Basel önceki sayfada "sermaye tampon tut" dedi. Ama ne kadar? Cevap Risk Ağırlıklı Varlıklar (RWA) kavramından gelir.
Temel sezgi şu: tüm maruz kalmalar eşit riskli değildir. Aynı nominal tutar; karşı taraf, teminat, vade, para birimi ve yaklaşım nedeniyle farklı sermaye gereksinimi doğurabilir.
Standart yaklaşımda kredi riski RWA'sının basit çekirdeği, bilanço içi veya krediye dönüştürülmüş bilanço dışı maruz kalmanın risk ağırlığıyla çarpılmasıdır. Bankanın toplam RWA'sı ise kredi riskine ek olarak piyasa/CVA ve operasyonel risk bileşenlerini de içerir.
Basit kredi RWA = Σ (Maruz Kalma × Risk Ağırlığı)
Her varlık kalemi için: [₺ tutarı] × [risk ağırlığı %] → risk ağırlıklı tutar
RWA, bankanın "defter büyüklüğü" değildir. 200 milyar TL aktifi olan bir banka çok düşük riskli varlık taşıyorsa 80 milyar RWA'ya sahip olabilir. Başka bir banka 100 milyar TL aktifle yüksek riskli portföy taşıyorsa RWA'sı daha büyük çıkabilir.
risk ağırlıkları nasıl belirlenir?
Standart yaklaşım, maruz kalma sınıfı ve ilgili risk özelliklerine göre denetimsel kurallar uygular. Ağırlıklar her durumda sabit veya evrensel değildir; aşağıdaki değerler yalnızca hesaplayıcının öğretim senaryosudur.
0%
Örnek düşük ağırlıklı egemen/MB
%0 ancak uygulanabilir şartlar sağlanırsa
20%
Örnek banka maruz kalması
Gerçekte kalite, vade ve kurala göre değişir
35%
Eski tip konut örneği
Güncel çerçevelerde LTV ve diğer şartlara bağlıdır
100%
Basit kurumsal örneği
Derece ve özel sınıflar sonucu değiştirebilir
150%
Basit temerrüt örneği
Karşılık ve diğer koşullar gerçek ağırlığı etkiler
IRB yaklaşımında banka tahminleri denetimsel risk ağırlığı fonksiyonlarına girer. PD, LGD ve vade sermaye gereksinimini; EAD ise maruz kalma tutarını etkiler. Bu, bankanın serbestçe ağırlık seçtiği anlamına gelmez: formüller, tabanlar ve denetim onayı vardır.
Daha düşük risk ağırlığı genellikle daha düşük RWA ve asgari sermaye gereksinimi demektir. Ancak yatırım kararı yalnızca sermaye oranına dayanmaz; getiri, faiz/kur riski, likidite, yoğunlaşma ve bilanço yönetimi de önemlidir.
Güncel standart yaklaşım. Basel III nihai reformları konutlarda LTV dilimleri, kurumsal ve banka maruz kalmalarında kredi kalitesi, perakende ve KOBİ sınıflarında uygunluk koşulları gibi daha ayrıntılı kurallar içerir. Sayfadaki 0/20/35/75/100/150 seti güncel ve evrensel bir tarife değildir.
Türkiye bağlamı. BDDK risk ağırlıklarını kendi sermaye yönetmeliğiyle uygular ve zaman zaman makro-ihtiyati amaçla ayarlar — geçmişte tüketici kredileri ve kredi kartlarına vade/oran bazlı daha yüksek risk ağırlıkları (ör. %75'in üzerine çıkan kademeler) uygulanmıştır. Yani bir TR bankasının RWA yoğunluğunu okurken yürürlükteki BDDK ağırlık tablosunu kontrol etmek gerekir.
öğretim amaçlı kredi RWA hesaplayıcı
Maruz kalma tutarlarını gir ve sayfada sabitlenmiş örnek ağırlıklarla çarpım mantığını gör. Sonuç düzenleyici raporlama için kullanılamaz.
Varlık Kalemi
Risk %
Tutar ₺B
RWA ₺B
Hazine Tahvili / TCMB
0%
₺0
Bankalar arası işlemler
20%
₺6
Konut teminatlı mortgage
35%
₺18
Bireysel tüketici kredisi
75%
₺30
Kurumsal / KOBİ kredisi
100%
₺80
Temerrüde düşmüş alacaklar (NPL)
150%
₺15
Toplam
₺270B
₺149B
Örnek kredi RWA / girilen maruz kalma: %55. Bu oran yalnızca seçilen örnek ağırlıkların bileşimini gösterir; bankanın toplam RWA yoğunluğu veya genel risk düzeyi değildir.
Toplam RWA hesaplandıktan sonra her sermaye katmanı kendi uygun sermaye tutarıyla oranlanır:
Toplam Sermaye Oranı = Uygun Toplam Sermaye / Toplam RWA
Basel tabanı: CET1 %4,5 · Tier 1 %6 · Toplam sermaye %8 · Uygulanabilir tamponlar ayrıca eklenir
Dikkat: Hesaplayıcı sadeleştirilmiş kredi RWA'sı üretir; gerçek payda kredi, piyasa/CVA ve operasyonel risk RWA'sını içerir. BDDK Aralık 2025 sektör verisinde risk ağırlıklı varlıkların %88'i kredi, %9'u operasyonel ve %3'ü piyasa riskine esas tutardan oluşuyordu.
Sermaye tek bir blok değildir. Kalitesine göre katmanlara ayrılır — en kaliteli olanı CET1 (Common Equity Tier 1). Aşağıda sermaye yapısını gör:
CET1 — En Kaliteli
Common Equity Tier 1
Adi hisse senedi · Dağıtılmamış karlar · Birikmiş diğer kapsamlı gelirler
Tier 1 — Yüksek Kalite
Additional Tier 1 (AT1)
CoCo tahvilleri (Şartlı dönüştürülebilir tahviller; TR'de yaygın değil) · Kalıcı tercihli hisse senetleri · Zarar absorbe edebilir araçlar
Tier 2 — Destekleyici
Tier 2 Sermaye
Uzun vadeli subordinated borçlar · Genel karşılıklar · Yeniden değerleme fazlaları
₺25B
%75
₺149B
CET1 Oranı
%12.6
Total CAR
%16.8
Durum
Güçlü
%4.5 CET1 min
%8 CAR min
%12 BDDK hedef
%0%10%20
Asgari oranlar ile tampon bölgesini ayır: Basel asgari oranının ihlali ciddi bir ihtiyati sorundur; dağıtım kısıtları ise sermaye koruma tamponu bölgesine girildiğinde kademeli olarak devreye girebilir. Kesin sonuç, ulusal mevzuata ve bankaya özgü gerekliliklere bağlıdır.
Çarpım mantığını somutlaştırmak için sayfadaki eski tip örnek ağırlıklarla iki 50 milyon TL kredi karşılaştıralım. Bunlar güncel bir kredi sınıflandırması veya bağlayıcı ağırlık sonucu değildir.
Kredi A — Mortgage
TürKonut teminatlı
Tutar₺50M
Risk Ağırlığı35%
RWA₺17.5M
Min. Sermaye (%8)₺1.4M
Düşük risk ağırlığı → az RWA → az sermaye. Aynı tutarda çok daha verimli sermaye kullanımı.
Kredi B — Teminatsız KOBİ
TürTeminatsız kurumsal
Tutar₺50M
Risk Ağırlığı100%
RWA₺50M
Min. Sermaye (%8)₺4M
Tam risk ağırlığı → tam RWA → Kredi A'nın neredeyse 3 katı sermaye tüketimi.
RWA sermaye kapasitesini kullanır ama sermaye kasadan çıkan bir ödeme değildir. Fiyatlama; sermaye maliyetinin yanında beklenen zarar, fonlama, operasyon gideri, rekabet ve ilişki değerini de dikkate alır.
IRB yaklaşımında sermaye gereksinimi yalnızca PD tarafından belirlenmez. PD, LGD, vade ve denetimsel korelasyon fonksiyonu birlikte çalışır; EAD ise risk tutarına girer. Girdi tabanları ve output floor, model sonucunun ne kadar düşebileceğini sınırlar.
bu sayfadan götürülecekler
RWA ≠ toplam aktif
Kredi maruz kalmaları yaklaşım kurallarına göre ağırlanır; toplam RWA'ya piyasa/CVA ve operasyonel risk de eklenir. Aynı büyüklükte iki banka farklı RWA'ya sahip olabilir.
CAR = sermaye / RWA
CET1, Tier 1 ve toplam sermaye kendi uygun paylarıyla toplam RWA'ya bölünür. Basel tabanlarına uygulanabilir tamponlar ve ulusal gereklilikler eklenir.
RWA sermaye kapasitesi kullanır
Daha yüksek RWA daha fazla asgari sermaye gerektirir. Bu ekonomik maliyet fiyatlamanın girdilerinden biridir; tek belirleyicisi değildir.
IRB'de modeller devreye girer
Standart yaklaşım denetimsel kuralları, IRB ise banka tahminleriyle denetimsel fonksiyonları birleştirir. PD, LGD, vade ve EAD farklı rollere sahiptir.
Sıradaki adım: Standart yaklaşım ile IRB arasındaki tercih — hangi banka hangisini kullanır, avantajlar neler, validasyonun rolü nerede devreye girer?