DV01, CS01, delta ve vega ile riskin yerini bulmak; birim, işaret ve şok büyüklüğünü birlikte okumak.
Faz 4 · Sensitivity Metrikleri
Neden sensitivity metrikleri?
VaR tek bir sayı verir: "kötü günlerde ne kadar kayıp?" Bu güçlüdür ama nerede ve neden o kadar risk olduğunu göstermez. Sensitivity metrikleri her risk faktörüne ayrı ayrı bakar — hangi faktör ne kadar hareket ederse ne kadar P&L etkisi yaratır?
Günlük risk yönetiminde sensitivity ön planda çalışır: DV01 limiti, vega limiti, delta limiti. Bunlar hem anlık hem de anlamlı — bir trader DV01'i aşarsa risk manager hemen bunu görür, VaR aşımı yerine çok daha hızlı tepki verebilir.
FRTB standart yaklaşımının SBM bileşeni sensitivite bazlıdır: delta, vega ve curvature ölçüleri risk ağırlıklarıyla agregasyona girer. Toplam FRTB-SA yüküne ayrıca sensitivite bazlı olmayan DRC ve RRAO eklenir.
İnteraktif — Metrik Kataloğu
Altı temel sensitivity metriği
Her birine tıkla: tanımı, formülü, tipik değer aralığı ve validasyonda ne aranır.
DV01
Dollar Value of 1bp
₺ / baz puan · faiz
CS01
Credit Spread 01
₺ / baz puan · credit spread
Δ
Delta
₺ / 1% · FX veya equity
ν
Vega
₺ / 1% · implied volatilite
Γ
Gamma
delta değişimi / 1% hareket
Κ
Curvature (FRTB)
delta-gamma farkı · büyük şok
İnteraktif — Risk Decomposition
Portföy riskini risk faktörlerine ayır
Farklı portföy profillerinde toplam risk hangi faktörlerden geliyor? Sekmeyi değiştir, her portföyün sensitivity dağılımını gör. Risk yöneticisi sabah işe geldiğinde bu tabloyu inceler — limitler nerede, risk nerede birikmiş?
Risk Faktörü Decomposition — ₺ Sensitivity
Her çubuk, ilgili risk faktörünün 1 birim hareketi için beklenen P&L etkisi
Rates Portföyü
FX Portföyü
Opsiyon Kitabı
Karma Portföy
İnteraktif — DV01 Bucket Builder
Kendi portföyünü kur, bucket riskini gör
Yield curve üzerinde farklı vadeli pozisyonlar gir. Toplam DV01 hesaplanır ve yield curve üzerindeki dağılım gösterilir. Aynı toplam DV01, çok farklı curve şekil riskleri taşıyabilir.
DV01 Bucket Builder
Her tenor için nominal pozisyon gir (₺M, pozitif = long, negatif = short)
2Y
3Y
5Y
7Y
10Y
₺0K
Net DV01 (₺K/bp)
₺0M
+100bp P&L
₺0K
steepener (25bp twist)
₺0K
flattener (25bp twist)
İnteraktif — Senaryo Merdiveni
Risk faktörü değişince P&L ne olur?
Senaryo merdiveni (ladder), bir risk faktörü için birden fazla şok seviyesini tek tabloda gösterir. Hem küçük harekette lineer yaklaşım hem de büyük harekette non-linearity etkisi görünür hale gelir.
Sensitivity Senaryo Merdiveni
Portföy: ₺200M 10Y tahvil + ₺100M 5Y receiver IRS + $50M long FX + ₺50M notional long ATM call
Faiz Şoku
FX Şoku
Credit Spread
Vol Şoku
Derinleşme — Sensitiviteden Sermayeye
FRTB-SA: ham sensitivite nasıl sermaye olur?
Bir DV01 ya da vega rakamı tek başına sermaye değildir. FRTB standart yaklaşımı (SBM), bu ham sensitiviteleri öngörülmüş bir boru hattından geçirir. Zinciri görmek, "neden benim DV01'im X ama sermayem Y?" sorusunun cevabıdır:
1
Net sensitivite. Her risk faktörü (tenor, vade, moneyness) için pozisyonların net delta / vega / curvature'ı hesaplanır.
2
Risk ağırlığı (RW). Her sensitivite, öngörülmüş bir risk ağırlığıyla çarpılır → ağırlıklı sensitivite. RW, o faktörün varsayılan şok büyüklüğüdür (ör. GIRR tenor, CSR sektör, FX).
3
Bucket içi toplama. Aynı bucket'taki ağırlıklı sensitiviteler, öngörülmüş bucket içi korelasyon (ρ) ile toplanır → bucket düzeyi (Kb).
4
Bucketlar arası toplama. Bucket düzeyleri, bucketlar arası korelasyon (γ) ile birleştirilir → risk sınıfı sermayesi.
5
Üç korelasyon senaryosu. Adım 3-4, ρ ve γ'nın yüksek / orta / düşük üç versiyonuyla tekrarlanır; en yüksek sonuç alınır. Korelasyon belirsizliği böyle cezalandırılır (Modül 13).
6
Toplam. Delta + Vega + Curvature, tüm risk sınıflarında (GIRR, CSR, EQ, FX, COMM) toplanır; üstüne DRC (temerrüt) ve RRAO (artık risk) eklenir → FRTB-SA piyasa riski sermayesi.
◆ "Üç set Greek" mutabakat problemi
Aynı portföy için pratikte üç ayrı sensitivite seti üretilir ve bunların tutması beklenir: (1) Front-office — trader'ın hedge için kullandığı Greekler (hızlı, kendi modeli); (2) Bağımsız risk motoru — middle office'in VaR/ES ve limit için ürettiği sensitiviteler; (3) Regülasyon (FRTB-SA) — öngörülmüş bump ve tanımlarla hesaplanan sensitiviteler. Üçü; farklı fiyatlama modeli, farklı bump yöntemi (analitik vs nümerik, bump büyüklüğü), ve farklı veri snapshot'ı yüzünden ayrışır. Validasyonun işi: bu setler arasındaki farkı açıklamak. Açıklanamayan büyük sapma, ya bir fiyatlama/veri hatasının ya da PLAT başarısızlığının (Modül 18) habercisidir — "RTPL ile HPL neden tutmuyor?" sorusunun kökü çoğu zaman buradadır.
Özet
Temel ayrımlar
Anahtar çıkarımlar
DV01: faiz 1bp değişince ₺ P&L — faiz pozisyonlarının ortak birimi, her gün limit takibi
Delta (FX/equity): 1% hareket için ₺ P&L — lineer pozisyonlarda yeterli
Vega: implied vol 1% değişince ₺ P&L — opsiyon kitabında en kritik ikinci metrik
Gamma: delta'nın değişim hızı — büyük harekette lineer hedgeın neden yetersiz kaldığının ölçüsü
FRTB SA: delta + vega + curvature sensitivity → risk ağırlıkları ile sermaye — model onaylı olsa bile SA kalibrasyon noktası
FRTB-SA toplama mekaniği: sensitiviteler bucket içinde ve bucketlar arası öngörülen korelasyonlarla üç senaryoda (yüksek/orta/düşük korelasyon) toplanır, en yükseği sermaye olur — front-office sensitivitesi ile regülasyon motoru mutabık mı, validasyonun kontrolü
Sermaye boru hattı 6 adım: net sens → RW → bucket içi (ρ) → bucketlar arası (γ) → 3 korelasyon senaryosu (max) → delta+vega+curvature+DRC+RRAO toplamı
Üç set Greek (front-office / risk motoru / regülasyon) ayrışır; bu farkı açıklamak validasyonun işi — açıklanamayan sapma PLAT başarısızlığının habercisidir