Sözlük ve kaynaklar

Sözlük

IRB / İDD

İçsel derecelendirmeye dayalı yaklaşım. İzin verilen kapsamda içsel risk tahminleri düzenleyici sermaye hesabında kullanılır.

A-IRB / F-IRB

Gelişmiş ve temel IRB yaklaşımları. Kendi tahmini ile düzenleyici olarak belirlenen parametrelerin kullanım kapsamları farklıdır.

PD / TO

Bir yıllık temerrüt olasılığı. Gerçekleşmiş temerrüt oranı, bu olasılığın tahmininde kullanılan gözlemsel büyüklüktür.

EAD / TT

Temerrüt anındaki risk tutarı. Kullanılmış bakiye ve uygun kapsamda beklenen ek çekilişi içerir.

CCF / KDF

Kredi dönüşüm faktörü. Kullanılmamış taahhüdün temerrüde kadar bakiyeye dönüşmesini temsil eder.

LGD / THK

Temerrüt hâlinde kayıp oranı. Ekonomik kaybın ilgili risk tutarına oranını ifade eder.

EL

Beklenen kayıp. Basitleştirilmiş temerrütsüz örnekte PD × LGD × EAD olarak gösterilir.

ELBE

Temerrütteki maruziyet için mevcut ekonomik koşullar ve dosya statüsü altında beklenen kaybın en iyi tahmini.

LGD in-default

Temerrütteki maruziyetlerin tahsilat döneminde ortaya çıkabilecek ek beklenmeyen kayıpları da dikkate alan LGD tahmini.

MoC

İhtiyatlılık payı. Tahmin hatasının beklenen aralığıyla ilişkili, izlenebilir ilave.

MoC A

Tanımlanmış veri ve yöntem eksiklikleriyle ilgili kalan belirsizlik payı.

MoC B

Kredi verme, risk iştahı, tahsilat süreçleri veya dış koşullardaki ilgili değişikliklerden doğan ek belirsizlik payı.

MoC C

Genel tahmin hatası için ihtiyatlılık payı.

Uygun düzeltme

Tanımlı eksikliğin tahmin üzerindeki etkisini gidermeye yönelik düzeltme. Kalan belirsizlik için MoC’den ayrıdır.

PD tabanı

Uygulanabilir maruziyet sınıfı için nihai PD’ye getirilen alt sınır. Tahmine ayrıca eklenen bir tutar değildir.

Temerrüt tanımı / DoD

Gecikme ve ödeme olasılığının düşüklüğü gibi göstergeler üzerinden temerrüt durumunu belirleyen çerçeve.

UTP

Unlikeliness to pay: borcun, teminatın paraya çevrilmesi gibi önlemlere başvurulmadan tam ödenmesinin olası görülmemesi.

Forbearance

Borçlunun finansal güçlüğüyle ilişkili taviz veya yeniden düzenleme. Her işlem otomatik olarak temerrüt değildir.

Cure

Temerrüt tetikleyicilerinin sona ermesi ve ilgili koşul/bekleme sürelerinin karşılanmasıyla temerrütten çıkış.

Referans tarihi

KDF veya temerrüt içi tahmin gibi hesaplarda girdilerin hangi tarihte ölçüldüğünü tanımlayan zaman noktası.

Bir yıllık temerrüt oranı

Başlangıçtaki uygun, temerrütsüz kitleden izleyen bir yılda temerrüt edenlerin oranı.

Uzun dönem ortalama

Yeterli ve temsil edici dönem deneyimini yansıtan tahmin hedefi. Tek bir güncel gözlem oranıyla aynı şey değildir.

Kalibrasyon

Risk sıralamasından üretilen tahminleri ilgili uzun dönem risk düzeyiyle hizalama süreci.

Central tendency

Kalibrasyon bağlamında hedeflenen ortalama risk düzeyi.

Kalibrasyon segmenti

Ortak kalibrasyon yöntemi veya hedefi altında değerlendirilen maruziyet grubu.

Derece / havuz

Benzer risk özelliklerine göre oluşturulan sınıf. Yeterli farklılaştırma, homojenlik ve gözlem desteği birlikte değerlendirilir.

Risk farklılaştırması

Borçluları veya maruziyetleri göreli risklerine göre ayırma yeteneği.

AUC

Bir temerrüt etmiş gözleme temerrüt etmemiş gözlemden daha yüksek risk skoru verilme olasılığı; eşit skorlara yarım ağırlık verilir. Bu serideki araçta gerçekleşmiş etiket yerine atanan PD’ler kullanıldığı için sonuç teoriktir.

Gini

İkili ayrıştırmada aynı skor yönü ve AUC tanımıyla 2 × AUC − 1.

CAP

En riskliden sıralanmış portföyün kümülatif payı ile temerrütlerin kümülatif payını karşılaştıran profil. Araçta temerrüt payları PD’lerden türetilir.

HHI

Derece paylarının kareleri toplamı. Portföyün derecelere yoğunlaşmasını ölçer.

Etkin derece sayısı

1 / HHI. Aynı yoğunlaşmayı üreten, eşit büyüklükteki derecelerin teorik sayısıdır; fiilen kullanılan derece adedi değildir.

Temsil edicilik

Verinin hedef kitleyi ve tahmin edilen risk düzeyini ilgili boyutlarda yansıtması.

PIT / TTC

Güncel ekonomik koşullara duyarlılık ile döngü boyunca daha istikrarlı risk değerlendirmesi arasındaki derecelendirme yaklaşımı ayrımı.

Override

Model veya derece sonucuna, tanımlı yetki ve gerekçeyle yapılan insan müdahalesi.

Ekonomik kayıp

Tahsilatların zamanı ve ilgili maliyetleri dikkate alan kayıp kavramı.

İskonto

Gelecekteki nakit akışını belirli bir referans tarihin değerine dönüştürme işlemi.

Açık tahsilat dosyası

Tahsilat süreci henüz tamamlanmamış temerrüt gözlemi; gelecekteki akışların uygun tahmini gerekir.

Downturn

İlgili maruziyetin kayıp veya dönüşüm dinamiğini etkileyen olumsuz ekonomik koşullar.

CRM

Kredi riski azaltımı. Teminat ve garanti gibi korumaların uygunluk koşulları altında tanınması.

Çifte sayım

Aynı koruma, kayıp veya belirsizlik etkisinin birden fazla adımda tekrar hesaba alınması.

Use test

İçsel dereceler ve risk tahminlerinin karar alma ve risk yönetiminde esaslı rol oynadığının değerlendirilmesi.

Validasyon

Modelin yöntem, veri, performans ve kullanımının yeterli bağımsızlıkla değerlendirilmesi.

Backtesting

Tahminlerin uygun kapsam ve ufuktaki sonraki gerçekleşmelerle karşılaştırılması.

Önemlilik

Bir değişiklik veya eksikliğin nicel etkisi ve nitel özellikleri üzerinden yapılan kapsamlı değerlendirme.

RTS / ITS

Düzenleyici ve uygulama teknik standartları. EBA taslağı ile Komisyonca kabul edilmiş tüzük statüsü ayrıdır.

EBA Guidelines

AB çerçevesinde otoriteler ve finansal kuruluşların uyum yönünde çaba göstermesi beklenen rehberler; doğrudan tüzükle aynı hukuki tür değildir.

Comply or explain

EBA rehberlerine uyum konusunda otoritelerin bildirim ve açıklama mekanizması. Bankaya koşulsuz sapma hakkı vermez.

Q&A

Single Rulebook uygulamasına ilişkin yorumlayıcı yanıtlar. Bağlayıcı metnin veya güncel sürüm kontrolünün yerine geçmez.

ECB EGIM

ECB Guide to Internal Models. Mevcut hükümlerin denetim yaklaşımını açıklayan, yeni hukuk kuralı oluşturmayan rehber.

Kaynaklar ve uygulama durumu

Kaynak kontrol tarihi: 8 Eylül 2026. AB düzenlemeleri Türkiye’de doğrudan bağlayıcı kabul edilmez. Yerel uygulamada BDDK düzenlemeleri ve kurumun tabi olduğu hukuk ayrıca değerlendirilir.

1. CRR ve CRR3
   2024/1623 sayılı değişiklik tüzüğü. İlgili maddenin güncel konsolide sürümü ve özel uygulama tarihleri birlikte okunur.
2. CRR · 1 Ocak 2026 konsolide metni
   Tarihli konsolidasyon referansı; sonraki değişikliklerin kontrolünde EUR-Lex sürüm kaydı esas alınır.
3. CDR 2022/439 · IRB değerlendirme yöntemi
   Yetkili otoritelerin IRB gerekliliklerine uyumu değerlendirmesine ilişkin bağlayıcı teknik standart.
4. EBA/GL/2017/16 · PD ve LGD tahmini
   Temsil edicilik, tahmin, MoC, temerrüt içi maruziyetler ve parametre uygulamasına ilişkin rehber.
5. EBA · temerrüt tanımı değişikliği, 7 Mayıs 2026
   Non-recourse factoring için teknik gecikme uygulaması ve CRR3 uyarlamaları; yeniden yapılandırmada %1 NPV eşiğinin uygunluğu korunuyor.
6. EBA/GL/2026/05 · değişiklik metni
   Temerrüt tanımı rehberinin değişikliği. Uygulama tarihi 19 Ekim 2026; 8 Eylül 2026 itibarıyla ileri tarihli.
7. MFSA · 2026 ikinci çeyrek düzenleyici gelişmeler
   Yetkili otoritenin EBA temerrüt tanımı değişikliği ve 19 Ekim 2026 uygulama tarihine ilişkin duyurusu.
8. EBA · KDF metodolojisi rehber çalışması
   İncelenen ürün kaydında 29 Ekim 2025’te kapanan istişare yer alıyor. Taslak, yürürlükteki CRR’nin yerine geçmez.
9. ECB · içsel modeller rehberi güncellemesi, 26 Haziran 2026
   KDF’ye ilişkin rehberlik, EBA rehberi beklendiği için çıkarıldı. Bu değişiklik CRR hükümlerini kaldırmıyor.
10. CDR 2021/930 · durgunluğun belirlenmesi
    Durgunluğun niteliği, şiddeti ve süresi için teknik standart.
11. EBA/GL/2019/03 · downturn LGD
    Belirlenen olumsuz koşullarda LGD tahminine ilişkin rehber.
12. CDR 529/2014 · model değişiklikleri
    Model genişletmeleri ve değişikliklerinin önemlilik değerlendirmesi; uygulanabilir güncel sürüm üzerinden okunur.
13. EBA · model değişikliği RTS çalışması
    2026 nihai taslağının statüsü ile kabul edilmiş tüzük ayrıdır. İncelenen ürün kaydında henüz uygulanabilir olmadığı belirtiliyor.
14. 1093/2010 sayılı Tüzük · Md. 16
    EBA rehberlerinin hukuki çerçevesi, uyum çabası ve otoritelerin bildirim mekanizması.

Kaynağı bir değerlendirmeye bağlamak

Modüllerdeki etkileşimli cümleler açıklayıcı özetlerdir. Sayısal örnekler, belirtilen varsayımlar altında mekanizmayı göstermek için hazırlanmıştır.