Teminat, garanti ve kredi riski azaltımı
Bir korumanın etkisi hangi parametrede yer alır?
Teminat ve garantinin ekonomik etkisi ile düzenleyici tanınabilirliği ayrı değerlendirilir. Bir korumanın LGD, PD veya başka bir hesap adımında nasıl tanındığı belirlenir; aynı faydanın iki kez sayılması önlenir.
Nereye bakılır
| Katman | Kaynak | Ne söyler |
|---|---|---|
| Tüzük | CRR3 Md. 183(1) | Garantör türleri için açıkça tanımlanmış kriterler; tanınan garantörlere borçlularla aynı kurallar (Md. 171, 172, 173); garantinin yazılı, geri alınamaz, hukuken icra edilebilir olması |
| Tüzük | CRR3 Md. 183(2) | Derece, havuz veya THK tahminlerini düzeltme kriterleri — ve kriterlerin dört boyutu değerlendirmesi |
| Tüzük | CRR3 Md. 183(3) | Aynı şartlar tek isimli kredi türevleri için; ödeme yapısının tahsilat düzeyi ve zamanlamasına etkisi ihtiyatlı değerlendirilmeli |
| Tüzük | CRR3 Md. 183(5) | Perakende garantilerinde şartlar derece/havuz atamasına ve PD tahminine de uygulanır |
| Tüzük | CRR3 Md. 181(1)(c)(d) | Borçlu–teminat bağımlılığı ve para birimi uyumsuzluğu ihtiyatlı ele alınmalı |
| Tüzük | CRR3 Md. 181(1)(e)(f)(g) | Salt piyasa değeri yeterli değil; teminat yönetimi için içsel gereklilikler; KKR'de dikkate alınan teminat THK'da tekrar sayılamaz |
| GL | EBA · A-IRB CRM Guidelines | Teminat ve garantilerin risk parametrelerine yansıması, uygunluk ve çifte sayım |
En güçlü tek kanca: Md. 183(1)(b). Tanınan garantörler için borçlularla aynı kurallar uygulanır — yani Md. 171 (derece tanımları ve atama), Md. 172 (atama süreci), Md. 173 (atama bütünlüğü ve bağımsız gözden geçirme). Pratik sonucu: garantörün de derecelendirilmesi, en az yıllık gözden geçirilmesi ve atamasının bağımsız bir tarafça onaylanması gerekir.
Uygulamada garantörler sıklıkla bu disipline tabi tutulmaz — "garantör bir banka, zaten iyi" denir. Bu, açık bir hüküm ihlalidir ve test edilmesi kolaydır: garantör derecelendirme kayıtlarını iste.
Garanti kriterlerinin karşılaması gereken dört soru
Md. 183(2) kriterlerin "makul ve sezgisel" olmasını ister, sonra dört boyutu tek tek sayar. Her biri ayrı bir kanıt gerektirir.
Garantörün garanti kapsamında ödeme yapma kabiliyeti ve isteği. İkisi ayrı: mali gücü var ama ödemeyi geciktirme eğilimi olan bir garantör, farklı bir risktir.
Garantörden gelecek ödemelerin muhtemel zamanlaması. THK'da iskonto edilen bir nakit akışı olduğu için zamanlama doğrudan sonucu değiştirir.
Garantörün ödeme kabiliyetinin, borçlunun geri ödeme kabiliyetiyle ne ölçüde ilişkili olduğu. Aynı sektör, aynı grup, aynı ülke riski — hepsi bu boyuta girer.
Borçluya karşı ne ölçüde artık risk kaldığı. Garanti tutarı, vadesi veya kapsamı maruziyeti tam karşılamıyorsa fark burada durur.
Korelasyon boyutu Türkiye'de özellikle kritik. Grup şirketleri arası garantiler, aynı sektörde faaliyet gösteren garantörler ve döviz cinsinden garantiler — üçü de garantörün ödeme kabiliyetini borçlununkiyle aynı yöne çeker. Bir kriz anında garanti tam da ihtiyaç duyulduğu anda değersizleşir.
Test: garanti portföyünde garantör–borçlu ilişkisinin dağılımını çıkar. Grup içi garanti oranı ve sektör örtüşmesi ne kadar? Bu analiz yapılmamışsa korelasyon boyutu hiç değerlendirilmemiştir.
Karıştırılan kavramlar
Koşul, taraf, eylem ve kapsam
Açıklayıcı özet üzerinde bir rol seçip ilgili parçayı işaretleyin. Cümle resmî alıntı değildir.
Kavram kontrolü
Test zinciri
| Gereklilik | Validasyon testi | Beklenen kanıt |
|---|---|---|
| Garantörlere borçlularla aynı kurallar | Garantörler derecelendiriliyor mu; en az yıllık gözden geçiriliyor mu; atama bağımsız bir tarafça onaylanıyor mu | Garantör derece kayıtları; gözden geçirme takvimi; görev ayrımı |
| Dört boyut değerlendirilmeli | Kriterler dokümanında kabiliyet–istek, zamanlama, korelasyon ve artık risk boyutlarının hangileri ele alınmış | Kriter dokümanı; boyut bazında analiz |
| Garanti hukuken icra edilebilir olmalı | Garantinin yazılı, geri alınamaz ve garantörün varlıklarının bulunduğu ülkede icra edilebilir olduğu teyit edilmiş mi | Hukuki görüş; icra edilebilirlik değerlendirmesi |
| Koşullu garantiler izne tabi | Garantörün ifa yükümlülüğünün doğmayacağı koşullar içeren garantiler var mı; izin alınmış mı; azaltım etkisindeki olası düşüş ele alınmış mı | Koşullu garanti envanteri; izin kaydı |
| Korelasyon ihtiyatlı ele alınmalı | Grup içi garanti oranı, sektör örtüşmesi ve para birimi uyumsuzluğu ölçülmüş mü; önemli bulunanlarda ihtiyatlı muamele ne | Korelasyon analizi; ihtiyatlı muamelenin somut karşılığı |
| Çifte sayım olmamalı | Karşı taraf kredi riskinde dikkate alınan teminat, THK tahminlerinde tekrar sayılıyor mu | Teminat kullanım envanteri; çifte sayım kontrolü |
| Perakendede PD tahminine de yansır | Perakende garantilerinde etki yalnız THK'da mı yoksa derece/havuz ataması ve PD tahmininde de mi | Etki noktalarının haritası |
Bir uygulama sorusu
Aşağıdaki senaryo açıklama amacıyla kurgulanmıştır.
Bir garanti tahsilatları artırdığı için LGD verisinde zaten etkiliyse, ayrıca başka bir koruma mekanizması uygulamak aynı faydayı iki kez sayabilir. İnceleme, teminat ve garantiyi kayıt bazında parametre akışına bağlayarak bu etkiyi ayrıştırır.