Mevzuat mimarisi ve kaynak haritası
Bir gerekliliğin kaynağı, muhatabı ve uygulama tarihi nasıl belirlenir?
IRB çerçevesi; bağlayıcı düzenlemeler, teknik standartlar, rehberler ve denetim yaklaşımı birlikte okunarak anlaşılır. Her kaynağın kapsamı ve hukuki niteliği ayrıdır. Bu seri AB çerçevesini esas alır; Türkiye uygulamasında yerel düzenlemeler ayrıca değerlendirilir.
Beş kaynak türü
Tablo, kaynak türünü ve hangi muhataplar için nasıl işlev gördüğünü birlikte gösterir.
| Katman | Ne | Hangi soruyu cevaplar | Kimi bağlar |
|---|---|---|---|
| Tüzük | CRR / CRR3 Reg. 575/2013 · 2024/1623 | Temel yükümlülük, kapsam ve yaklaşım koşullarını düzenler; teknik tüzüklerdeki yükümlülüklerle birlikte okunur. | AB bankaları doğrudan uygulanır |
| RTS/ITS | Delegated / Implementing Regulation (RTS · ITS) | CRR hükmünü uygulanabilir kritere indirir. CDR 2022/439 fiilen bir denetim test kataloğudur | AB bankaları doğrudan uygulanır |
| GL | EBA Guidelines | Beklenen uygulamayı ayrıntılandırır. Yöntem tartışmasının çoğu burada | Otoriteler ve finansal kuruluşlar; kapsamlarına göre uyum çabası. Otoriteler için bildirim ve açıklama mekanizması. |
| Q&A | EBA Single Rulebook Q&A | Paragraf düzeyindeki gri alan. Yorum izi verir, kural koymaz | kimseyi bağlayıcı değil |
| Rehber | Denetim pratiği ECB EGIM · Handbook · TRIM | Mevcut kuralların denetim yaklaşımını ve değerlendirilen kanıt türlerini açıklar; yeni bağlayıcı kural koymaz. | kimseyi beklenti |
AB düzenlemelerinin Türkiye’deki bağlayıcılığı doğrudan varsayılamaz. Yerel değerlendirme, uygulanabilir BDDK düzenlemesi ve kurumun tabi olduğu hukuk üzerinden yapılır.
Basel çerçevesinin AB ve Türkiye uygulamaları ayrı hukuk yollarıdır. CRR ile yerel düzenleme arasındaki benzerlik, otomatik madde eşdeğerliği veya üst hukuk ilişkisi kurmaz.
Katmanlı yapı neden böyle kuruldu
Katmanlı yapı, temel kurallar ile teknik ayrıntıların farklı süreçlerde geliştirilmesine ve uygulamanın yakınsamasına imkân verir. Kaynak takibi bu nedenle hem hukuki niteliği hem sürümü kapsar.
Koşul, taraf, eylem ve kapsam
Açıklayıcı özet üzerinde bir rol seçip ilgili parçayı işaretleyin. Cümle resmî alıntı değildir.
Kavram kontrolü
Bu modülün validasyon karşılığı
Mevzuat mimarisi soyut bir konu değil; bankanın kendi mevzuat envanteri ve sürüm kontrolü test edilebilir bir kontroldür.
| Gereklilik | Validasyon testi | Beklenen kanıt |
|---|---|---|
| Uygulanabilir düzenlemelerin envanteri güncel tutulmalı | Envanteri gerçek yürürlük tarihleriyle karşılaştır; son kontrol tarihi olmayan satırları işaretle | Statü, uygulama tarihi ve son kontrol tarihi ayrı alanlarda tutulan envanter; sahibi tanımlı |
| Düzenleme değişiklikleri etki analizine tabi tutulmalı | CRR3 ve 2026 DoD değişikliği için etki analizi var mı; hangi modeli ne ölçüde etkilediği belirlenmiş mi | Etki analizi notu; etkilenen model listesi; aksiyon planı ve tarihleri |
| Banka politikası üst düzenlemeyle hizalı olmalı | Politikanın atıf verdiği madde numaralarını güncel sürümle karşılaştır | Politika revizyon kaydı; atıf tablosu |
| Taslak ve yürürlükteki kural ayrı tutulmalı | Envanterde "final report" ile "uygulanıyor" aynı hücrede mi; EBA/RTS/2026/05 nasıl kaydedilmiş | İki ayrı kayıt: mevcut zorunluluk ve hedef durum |
Bir uygulama sorusu
Aşağıdaki senaryo açıklama amacıyla kurgulanmıştır.
Bir model dokümanında yalnız “CRR” atfı bulunduğunu düşünelim. İnceleme önce kullanılan sürümü ve ilgili maruziyet sınıfını belirler; ardından madde değişikliğinin model kapsamına etkisini ölçer. Sonuç, tarihli kaynak envanteri ve etki analiziyle desteklenir.