Trading Book / Banking Book Sınırı
Bir pozisyonun hangi kitaba düştüğü muhasebe detayı değil — sermaye çerçevesini, ölçüm yöntemini ve raporlamayı belirleyen ilk karardır. FRTB bu sınırı bilinçli olarak katılaştırdı. Bu sayfa "neden katı" ve "nasıl karar veriliyor" sorularını görünür kılıyor.
Sınır bir sermaye kararıdır
Aynı tahvil iki farklı kitapta farklı sermaye çerçevelerine tabi olabilir. Trading book pozisyonları piyasa riski kurallarıyla (FRTB SA veya onaylı IMA), banking book pozisyonları ise kredi riski ve ilgiliyse IRRBB ile ele alınır. Muhasebe ölçüm kategorisi önemli bir veri noktasıdır ama prudential book sınırı yalnızca “MTM mi, amortize maliyet mi?” sorusuyla belirlenmez.
Basel 2.5 döneminde bu sınır büyük ölçüde yönetim niyetine dayanıyordu. Sonuç tahmin edilebilirdi: bankalar aynı pozisyonu, sermayesi ucuz olan kitapta tutarak arbitraj yaptı. Kayıp gerçekleştiğinde ise pozisyon "aslında öbür kitaba aitti" savunması ortaya çıktı. FRTB bunu bitirmek için sınırı üç kaldıraçla katılaştırdı: (1) objektif kriterler + presumptive listeler, (2) reklas neredeyse yasak — yapılırsa sermaye add-on'u, (3) kitaplar arası riskin ancak kurallı internal risk transfer ile taşınması.
Önce sınıflandırmanın kendisini deneyelim: aşağıdaki enstrümanlar hangi kitaba varsayılan olarak düşer?
Bu enstrüman hangi kitaba düşer?
FRTB, bazı enstrümanlar için varsayılan (presumptive) kitap tanımlar: aksini kanıtlayıp denetim onayı almadıkça enstrüman o kitaba aittir. Her karta tıkla — varsayılan kitabı ve gerekçesini gör.
Kitap değiştirerek sermaye düşürülemez
Diyelim bir pozisyon trading book'ta ₺40M piyasa riski sermayesi üretiyor. Banka bunu banking book'a taşırsa sermaye düşecek gibi görünür. FRTB'nin cevabı nettir: reklas istisnai durumlar dışında yasaktır; yapılırsa doğan sermaye avantajı bir add-on olarak dondurulur ve pozisyon kapanana kadar taşınır. Net sermaye değişmez.
Slider'ı çek: pozisyonun banking book'taki sermayesini değiştir. Add-on'un onu nasıl tamamlayıp toplamı sabit tuttuğunu izle.
Peki gerçek risk transferi nasıl olur?
Banking book'ta doğan bir riski trading masasına ve oradan dış piyasaya taşımanın kurallı bir yolu vardır: internal risk transfer. İç işlem tek başına sermaye tanınması sağlamaz; MAR12’deki belge, özel masa ve uygun dış hedge koşullarının birlikte karşılanması gerekir.
Bu sayfadan ne götürmelisin?
- Kitap ataması bir sermaye kararıdır: trading book → piyasa riski; banking book → kredi riski ve ilgiliyse IRRBB — muhasebe kategorisi tek başına karar vermez
- FRTB sınırı niyet bazlı değil, objektif kriterli ve presumptive listelidir — sapma için gerekçe + denetim onayı gerekir
- Reklas istisnaidir; doğan sermaye avantajı dondurulmuş bir add-on ile nötrlenir — kitap değiştirerek sermaye düşürülemez
- Kitaplar arası gerçek risk transferi ancak kurallı IRT ile olur; iç işlem tek başına yetmez, dış piyasa bacağı şarttır
- Sınır kararı büyük ölçüde başlangıçta kilitlenir — bu yüzden "önce doğru kitap" disiplini FRTB'nin ilk operasyonel yüküdür
- Sırada çerçevenin iskeleti var: IMA bankasında SA neden paralel çalışır, IMA neden desk bazında opsiyoneldir (Modül 03)
Birincil kaynaklar
Teknik eşikler Basel standardına; AB tarih ve geçişleri AB metinlerine; Türkiye kapsamı yürürlükteki BDDK listesine göre okunmalıdır.