Önceki modüllerde SYR formülünün payını (CET1, AT1, T2 katmanları ve indirimler) ayrıntılı inceledik. Şimdi sıra paydada: Risk Ağırlıklı Varlıklar (RWA). SYR = Sermaye / RWA olduğundan, RWA'yı anlamadan oranı gerçek anlamda okumak mümkün değildir.
Temel mantık basittir: her aktif aynı riski taşımaz. 100 TL devlet tahvili ile 100 TL teminatsız bireysel kredi aynı muhtemel kayıp profiline sahip değildir. RWA, bu farklılığı risk ağırlıklarıyla fiyatlandırır — böylece sermaye gereksinimi gerçek risk düzeyini yansıtır.
ExposureAktif tutarı (EAD)
×
Risk Ağırlığı%0 → %1250
=
RWARisk Ağırlıklı Varlık
Toplam RWA üç büyük risk kategorisinin toplamıdır: kredi riski RWA, piyasa riski RWA ve operasyonel risk RWA. Tipik bir ticari bankada bu üçünün payları çok farklıdır — kredi riski baskın, piyasa ve operasyonel risk görece küçük ama göz ardı edilemez.
RWA hem SYR'nin paydasını hem de sermaye gereksinimi dağılımını belirler. Bu yüzden RWA yönetimi — portföy kompozisyonu, yaklaşım seçimi, model kalibrasyonu — bankanın en stratejik sermaye kararlarından biridir.
üç RWA bileşeni — her birine tıkla
Bir bankanın toplam RWA'sı bu üç kategoriden oluşur. Her bileşen farklı risk tipi için farklı metodoloji kullanır.
Kredi RiskiCredit Risk RWA~%75-85+
Borçlunun temerrüde düşmesi ve beklenen geri kazanımın yetersiz kalması riskinden kaynaklanan sermaye gereksinimi. Tipik bir ticaret bankasında toplam RWA'nın büyük çoğunluğunu oluşturur.
Bilanço içi krediler, bilanço dışı taahhütler (CCF ile), karşı taraf kredi riski (CCR — türevler), menkul kıymetleştirme pozisyonları.
Validasyon bağı
PD, LGD, EAD, maturity modelleri bu RWA'yı doğrudan üretir. Model hatası = yanlış kredi riski RWA = yanlış SYR. En direkt validasyon alanı.
Piyasa RiskiMarket Risk RWA~%5-15+
Trading book pozisyonlarındaki piyasa fiyat hareketlerinden kaynaklanan risk. Faiz oranı, kur, hisse senedi ve emtia fiyatı değişimlerine karşı açık pozisyonlar bu kategoriye girer.
Hesaplama girdileri
Trading book pozisyon büyüklükleri, volatilite, korelasyon, vega/delta/gamma. Standart yaklaşım veya İç Model (IMA — VaR / ES tabanlı).
FRTB etkisi
Basel III Final (FRTB) piyasa riski hesaplamasını köklü değiştirdi. Duyarlılık tabanlı yaklaşım (SBA) standart, IMA ise düzenleyici onaya bağlı. AB'de FRTB'nin sermaye hesabında uygulanması iki kez ertelenerek 1 Ocak 2027'ye kaydı (Modül 12).
Validasyon bağı
VaR, Expected Shortfall, stres VaR modelleri market risk RWA üretir. Backtesting başarısızlıkları sermaye çarpanını artırır — model doğruluğu doğrudan maliyet.
Operasyonel RiskOperational Risk RWA~%10-20+
Süreç hataları, sistem arızaları, insan hataları, dış olaylar ve hukuki risklerden kaynaklanan beklenmedik kayıp riski. "Istatistiksel olarak ölçülmesi en zor" risk kategorisidir.
Hesaplama yöntemi
Basel III Final: Standardised Approach (SA). Bankanın gelir büyüklüğüne ve geçmiş kayıp verisine dayanan Business Indicator Component (BIC) ve Internal Loss Multiplier (ILM).
AMA kaldırıldı
Basel III Final öncesinde bankaların kendi modelleriyle hesaplayabildiği AMA (Advanced Measurement Approach) kaldırıldı. Artık tek bir standart yöntem var — model riski azaltıldı.
Hangi olaylar girer?
Fraud, işlem hataları, sistem çöküşü, regülatör cezaları, hukuki ödentiler, iş kesintisi. Geçmiş kayıp verisi ILM hesabına girer — kayıp tarihi bilançoyu etkiler.
Üç bileşenin toplandığı bu tablo SYR hesabında standart bir formül gibi görünse de her bileşen farklı hesaplama metodolojisine sahip, farklı denetim süreçlerine tabi ve farklı yönetim aksiyonuyla etkilenebilir. Bütün RWA aynı şekilde "yönetilmez."
standart yaklaşım mı, IRB mi?
Kredi riski RWA hesabında iki temel metodoloji vardır. Banka hangisini kullandığını regülatörün onayıyla seçer — ama seçimin sonuçları çok farklıdır.
SA
Standart Yaklaşım
Regülatör belirledi, banka uygular
IRB
İçsel Derecelendirme Tabanlı
Bankanın kendi modelleri — onay gerekli
Regülatör, her aktif kategorisi için risk ağırlığını önceden belirlemiştir. Banka bu tabloyu uygular — modele gerek yok, onay yok, model riski yok.
Avantajları
Basit, uygulaması kolay, şeffaf
Model riski yok — regülatör belirliyor
Küçük ve orta ölçekli bankalar için uygun
Kurumlar arası karşılaştırmayı kolaylaştırır
Sınırlılıkları
Kaba tahmin — portföy kalitesini tam yansıtmaz
İyi portföy de kötü portföy gibi aynı ağırlıkta
Teminat ve kredi kalitesi indirimi sınırlı
İyi risk yönetimini sermaye avantajına dönüştüremez
Standart yaklaşımda dış derecelendirme ve gerekli durumlarda banka due diligence’ı risk ağırlığını etkiler. Derecesiz kurumsal için %100 sık görülen başlangıç ağırlığıdır; yatırım yapılabilir nitelik, KOBİ/perakende sınıfı ve ulusal uygulama sonucu değiştirebilir. Revize standart yaklaşım AB’de CRR3 kapsamında 2025’ten itibaren uygulanmaktadır; Türkiye uygulaması BDDK mevzuatından kontrol edilmelidir.
Banka kendi PD, LGD ve EAD modellerini kullanarak her borçlu için risk ağırlığı hesaplar. Düzenleyici onay ve süregelen validasyon zorunludur. F-IRB'de LGD regülatör verir, A-IRB'de banka tahmin eder.
Avantajları
Gerçek risk profiline daha yakın — kaliteli portföy daha az RWA
İyi teminat ve kredi kalitesi sermaye avantajına dönüşür
Risk yönetimini sermaye yönetimiyle entegre eder
Büyük, gelişmiş portföyler için çok daha hassas
Zorlukları
Yüksek model geliştirme ve bakım maliyeti
Düzenleyici onay süreci uzun ve yoğun
Model hatası = yanlış RWA = yanlış SYR
Output floor (Basel III Final) ile avantaj kısıtlandı
Türkiye bağlamı: Bir bankanın IRB kullanıp kullanmadığı kamuya açıklanmış BDDK izni ve bankanın son Pillar 3 açıklamasından doğrulanmalıdır. “Büyük bankalar geçişte” gibi genel bir varsayım kurma. IRB onaylı kapsamda PD/LGD/EAD çıktıları RWA’ya doğrudan girdi olduğu için bağımsız validasyon kritiktir.
RWA kompozisyon dashboard
Bir bankanın RWA yapısını interaktif olarak modelleyin. Kredi, piyasa ve operasyonel risk tutarlarını değiştirerek toplam RWA, SYR ve risk yoğunluğu nasıl değişiyor görün.
RWA Kompozisyon Simülatörübileşenleri kaydır
Kredi Riski RWA (mlr TL)
450
Piyasa Riski RWA (mlr TL)
50
Operasyonel Risk RWA (mlr TL)
80
Toplam Aktif (mlr TL)
900
CET1 Sermayesi (mlr TL)
85
RWA Kompozisyonu
CR
MR
OR
Kredi Riski
Piyasa Riski
Operasyonel Risk
Toplam RWA
—
mlr TL
CET1 Oranı
—
CET1 / RWA
Risk Yoğunluğu
—
RWA / Aktif
Kredi RWA Payı
—
CR / Toplam RWA
output floor: IRB'ye tavan
Basel III Final ile gelen (AB'de CRR3 kapsamında Ocak 2025'ten itibaren kademeli uygulanan) output floor, IRB bankalarının RWA'larının standart yaklaşımla hesaplanan RWA'nın belirli bir yüzdesinin altına düşmesini engelliyor. Hedef: aşırı model optimizasyonunun önüne geçmek.
IRB Durumu (Floor Öncesi)
IRB modelleri düşük PD, LGD tahmin ediyorsa RWA standart yaklaşımın çok altına düşebilir.
Örnek: SA = 600 mlr, IRB = 300 mlr → IRB bankaları %50 daha az sermaye tutar.
Sorun: Bu fark gerçek risk farkını mı yansıtıyor, yoksa model optimizasyonu mu?
Output Floor Sonrası
Uygulanan toplam RWA = max(floor öncesi toplam RWA, floor × standartlaştırılmış toplam RWA).
Nihai floor %72,5’tir; karşılaştırma yalnızca kredi IRB portföyüne değil toplam RWA’ya uygulanır.
Örnek: SA = 600 mlr, Floor = 72.5% → Min RWA = 435 mlr. IRB 300 çıksa bile 435 kullanılır.
Etki: IRB avantajı sınırlandı ama tamamen ortadan kalkmadı.
İki önemli incelik: (1) Floor tek tek portföylere değil, bankanın standartlaştırılmış toplam RWA’sı ile floor öncesi toplam RWA’sına uygulanır. (2) Basel küresel takvimi %50 (2023) → %72,5 (2028), AB CRR3 takvimi %50 (2025) → %72,5 (2030) şeklindedir. Türkiye’de tarih ve geçiş hükümleri ayrıca doğrulanmalıdır.
Validasyon perspektifi: Floor’un bağlayıcı olması içsel yöntem ile standartlaştırılmış karşılaştırma arasındaki farkı sınırlar; portföy karışımı ve yöntem tasarımı nedeniyle de oluşabilir. Bu durum modelin kalitesiz olduğunun kanıtı değildir ve IRB yatırımını “boşa” çıkarmaz: risk yönetimi, fiyatlama ve gözetim kullanımları devam eder. Yine de farkın sürücüleri model ve veri bazında açıklanmalıdır.
anahtar çıkarımlar
RWA = sermaye gereksiniminin gerçek ölçüsüdür
Toplam aktif değil RWA'dır önemi olan. Aynı büyüklükte iki bankanın RWA'sı portföy kompozisyonu ve yaklaşım seçimine göre dramatik biçimde farklılaşabilir. Risk yoğunluğu (RWA/Aktif) bu farkı özetleyen en sade göstergedir.
kredi riski RWA baskın bileşendir ve doğrudan model çıktısıdır
IRB bankalarında kredi riski RWA, PD × LGD × EAD modellerinin çıktısıdır. Bu üç modelin her birindeki sistematik hata toplam RWA'yı — ve dolayısıyla SYR'yi — etkiler. Validasyonun merkezi önemi burada somutlaşır.
output floor model optimizasyonunu sınırlar
Basel III Final ile %72.5 output floor, aşırı IRB optimizasyonunun önüne geçiyor. IRB modellerine sahip bankalarda floor devreye girip girmediğini izlemek, modellerin gerçek risk profilini ne ölçüde yansıttığının dolaylı göstergesi olarak kullanılabilir.
üç bileşen farklı yönetim aksiyonu gerektirir
Kredi riski RWA'sı portföy kararları ve model kalitesiyle; piyasa riski RWA'sı trading pozisyonları ve hedge kararlarıyla; operasyonel risk RWA'sı süreç kalitesi, kayıp tarihi ve gelir büyüklüğüyle yönetilir. Her birinin ayrı izlenmesi şarttır.