RWA Nedir ve Nasıl Oluşur? · Capital & Regulatory

Capital & Regulatory Framework · 10

RWA Nedir ve Nasıl Oluşur?

SYR'nin paydasını anlamak

Önceki modüllerde SYR formülünün payını (CET1, AT1, T2 katmanları ve indirimler) ayrıntılı inceledik. Şimdi sıra paydada: Risk Ağırlıklı Varlıklar (RWA). SYR = Sermaye / RWA olduğundan, RWA'yı anlamadan oranı gerçek anlamda okumak mümkün değildir.

Temel mantık basittir: her aktif aynı riski taşımaz. 100 TL devlet tahvili ile 100 TL teminatsız bireysel kredi aynı muhtemel kayıp profiline sahip değildir. RWA, bu farklılığı risk ağırlıklarıyla fiyatlandırır — böylece sermaye gereksinimi gerçek risk düzeyini yansıtır.

Exposure Aktif tutarı (EAD)

Risk Ağırlığı %0 → %1250

RWA Risk Ağırlıklı Varlık

Toplam RWA üç büyük risk kategorisinin toplamıdır: kredi riski RWA, piyasa riski RWA ve operasyonel risk RWA. Tipik bir ticari bankada bu üçünün payları çok farklıdır — kredi riski baskın, piyasa ve operasyonel risk görece küçük ama göz ardı edilemez.

RWA hem SYR'nin paydasını hem de sermaye gereksinimi dağılımını belirler. Bu yüzden RWA yönetimi — portföy kompozisyonu, yaklaşım seçimi, model kalibrasyonu — bankanın en stratejik sermaye kararlarından biridir.

üç RWA bileşeni — her birine tıkla

Bir bankanın toplam RWA'sı bu üç kategoriden oluşur. Her bileşen farklı risk tipi için farklı metodoloji kullanır.

Kredi Riski Credit Risk RWA ~%75-85 +

Borçlunun temerrüde düşmesi ve beklenen geri kazanımın yetersiz kalması riskinden kaynaklanan sermaye gereksinimi. Tipik bir ticaret bankasında toplam RWA'nın büyük çoğunluğunu oluşturur.

Hesaplama girdileri

Borçlu türü, derecelendirme, teminat, vade, ülke. Standart yaklaşımda regülatör ağırlıkları, IRB'de PD × LGD × EAD modelleri.

Alt bileşenler

Bilanço içi krediler, bilanço dışı taahhütler (CCF ile), karşı taraf kredi riski (CCR — türevler), menkul kıymetleştirme pozisyonları.

Validasyon bağı

PD, LGD, EAD, maturity modelleri bu RWA'yı doğrudan üretir. Model hatası = yanlış kredi riski RWA = yanlış SYR. En direkt validasyon alanı.

Piyasa Riski Market Risk RWA ~%5-15 +

Trading book pozisyonlarındaki piyasa fiyat hareketlerinden kaynaklanan risk. Faiz oranı, kur, hisse senedi ve emtia fiyatı değişimlerine karşı açık pozisyonlar bu kategoriye girer.

Hesaplama girdileri

Trading book pozisyon büyüklükleri, volatilite, korelasyon, vega/delta/gamma. Standart yaklaşım veya İç Model (IMA — VaR / ES tabanlı).

FRTB etkisi

Basel III Final (FRTB) piyasa riski hesaplamasını köklü değiştirdi. Duyarlılık tabanlı yaklaşım (SBA) standart, IMA ise düzenleyici onaya bağlı.

Validasyon bağı

VaR, Expected Shortfall, stres VaR modelleri market risk RWA üretir. Backtesting başarısızlıkları sermaye çarpanını artırır — model doğruluğu doğrudan maliyet.

Operasyonel Risk Operational Risk RWA ~%10-20 +

Süreç hataları, sistem arızaları, insan hataları, dış olaylar ve hukuki risklerden kaynaklanan beklenmedik kayıp riski. "Istatistiksel olarak ölçülmesi en zor" risk kategorisidir.

Hesaplama yöntemi

Basel III Final: Standardised Approach (SA). Bankanın gelir büyüklüğüne ve geçmiş kayıp verisine dayanan Business Indicator Component (BIC) ve Internal Loss Multiplier (ILM).

AMA kaldırıldı

Basel III Final öncesinde bankaların kendi modelleriyle hesaplayabildiği AMA (Advanced Measurement Approach) kaldırıldı. Artık tek bir standart yöntem var — model riski azaltıldı.

Hangi olaylar girer?

Fraud, işlem hataları, sistem çöküşü, regülatör cezaları, hukuki ödentiler, iş kesintisi. Geçmiş kayıp verisi ILM hesabına girer — kayıp tarihi bilançoyu etkiler.

Üç bileşenin toplandığı bu tablo SYR hesabında standart bir formül gibi görünse de her bileşen farklı hesaplama metodolojisine sahip, farklı denetim süreçlerine tabi ve farklı yönetim aksiyonuyla etkilenebilir. Bütün RWA aynı şekilde "yönetilmez."

standart yaklaşım mı, IRB mi?

Kredi riski RWA hesabında iki temel metodoloji vardır. Banka hangisini kullandığını regülatörün onayıyla seçer — ama seçimin sonuçları çok farklıdır.

Standart Yaklaşım

Regülatör belirledi, banka uygular

IRB

İçsel Derecelendirme Tabanlı

Bankanın kendi modelleri — onay gerekli

Regülatör, her aktif kategorisi için risk ağırlığını önceden belirlemiştir. Banka bu tabloyu uygular — modele gerek yok, onay yok, model riski yok.

Avantajları

Basit, uygulaması kolay, şeffaf

Model riski yok — regülatör belirliyor

Küçük ve orta ölçekli bankalar için uygun

Kurumlar arası karşılaştırmayı kolaylaştırır

Sınırlılıkları

Kaba tahmin — portföy kalitesini tam yansıtmaz

İyi portföy de kötü portföy gibi aynı ağırlıkta

Teminat ve kredi kalitesi indirimi sınırlı

İyi risk yönetimini sermaye avantajına dönüştüremez

Standart yaklaşımda dış kredi derecelendirmesi (Moody's, Fitch, S&P) risk ağırlığını etkiler. Derecelendirmesi olmayan kurumsal kredi için genellikle %100 uygulanır. Bu yaklaşım 2023 Basel III Final (CRR3) ile güncellendi.

Banka kendi PD, LGD ve EAD modellerini kullanarak her borçlu için risk ağırlığı hesaplar. Düzenleyici onay ve süregelen validasyon zorunludur. F-IRB'de LGD regülatör verir, A-IRB'de banka tahmin eder.

Avantajları

Gerçek risk profiline daha yakın — kaliteli portföy daha az RWA

İyi teminat ve kredi kalitesi sermaye avantajına dönüşür

Risk yönetimini sermaye yönetimiyle entegre eder

Büyük, gelişmiş portföyler için çok daha hassas

Zorlukları

Yüksek model geliştirme ve bakım maliyeti

Düzenleyici onay süreci uzun ve yoğun

Model hatası = yanlış RWA = yanlış SYR

Output floor (Basel III Final) ile avantaj kısıtlandı

Yapı Kredi bağlamı: Türkiye'nin büyük bankaları IRB yaklaşımını kullanmaktadır. Bu, validasyon ekibinin rolünü kritik kılar — IRB modellerinin RWA hesabına girdi sağladığı düşünüldüğünde, model hatasının doğrudan SYR'yi etkilediği anlaşılır.

RWA kompozisyon dashboard

Bir bankanın RWA yapısını interaktif olarak modelleyin. Kredi, piyasa ve operasyonel risk tutarlarını değiştirerek toplam RWA, SYR ve risk yoğunluğu nasıl değişiyor görün.

RWA Kompozisyon Simülatörü bileşenleri kaydır

Kredi Riski RWA (mlr TL)

450

Piyasa Riski RWA (mlr TL)

Operasyonel Risk RWA (mlr TL)

Toplam Aktif (mlr TL)

900

CET1 Sermayesi (mlr TL)

RWA Kompozisyonu

Kredi Riski

Piyasa Riski

Operasyonel Risk

Toplam RWA

—

mlr TL

CET1 Oranı

—

CET1 / RWA

Risk Yoğunluğu

—

RWA / Aktif

Kredi RWA Payı

—

CR / Toplam RWA

output floor: IRB'ye tavan

Basel III Final (2023) ile hayata giren output floor, IRB bankalarının RWA'larının standart yaklaşımla hesaplanan RWA'nın belirli bir yüzdesinin altına düşmesini engelliyor. Hedef: aşırı model optimizasyonunun önüne geçmek.

IRB Durumu (Floor Öncesi)

IRB modelleri düşük PD, LGD tahmin ediyorsa RWA standart yaklaşımın çok altına düşebilir.

Örnek: SA = 600 mlr, IRB = 300 mlr → IRB bankaları %50 daha az sermaye tutar.

Sorun: Bu fark gerçek risk farkını mı yansıtıyor, yoksa model optimizasyonu mu?

Output Floor Sonrası

Uygulanan RWA = max(IRB RWA, Floor × SA RWA).

Basel III Final floor: %72.5. Yani IRB RWA'sı SA RWA'nın %72.5'inden düşük olamaz.

Örnek: SA = 600 mlr, Floor = 72.5% → Min RWA = 435 mlr. IRB 300 çıksa bile 435 kullanılır.

Etki: IRB avantajı sınırlandı ama tamamen ortadan kalkmadı.

Validasyon perspektifi: Output floor, IRB modellerinin kalitesiz kalibre edilmesini doğrudan cezalandırır. Floor devreye girdiğinde banka SA RWA'sına bağlı kalır — IRB modellerine yapılan yatırım boşa gider. Validasyon ekibinin modellerin makul ve savunulabilir tahmin üretip üretmediğini sorgulaması bu nedenle doğrudan karlılık ve sermaye verimliliği meselesidir.

anahtar çıkarımlar

RWA = sermaye gereksiniminin gerçek ölçüsüdür

Toplam aktif değil RWA'dır önemi olan. Aynı büyüklükte iki bankanın RWA'sı portföy kompozisyonu ve yaklaşım seçimine göre dramatik biçimde farklılaşabilir. Risk yoğunluğu (RWA/Aktif) bu farkı özetleyen en sade göstergedir.

kredi riski RWA baskın bileşendir ve doğrudan model çıktısıdır

IRB bankalarında kredi riski RWA, PD × LGD × EAD modellerinin çıktısıdır. Bu üç modelin her birindeki sistematik hata toplam RWA'yı — ve dolayısıyla SYR'yi — etkiler. Validasyonun merkezi önemi burada somutlaşır.

output floor model optimizasyonunu sınırlar

Basel III Final ile %72.5 output floor, aşırı IRB optimizasyonunun önüne geçiyor. IRB modellerine sahip bankalarda floor devreye girip girmediğini izlemek, modellerin gerçek risk profilini ne ölçüde yansıttığının dolaylı göstergesi olarak kullanılabilir.

üç bileşen farklı yönetim aksiyonu gerektirir

Kredi riski RWA'sı portföy kararları ve model kalitesiyle; piyasa riski RWA'sı trading pozisyonları ve hedge kararlarıyla; operasyonel risk RWA'sı süreç kalitesi, kayıp tarihi ve gelir büyüklüğüyle yönetilir. Her birinin ayrı izlenmesi şarttır.

←

Sermaye tamponları ve limitler

Kredi riski sermayeyi nasıl tüketir?

→