Kapanış vakası: bir krediyi uçtan uca izlemek
Bir ödeme olayını kaynaktan rapora taşıyarak bakiye, maruziyet, karşılık ve sermaye farklarını açıklamak.
01 · Ödeme oldu; hangi sayı değişti?
Bir işletmeye 10 milyon TL limit tahsis edilmiş, bunun 7,5 milyonu kullandırılmış olsun. Raporlama kesiminden önce 0,5 milyon TL anapara ödemesi gerçekleşir. İşlem kaydı güncellenir; risk raporu ise eski anlık görüntüyü kullanıyorsa aynı kredi iki farklı bakiye ile görünür.
Mutabakatın ilk adımı, “hangi sayı doğru?” sorusunu ölçüm tanımıyla birlikte sormaktır. Limit, brüt bakiye ve EAD’nin birbirinden farklı olması tek başına hata değildir.
02 · Aynı kayıt, dört ölçü
Aynı PD ve LGD kullanılır; iskonto, ücret, faiz tahakkuku ve çoklu senaryo dışarıda bırakılmıştır. Karşılık örneği tam TFRS 9 hesabı değildir. %100 risk ağırlığı ve %12 sermaye oranı seçilmiş varsayımlardır. Sermaye tutarı, yıllık gider veya beklenen kayıp değildir.
03 · Farkın nedenini seç
Gecikmiş kayıtta fark, ödeme tutarıdır. Eşleme hatasında limitin bakiye alanına taşınması farklı bir sorundur. Kontrol kaydı; kredi kimliği, iş tarihi, yükleme zamanı, alan tanımı, fark tutarı ve düzeltme sahibini birlikte taşır.
04 · Açıklanabilir bir sonuç
Başlangıç örneğindeki 0,5 milyon TL ödeme için brüt bakiye 7, net defter değeri 6,937 ve EAD 8,5 milyon TL olur. Çekilmiş kredi karşılığı 63 bin TL; taahhüt karşılığı 13,5 bin TL’dir. Toplam 76,5 bin TL, bu ortak parametre varsayımında tek dönem kayıp göstergesine eşittir. Sermaye tutarı ise 1,02 milyon TL’dir.
Bu sayıların eşitlenmesi gerekmez. Aralarındaki farkların; ödeme olayı, kullanılmamış taahhüt, karşılık ve sermaye dönüşümüyle yeniden üretilebilmesi gerekir. Gecikme veya eşleme hatası düzeltildiğinde bile net bakiye ile EAD arasındaki tanım farkı devam eder.
Bir farkın kapatıldığını ne kanıtlar?
Kaynağa kadar izlenen kayıt, açıklanan hesap köprüsü, tekrar çalıştırılan kontrol ve onaylanmış düzeltme. Toplamların tesadüfen eşit olması, karşıt yönlü iki hatayı dışlamaz; tutar kadar kayıt sayısı ve anahtar eşleşmesi de kontrol edilir.