Sözlük ve kaynaklar

Kavram sözlüğü

AI sistemi

Bir amaç için girdilerden tahmin, içerik, öneri veya karar gibi çıktılar üreten ve kullanım bağlamıyla birlikte değerlendirilen sistem. Modül 02 →

Model riski

Model hatası veya yanlış kullanımının kararlar ve sonuçlar üzerindeki olumsuz etki olasılığı. Modül 01 →

Foundation model

Geniş veri üzerinde eğitilmiş, farklı görevlere uyarlanabilen model ailesini anlatan teknik terim; her kullanımın güvenilir olduğu anlamına gelmez. Modül 04 →

GPAI

General-purpose AI: AI Act bağlamındaki genel amaçlı AI modeli kategorisi. Foundation model ile birebir hukuki eşanlamlı değildir. Modül 04 →

LLM

Large language model: dilsel girdiler ve çıktılarla çalışan büyük model. Akıcılık doğruluk kanıtı değildir. Modül 04 →

Token

Modelin metni işlerken kullandığı parça; her zaman bir kelimeye karşılık gelmez. Modül 02 →

İstem / prompt

Modelin davranışını ve görevini yönlendiren talimat veya bağlam girdisi. Modül 02 →

Temperature

Örneklemede olasılık dağılımının keskinliğini etkileyen ayar. Düşük değer doğruluk garantisi vermez. Modül 01 →

RAG

Retrieval-augmented generation: dış kaynaklardan getirilen bilgiyle yanıt üretme yaklaşımı. Modül 15 →

Embedding

Metin gibi bir nesnenin benzerlik hesaplarında kullanılabilen sayısal vektör temsili. Modül 15 →

Chunk

Bilgi erişimi için belgeden ayrılmış parça; boyutu ve sınırları getirilen bağlamı etkiler. Modül 15 →

Top-k

Sıralamada ilk k parçanın seçilmesi. k büyüdüğünde ilgili bilgiyle birlikte gürültü de artabilir. Modül 15 →

Retrieval precision

Getirilen parçalar içinde ilgili parçaların oranı. Sınıflandırma precision ölçüsüyle görev bağlamı farklıdır. Modül 15 →

Retrieval recall

Mevcut ilgili parçaların ne kadarının getirildiği. Modül 15 →

Groundedness

Yanıttaki iddiaların verilen kaynaklarla desteklenmesi. Kaynağın dış dünyadaki doğruluğunu tek başına göstermez. Modül 06 →

Hallucination

Desteklenmeyen veya yanlış içeriğin yanıt içinde sunulması; tanımı ve etiketleme kuralı teste göre açıklanmalıdır. Modül 06 →

Robustness

Anlamı koruyan girdi değişimleri veya beklenen zor koşullar altında davranışın yeterliliğini sürdürme. Modül 06 →

Data leakage

Eğitim veya tasarım sürecine, değerlendirme anında bilinmemesi gereken bilginin sızması. Modül 03 →

Overfitting

Eğitim verisine uyumun yeni gözlemler üzerinde genelleme başarısına dönüşmemesi. Modül 03 →

Kalibrasyon

Tahmin edilen olasılıklarla karşılık gelen gerçekleşme sıklıklarının uyumu. Modül 07 →

Demographic parity

Gruplar arasında pozitif karar oranlarının eşitliği. Modül 07 →

Equal opportunity

Gerçek pozitif sınıf içinde pozitif karar oranlarının, yani TPR’nin gruplarda eşitliği. Modül 07 →

Equalized odds

TPR ve FPR’nin birlikte gruplarda eşitliği; equal opportunity’den daha güçlü bir koşuldur. Modül 07 →

Predictive parity

Pozitif karar verilenler içindeki gerçek pozitif oranının (PPV) gruplarda eşitliği. Modül 07 →

Base rate

İlgili sonucun popülasyondaki temel sıklığı; örneğin temerrüt oranı. Modül 07 →

Proxy

Doğrudan kullanılmayan bir özelliğin bilgisini taşıyabilen vekil değişken. Modül 07 →

Prompt injection

Güvenilmeyen içerikten gelen talimatların sistemin amaçlanan davranışını değiştirmeye çalışması. Modül 08 →

En az yetki

Bir görev için gerekli veri ve işlem izinlerinin ötesinde erişim verilmemesi. Modül 08 →

PII / kişisel veri

Bir kişiyle ilişkilendirilebilen bilgi. PII teknik bir kısaltmadır; hukuki kişisel veri kapsamı ayrıca belirlenir. Modül 08 →

Risk taksonomisi

Riskleri ortak bir dilde sınıflandıran yapı; somut zarar yolunun yerine geçmez. Modül 05 →

Risk kaydı

Risk olayı, etkisi, kontrolü, kanıtı, kalan riski ve sorumlusunu ilişkilendiren kayıt. Modül 05 →

Tiering

İç inceleme önceliği ve derinliği için risk sınıflandırması; AI Act sınıfıyla aynı değildir. Modül 09 →

Effective challenge

Varsayımları ve sonuçları yetkin, nesnel incelemeyle sorgulama ve gerektiğinde değişiklik oluşturabilme. Modül 12 →

Evidence review

İddiaları destekleyen veri, yöntem, test ve kayıtların kapsam ve yeterliliğinin incelenmesi. Modül 11 →

Golden set

Değişiklikleri karşılaştırmak için sürümlenen referans test kümesi; zamanla eskime ve sızıntı riski taşır. Modül 14 →

Rubrik

Yanıtların hangi ölçüt ve puan kurallarıyla değerlendirileceğini belirleyen çerçeve. Modül 14 →

LLM-as-judge

Bir LLM’nin yanıt değerlendirmesinde kullanılması. Değerlendiricinin yanlılığı ve tutarlılığı da sınanır. Modül 14 →

Wilson aralığı

Bağımsız ikili gözlemler için bir oranın belirsizliğini ifade eden güven aralığı yöntemi. Modül 14 →

Yanlış pozitif / FPR

Gerçek negatif sınıfın yanlışlıkla pozitif işaretlenme oranı. Guardrail panelinde meşru isteğin engellenmesidir. Modül 16 →

Yanlış negatif / FNR

Gerçek pozitif sınıfın kaçırılma oranı. Guardrail panelinde zararlı isteğin geçmesidir. Modül 16 →

Guardrail

Girdi, çıktı veya işlem üzerinde davranışı sınırlandıran kontrol; etkinliği test edilmelidir. Modül 16 →

Red teaming

Tanımlı kapsam ve yetki altında saldırgan bakış açısıyla hata ve kontrol açığı arama. Modül 16 →

Agentic AI

Ara hedefler belirleyebilen, araç kullanabilen ve çok adımlı eylem akışı yürütebilen AI sistemi. Modül 17 →

Human-in-the-loop

İnsanın belirli karar veya eylem öncesinde kontrol noktası olarak yer aldığı tasarım. Modül 17 →

Checkpoint

Çok adımlı akışta ara sonucu doğrulamak veya müdahale etmek için belirlenen nokta. Modül 17 →

Trace

Bir görevin adımlarını, araç çağrılarını ve gözlenebilir sonuçlarını ilişkilendiren iz kaydı. Modül 17 →

Drift

Veri, kullanım, model davranışı veya ölçüm sürecindeki zaman içindeki değişim. Modül 18 →

Revalidation

Önemli değişiklik veya risk tetikleyicisi sonrasında uygunluğun yeniden değerlendirilmesi. Modül 10 →

Provider / sağlayıcı

AI Act’te sistem veya modeli geliştiren ya da geliştirtip kendi adıyla sunan role ilişkin terim; somut sorumluluk hükme göre belirlenir. Modül 19 →

Deployer / kullanan

Mesleki kullanımda AI sistemini kendi yetkisi altında kullanan role ilişkin AI Act terimi. Modül 19 →

Kalan risk

Kontrollerin uygulanmasından sonra devam eden risk; kontrol varlığına bakılarak otomatik sıfır kabul edilmez. Modül 22 →

Fitness for purpose

Bir sistemin tanımlı amaç, kullanım sınırı ve koşullar altında yeterliliğine ilişkin değerlendirme. Modül 22 →

Model kartı / sistem kartı

Amaç, veri, yöntem, sürüm, performans ve sınırlılıkları açıklayan dokümantasyon. İçerdiği iddialar ayrıca doğrulanır. Modül 11 →

Çıkış planı

Tedarikçinin veya hizmetin kullanımı sonlandığında veri, iş sürekliliği ve alternatif hizmet geçişini ele alan plan. Modül 21 →

Kaynakların kapsamı ve statüsü

Kaynaklar aynı türde bir otorite taşımaz. Kanun ve düzenleme, denetim rehberi, gönüllü çerçeve, standart ve araştırma çalışması ayrı okunmalıdır. Aşağıdaki tarih notları 8 Eylül 2026 tarihli kontrolü yansıtır.

Seriler arası bağlantılar

IRB: risk parametreleri ve validasyon · Quant roadmap · Tüm notlar ve seriler

Klasik model değerlendirmesiyle bağlantı kurulurken her yöntemin hedefi ve varsayımları korunur. Ayrım gücü, olasılık kalibrasyonu, açık uçlu yanıt kalitesi ve işlem güvenliği farklı ölçüm sorularıdır.