CRR3: AB uygulaması ve Basel ile ayrımlar
Basel standartlarının AB hukukuna aktarımı, bazı alanlarda farklı uygulama seçenekleri ve geçişler içerir. Konut kredileri, operasyonel risk ve output floor bu ayrımlarla incelenir.
01 · CRR3 Uygulama Takvimi
| CRR3 Bileşeni | Temel Değişiklik | Etki Yönü | En Çok Etkilenen |
|---|---|---|---|
| SA-CR Revizyonu | Konut teminatı ayrımı, perakende şartları ve output floor geçişleri | Portföy ve koşullara bağlı | Mortgage ağırlıklı bankalar |
| SMA Op. Risk | AMA/TSA kaldırıldı, BIC (AB uygulaması) | Çoğu büyük bankada artış | AMA kullanan bankalar |
| FRTB SA/IMA | Sensitivity-based SA, IMA onayı güçleşti | Karmaşık portföylerde artış | Trading-yoğun bankalar |
| CVA risk | BA-CVA, onaylı SA-CVA veya uygun küçük kurumlar için basitleştirilmiş yöntem | Kapsama ve yönteme göre değişir | OTC türev portföyü olanlar |
| Output Floor | %72.5 SA tabanı aşamalı uygulama | IRB avantajını sınırlar | Gelişmiş IRB kullanan büyük bankalar |
02 · Konut kredisi: loan-splitting örneği
Uygun konut kredilerinde, gayrimenkul değerinin %55’ine kadar olan kredi kısmı %20; kalan kısım karşı taraf ağırlığıyla değerlendirilir. Burada kalan kısım için %75 varsayılmıştır. IPRE, öncelikli rehin, uygunluk ve ulusal seçenekler ayrıca değerlendirilir.
Örnek: LTV %80 olduğunda ağırlık %37,1875’tir. Bu yöntem, tüm krediyi tek bir LTV bandı ağırlığına atamakla aynı değildir.
03 · Operasyonel Risk — SMA (Standardised Measurement Approach)
AB’de operasyonel risk sermayesi BIC tabanlıdır. Aşağıdaki panel, bu hesabı geçmiş kayıpları iç kayıp çarpanına bağlayan Basel karşılaştırmasıyla yan yana okumayı sağlar.
04 · SA-CR: oran kadar kapsam da önemlidir
Tek satırlık risk ağırlığı karşılaştırmaları; teminat şartlarını, maruziyet sınıfını ve geçiş hükümlerini görünmez kılabilir. Aşağıdaki ayrımlar hesaplamadan önce yapılır.
| Konu | Doğru okuma | Kontrol noktası |
|---|---|---|
| Derecelendirilmemiş kurumsal | %65, genel bir “investment grade” SA ağırlığı değildir. CRR Madde 465(3) kapsamında output floor hesabına ilişkin geçici hükümdür. | Uygun IRB PD tahmini ≤ %0,5 ve diğer şartlar; 2032 sonuna kadar. |
| Konut / ticari gayrimenkul | Gayrimenkul türü ve geri ödemenin mülk gelirine bağımlılığı ayrılır. | Madde 124–126, değerleme ve teminatın hukuki geçerliliği. |
| Perakende | Düzenleyici perakende sınıfı, müşteri etiketinden daha dar bir tanımdır. | Madde 123 kapsamındaki uygunluk ve yoğunlaşma koşulları. |
| Hisse senedi | Genel muamele, özel kategoriler ve aşamalı geçiş birlikte okunur. | Madde 133 ve geçiş hükümleri; uzun vadeli tutma niyeti tek başına ayrıcalık sağlamaz. |
| Karşı taraf riski / CVA | Karşı taraf temerrüt riski ile CVA riski ayrı sermaye bileşenleridir. | SA-CCR ile CVA yaklaşımını birbirinin yerine kullanmamak. |
05 · Output Floor — Portföy Bileşim Etkisi
Output floor etkisi bankanın portföy yapısına göre değişir. IRB avantajının en büyük olduğu portföyler (düşük PD mortgage, perakende) en çok etkilenir; SA'ya yakın portföyler (KOBİ, yüksek PD kurumsal) daha az.
06 · Validasyon & Türkiye Bağlamı
LTV veri kalitesi: CRR3 LTV risk ağırlıklarının avantajından yararlanmak için LTV'nin güvenilir ve sık güncellenen veriye dayanması gerekir. Hangi sıklıkla güncelleniyor? Kriz döneminde konut değerleri nasıl ölçülüyor — sadece gerçekleşen satışlar mı, otomatik değerleme modelleri de var mı?
Portföy homojenliği: Sahip kullanımlı konut ile kira amaçlı (IPRE) portföylerin ayrı sınıflandırılması şart. Bankada bu ayrımı yapan muhasebe/veri altyapısı mevcut mu?
İç kayıp verisi kalitesi: AB’de ILM=1 sabit olsa da operasyonel kayıp verisinin kapsamı, sınıflandırma tutarlılığı, eşikleri ve dışlamaları yönetişim için önemini korur. ILM’yi sermaye hesabında kullanan yargı alanlarında gerekli tarihsel pencere ve veri şartları yerel uygulamadan ayrıca doğrulanmalıdır.
AMA-SMA geçiş etkisi: AMA kullanan bankalar SMA'ya geçişte sermaye artışı görebilir. Bu artış ne zaman bütçelendi? Geçiş dönemi için regülatörden muafiyet veya kademelendirme talep edildi mi?
Türkiye, Basel standartlarını doğrudan AB mevzuatından değil, BDDK düzenlemeleri aracılığıyla uygular. CRR3/CRD6 doğrudan Türkiye için bağlayıcı değil; ancak Türkiye'de faaliyet gösteren Avrupalı banka iştirakleri ana şirket konsolidasyonunda CRR3'e tabi. BDDK'nın Basel IV uyum takvimi ayrıca takip edilmeli.
Kavramları netleştirmek
Output floor 2026’da kaçtır?
AB geçiş takviminde %55’tir; 2027’de %60’a yükselir.
AB SMA’da ILM sermayeyi değiştirir mi?
CRR3 uygulamasında ILM 1’e sabitlendiği için doğrudan değiştirmez; kayıp verisi yönetişimi yine önemlidir.
FRTB neden 2025’te başlamadı?
AB, büyük yargı alanlarıyla level playing field kaygısıyla uygulamayı delegated act ile 1 Ocak 2027’ye erteledi.
Birincil kaynaklar ve güncellik
Örnek ve anlatım revizyonu: 9 Eylül 2026. Düzenleyici kapsam ve yürürlük tarihi kurumun yargı alanına göre ayrıca doğrulanmalıdır.