Market Risk
32 / 32 · Faz 7

Common Failures: Ne Yanlış Gider?

32 sayfanın son durağı. Kriz hikâyelerinden, denetim bulgularından ve model başarısızlıklarından derlenen gerçek hatalar. Her biri bir ders — ve bir sonraki validasyonun soracağı soru.

Alan bazında yaygın model hataları

Her hata tıklanabilir: neyin yanlış gittiği, nasıl keşfedildi, validasyonun dersi. Alan seçimi filtreleri değiştirir.

Tümü
VaR / ES
ALM / IRRBB
CCR
Fiyatlama

Model hatalarının kök neden taksonomisi

Farklı görünen hatalar çoğunlukla aynı kök nedenden kaynaklanır. Dört kök neden kategorisi neredeyse tüm market risk model başarısızlıklarını açıklar.

Kök Neden 1
Rejim değişimi görülmedi
Model "normal" dönemde kalibre, sonra kullanım "anormal" dönemde. Stres dönemi kalibrasyon verisi dışında. Korelasyon normal → kriz'de değişiyor. TL faiz rejimleri arasındaki yapısal kırılmalar. Çözüm: rolling stress calibration, regime detection.
Kök Neden 2
Kapsam boşluğu — "bilinen bilinmeyenler"
Model belirli risk faktörlerini kapsıyor, diğerlerini es geçiyor. Basis risk hesaplanmıyor. Jump-to-default ayrı modellenmemiş. Cross-currency basis NMRF değil, yanlış SF. Çözüm: kapsam haritası, NMRF listesi düzenli gözden geçirilmeli.
Kök Neden 3
Veri kalitesi ve güncellik sorunu
Stale vol kalibrasyon. Proxy risk faktörü — baz riski görünmüyor. Eksik gözlem serisi NMRF sınırını aşıyor. Gün sonu fiyat kaynağı güvenilmez (single source, no cross-check). Çözüm: veri yönetişim çerçevesi, çoklu kaynak doğrulama.
Kök Neden 4
Teşvik uyumsuzluğu
Model sahibi düşük sermaye / yüksek NIM isteğiyle modeli şekillendiriyor. NMD vade regülasyon sınırının tam üstünde. Stres dönemi "en kötü yılı" dışlayacak şekilde seçilmiş. FTP varsayımı iş biriminin lehine. Çözüm: bağımsız validasyon + net yönetişim sınırı.

Validatörün fark etmesi gereken sinyaller

Model başarısızlıkları nadiren aniden ortaya çıkar. Öncesinde sinyaller vardır. Bir sinyale tıkla — ne anlama geldiğini ve nasıl sorgulayacağını gör.

Backtesting exception'ları kümeli — rassal dağılmıyor VaR
Aşımlar birbirini izleyen günlerde yoğunlaşıyor. Bağımsız olsaydı bu olasılık çok düşük. Model volatilite rejimini gecikmeli takip ediyor ya da gözlem penceresi statik kalmış.
PLAT'ta sistematik yanlılık — RTPL sürekli HPL'yi aşıyor PLAT
Risk modeli tutarlı olarak hypothetical P&L'den büyük çıkıyorsa — model pozitif yanlı. Trader lehine hesap yapıyor. Model sahibi genellikle bunu "muhafazakârlık" olarak savunur — ama yönlü yanlılık manipülasyon sinyali olabilir.
NMD davranışsal vadesi düzenleyici sınırın tam üstünde ALM
BCBS 5 yıl sınırı koyuyor ve model tam 5 yıl kullanıyor. Bu veri destekli mi yoksa sermaye/NIM optimizasyonu için mı? Sınırda durmak kırmızı bayrak.
IMM EAD, SA-CCR floor'una çok yakın — tutarlı şekilde CCR
EAD_IMM her çeyrekte SA-CCR × 0.5'e çok yakın çıkıyorsa: ya model gerçekten mükemmel kalibre ya da floor'u sıyıracak şekilde ayarlanıyor. İkinci olasılık teşvik uyumsuzluğu işareti.
Vol kalibrasyon tarihi 90 günü geçiyor Fiyatlama
Swaption cube, FX smile veya equity skew son 90 günde güncellenmemiş. Stale kalibrasyon vega, gamma hesaplarını bozar. PLAT başarısızlığının en sık gizli nedeni budur — ve fark edilmeden aylarca sürebilir.
Stres testi sonuçları yıldan yıla çok küçük değişiyor Stres
Piyasalar dramatik değişirken stres testi sonuçları "stabil" kalıyorsa: senaryo güncellenmemiş, metodoloji donmuş ya da portföy değişimleri modele yansımıyor. Stres testinin stres altında olduğunun işareti.
Model sahibi "challenger sonucumuzu görmedik" diyor Genel
Challenger analizi yapılmışsa model sahibi bunu bilmeli ve cevabı hazır olmalı. "Görmedik" yanıtı ya challenger'ın yeterince sahiplenilmediğini ya da iletişim sürecinin bozuk olduğunu gösterir.
32 sayfa sonunda ne değişti?

Bu curriculum bir ürün değil bir araç. Hazineyi, türevleri, risk faktörlerini, VaR'ı, ALM'yi, CCR'ı ve CVA'yı bir ekip üyesinin derinlemesine öğrenmesi için tasarlandı — öğrenme sürecini hızlandırmak ve daha kalıcı kılmak için.

Ama asıl amaç bunun ötesinde: risk faktörünü gördüğünde ne sorulacağını bilmek. Bir NMD modeli önüne geldiğinde "stres dönemini kapsıyor mu?" diye sormak. Bir VaR çıktısını gördüğünde "stres dönemi hangisi, NMRF sınıflandırması doğru mu?" diye sormak. Bir SA-CCR hesabı önüne geldiğinde "TL işlem EM kategorisinde mi?" diye sormak.

Teknik bilgi araçtır. Doğru soruyu sormak beceridir. İkisini bir arada taşımak validasyonu değer kılar.

Faz 1'den Faz 7'ye — treasury'den common failures'a — bu yolculuk tamamlandı. Bir sonraki model karşına geldiğinde, bu sayfaların bir kısmı zihinde yankılanır umarım.