Capital & Regulatory Framework · 15
İçsel Sermaye Değerlendirmesinde Hangi Riskler Ele Alınır?
pillar 1 her şeyi kapsamıyor
ICAAP'ın özü, Pillar 1'in ötesine geçmektir. Standart çerçeve kredi, piyasa ve operasyonel riski kapsar — ama bankanın gerçek risk profili bunlarla sınırlı değildir. Bazı riskler Pillar 1 formüllerine sığmaz, bazıları banka iş modeline özgüdür, bazıları ise sadece stres altında belirgin hale gelir.
ICAAP bu riskleri sistematik biçimde tanımlamak ve önem düzeyine göre değerlendirmek zorundadır. Tanımlanmamış risk = görünmez risk = stres anında sürpriz kayıp.
Bu modülde en kritik Pillar 2 risk kategorilerini, her birinin nasıl çalıştığını ve sermayeye nasıl bağlandığını ele alıyoruz.
pillar 1 vs pillar 2 risk haritası
Solda Pillar 1 kapsamındaki riskler, sağda Pillar 2 kapsamı. Pillar 2 risklerinden herhangi birine tıklayarak ne olduğunu ve sermaye bağlantısını gör.
Pillar 1 — Standart Sermaye Gereklilikleri
Kredi Riski (SA / IRB)
P1
Piyasa Riski (SA / IMA)
P1
CCR (Counterparty Credit Risk)
P1
Pillar 2 — İçsel Değerlendirme (ICAAP)
IRRBB — Banking Book Faiz Riski
P2
Likidite/Fonlama Riski
P2
IRRBB — banking book faiz oranı riski
IRRBB (Interest Rate Risk in the Banking Book) Pillar 2'nin en kritik ve en büyük risk kalemi olabilir. Bankalar, mevduat ve kredi portföyündeki vade uyumsuzluğu nedeniyle faiz oranı değişimlerine maruz kalır — ve bu risk banking book'ta oturur, yani Pillar 1 trading book ölçümüne girmez.
IRRBB iki perspektiften ölçülür:
- EVE (Economic Value of Equity): Faiz şoku altında özkaynak ekonomik değerinde değişim. Stok kavramı — bilanço net değeri nasıl etkileniyor?
- NII (Net Interest Income): Faiz şoku altında net faiz gelirinde değişim. Akış kavramı — yıllık kazanç nasıl değişiyor?
Aktif EVE Değişimi
—
mlr TL
Pasif EVE Değişimi
—
mlr TL
Net EVE Etkisi
—
mlr TL (CET1)
Repricing Gap
—
Aktif − Pasif
NII Değişimi (yıllık)
—
mlr TL
Basel standartları EVE için Tier 1 sermayenin %15'ini aşan çıkışları "outlier" olarak tanımlar ve ek inceleme gerektirir. NII perspektifi ise yönetim kararları için daha direkt — çünkü yıllık gelire etkisi bütçe planlamasını doğrudan etkiler.
konsantrasyon riski simülatörü
Konsantrasyon riski, portföyün belirli bir borçlu, sektör veya coğrafyaya aşırı bağımlı olmasından kaynaklanır. Pillar 1 bu riski yeterince fiyatlamaz — çünkü risk ağırlıkları bireysel borçlu düzeyinde çalışır, portföy düzeyi konsantrasyonu görmez.
Herfindahl-Hirschman Index (HHI), konsantrasyon ölçümünde yaygın kullanılan bir metriktir. Tüm payların karelerinin toplamıdır: HHI = Σ(s_i²). Değer 0 ile 10.000 arasında — yüksekse yüksek konsantrasyon.
En Büyük Sektör
—
portföy payı
P2 Eklentisi (tahmini)
—
mlr TL ek sermaye
diğer pillar 2 riskleri
IRRBB ve konsantrasyon riskleri en yaygın ve en büyük Pillar 2 eklentilerini oluşturur — ama ICAAP bunlarla sınırlı değildir. Aşağıdaki riskler de değerlendirilmek zorundadır.
Model Riski — Pillar 2 perspektifinden
Kullanılan modellerin yanlış kalibre edilmesinden, uygunsuz kullanımından veya eksik yönetişiminden kaynaklanabilecek kayıp. Pillar 1 modellerinin (PD, LGD, VaR) tamamı model riskine tabidir. ICAAP bu riski kalitatif olarak değerlendirir ve gerekirse nicel bir eklenti belirler. Validasyon ekibinin ürettiği model risk derecelendirmeleri (yüksek/orta/düşük) bu değerlendirmenin temel girdisidir.
Likidite ve Fonlama Riski — İçsel Likidite Yeterliliği
LCR ve NSFR Pillar 1 çerçevesinde düzenlenir, ama likidite riskinin tüm boyutlarını kapsamaz. ICAAP, stres altında likidite profilini ve fonlama stabilitesini değerlendirir. Mevduat kaçışı senaryoları, toptan fonlama kırılganlığı, intraday likidite. Likidite riski sermaye tüketmez — ama likidite krizi solvency krizine dönüşebilir.
İtibar Riski — Neden Ölçmek Zor?
Doğrudan sermaye gereksinimi doğurmaz ama fonlama maliyetini artırır, müşteri kaybına yol açar ve diğer riskleri tetikleyebilir. Genellikle kalitatif değerlendirilir. Operasyonel risk veya hukuki kayıpların tetiklediği ikincil etki olarak modellenir. ICAAP bu riski tanımlar ve senaryo bazlı ikincil etkisini tahmin eder.
Stratejik Risk — İş Kararlarından Kaynaklanan Risk
Yanlış iş kararları, değişen rekabet koşulları veya iş modelinin sürdürülemez hale gelmesinden kaynaklanan risk. Genellikle nicel olarak ölçülmez ama kalitatif değerlendirme zorunludur. Yeni pazar girişlerinin, dijital dönüşümün veya konsolidasyonun başarısızlık senaryoları bu kapsamdadır.
önem tespiti: hangi risk ne kadar material?
ICAAP her riski eşit derinlikte incelemez. Önemli (material) bulunan riskler nicel olarak, daha az önemli riskler kalitatif olarak değerlendirilir. Önem tespiti metodolojinin ilk adımıdır.
Kredi Riski — Konsantrasyon
YÜKSEK ÖNEM
Portföyün %40+ tek sektörde toplanması varsa ek sermaye gereksinimi hesaplanır
IRRBB
YÜKSEK ÖNEM
Her banka için zorunlu Pillar 2 riski. EVE %15 T1 eşiği sert sınır.
Model Riski
YÜKSEK ÖNEM
IRB kullanan bankalar için kritik. Validasyon kalitesi P2 eklentisini belirler.
Likidite Riski
ORTA ÖNEM
LCR/NSFR izleniyor. ICAAP ek senaryo analizi gerektiriyor.
İtibar Riski
ORTA ÖNEM
Kalitatif değerlendirme. Nicel eklenti ancak özgün senaryo varsa.
Stratejik Risk
DÜŞÜK — KALİTATİF
Kalitatif açıklama yeterli. Çoğu bankada nicel eklenti yapılmaz.
Coğrafi Konsantrasyon
ORTA ÖNEM
Belirli bölgeye/ülkeye yoğunlaşma varsa ek değerlendirme gerekir.
Tek Borçlu Konsantrasyonu
ORTA–YÜKSEK
Büyük bir borçlunun iflası sistemik değilse bile tek bankaları ciddi etkiler.
İklim Riski (CRR3)
ARTAN ÖNEM
Basel III Final ve AB düzenlemeleriyle giderek daha merkezi hale geliyor.
BDDK perspektifi: BDDK, sektördeki bankaların Pillar 2 eklentilerini karşılaştırmalı olarak izler. Tutarsız bir önem tespiti — örneğin yoğun inşaat sektörü kredisi olan bir bankanın konsantrasyon riskini "düşük önem" sınıflandırması — SREP'te doğrudan sorgulanır.
anahtar çıkarımlar
IRRBB en büyük Pillar 2 eklentisi olabilir
Büyük vade uyumsuzluğu olan bankalarda IRRBB, Pillar 1 kredi riski sermayesini geride bırakacak büyüklükte EVE etkisi yaratabilir. SVB 2023 tam bu senaryonun extreme versiyonuydu. Faiz senaryolarının gerçekçi ve yeterince şiddetli olması IRRBB değerlendirmesinin temel kalite ölçütüdür.
konsantrasyon Pillar 1'de görünmez
IRB risk ağırlıkları bireysel borçlu PD ve LGD'sinden üretilir — portföyde aynı sektörden 100 borçlunun olması risk ağırlığını değiştirmez. Ama gerçekte sektörel şok tüm portföyü eş anlı vurur. Bu Granularity Assumption hatasının ta kendisidir ve ICAAP'ta ayrıca fiyatlanmalıdır.
model riski P2 eklentisi validasyon bulgularıyla beslenmelidir
Model riski için P2 eklentisi belirlenmesi keyfi olamaz. Validasyon raporlarındaki yüksek risk bulguları, yetersiz izleme metrikleri ve geç gün ışığı dönemleri bu eklentinin büyüklüğünü rasyonel biçimde belirler. İyi validasyon = düşük P2 model risk eklentisi — bu bağlantı validatörlere somut bir çıktı tanımlar.
önem tespiti metodolojisinin kalitesi SREP'in ilk sorgusu
BDDK SREP sürecinde önce önem tespitine bakar: hangi riskler materyal, hangisi değil, neden? Bu sınıflandırma mantıklı ve savunulabilir değilse tüm ICAAP değerlendirmesi güvenilirlik kaybeder. Metodoloji basit ama tutarlı olmalıdır.