Capital & Regulatory Framework · 14
ICAAP / ISEDES Nedir ve Neden Yapılır?

neden minimum yetmez?

Şimdiye kadar Pillar 1 kapsamındaki sermaye gereksinimlerini — kredi, piyasa ve operasyonel risk için RWA ve minimum oranları — öğrendik. Ama Basel çerçevesi bunların yeterli olduğunu söylemez. Söylediği şey şudur: bunlar taban, sen kendi risk profilini kendine özgün biçimde değerlendirmelisin.

Bu değerlendirme süreci ICAAP'tır: Internal Capital Adequacy Assessment Process. Türkiye'de düzenleyici karşılığı ISEDES: İçsel Sermaye Yeterliliği Değerlendirme Süreci.

ICAAP iki kritik soruyu yanıtlar: (1) Bankanın gerçek risk profili nedir — Pillar 1'in ötesinde hangi riskler var? (2) Bu riske karşılık bankanın gerçekten ne kadar sermayeye ihtiyacı var?

Bu sorular önemsiz değildir. İki banka aynı Pillar 1 SYR'sine sahip olabilir ama birinin kümülatif riski çok daha büyük olabilir — konsantrasyon riski, banking book faiz riski, reputasyon riski, model riski gibi Pillar 1'de görünmeyen riskler nedeniyle. ICAAP bu görünmeyeni görünür kılar.

pillar 1 vs pillar 2: mimari fark

Pillar 1 — Minimum Sermaye
Regülatör tarafından tanımlanmış standart çerçeve
Kredi, piyasa, operasyonel risk — üç kategori
RWA × %8 formülü — standart veya IRB
Asgari sermaye — tabanı oluşturur
Bütün bankalar için aynı metodoloji
Geriye dönük (backward-looking) ağırlıklı
Pillar 2 — İçsel Değerlendirme
Bankanın kendi risk profilini değerlendirmesi
Pillar 1 dışındaki riskler de dahil edilir
Banka kendi metodolojisini seçer — ama savunabilir olmak zorunda
İçsel sermaye — banka ihtiyacını kendisi belirler
Her bankanın iş modeli ve risk iştahına özgü
İleriye dönük (forward-looking) — stres testi, projeksiyon
ICAAP, Pillar 2'nin bankanın kendi tarafındaki yarısıdır. Diğer yarısı SREP (Supervisory Review and Evaluation Process): düzenleyicinin bankanın ICAAP'ını değerlendirip kendi görüşünü oluşturması. Türkiye'de bu sürece ISEDES (İçsel Sermaye Yeterliliği Değerlendirme Süreci) deniyor — bankanın yaptığı kısım — ve BDDK kendi değerlendirmesini (DDSAP) yapıyor.

ICAAP döngüsü — her adıma tıkla

ICAAP yıllık bir döngü içinde işler. Bir defalık analiz değil — süregelen bir süreç. Her adıma tıkla.

ICAAP Döngüsü daire üzerindeki adımlara tıkla
ICAAP Döngüsü 1 Risk Profili 2 Sermaye 3 Stres Testi 4 Sermaye Planı 5 SREP 6 Yönetişim
Yukarıdaki dairede bir adıma tıkla →

ICAAP bileşenleri — her birine tıkla

Bir ICAAP dokümanı birden fazla analitik bileşenden oluşur. Her bileşenin ne içerdiğini, nasıl kullanıldığını ve validasyon bağlantısını öğren.

Bileşen 1
Risk Tanımlama ve Sınıflandırma
Hangi riskler var, hangisi önemli?
Bileşen 2
Sermaye Yeterliliği Değerlendirmesi
Pillar 1 + Pillar 2 toplam sermaye ihtiyacı
Bileşen 3
Stres Testleri ve Senaryo Analizi
Kötü senaryoda sermaye nasıl değişir?
Bileşen 4
Sermaye Planlama ve Projeksiyon
Gelecekte ne kadar sermayeye ihtiyaç olacak?
Bileşen 5
Yönetişim ve İç Kontrol
Süreç kim tarafından yönetiliyor?
Bileşen 6
Risk İştahı ve Limitler
Banka ne kadar risk almak istiyor?

SREP diyalogu: düzenleyici ne yapıyor?

Bankanın ICAAP'ını teslim etmesi sürecin sadece ilk yarısıdır. Düzenleyici (BDDK) bu belgeyi alır ve kendi değerlendirmesini yapar: SREP (Supervisory Review and Evaluation Process).

B
Banka — ICAAP dokümanı hazırlar ve teslim eder
Yıllık döngüde, genellikle bütçe süreciyle eş zamanlı. Risk profili, içsel sermaye ihtiyacı, stres testi sonuçları, sermaye planı ve yönetişim bölümleri içerir. Yönetim kurulu onayı zorunludur — bu bir yönetim değil, yönetişim belgesidir.
BDDK'ya teslim — genellikle Q1
D
BDDK — SREP değerlendirmesi yapar
BDDK, bankanın metodolojilerini, varsayımlarını ve sonuçlarını inceler. Kendi bağımsız görüşünü oluşturur. Risk profili yeterince iyi yakalanmış mı? Stres senaryoları gerçekçi mi? Sermaye ihtiyacı tutarlı mı?
Bağımsız değerlendirme — yaklaşık 6 ay
G
SREP diyalogu — ortak değerlendirme toplantıları
BDDK bulguları banka yönetimiyle paylaşır. Metodoloji tartışmaları, varsayım sorgulamaları, yeterliliği konusunda diyalog. Banka görüşlerini savunmak zorundadır — bu teknik bir çalışma değil, yönetimsel sorumluluk meselesidir.
Yönetim kurulu düzeyi katılım gerekir
K
Sonuç — P2R ve P2G belirlenir
SREP sonucunda BDDK Pillar 2 Requirement (P2R) ve Pillar 2 Guidance (P2G) belirleyebilir. P2R bağlayıcı ek sermaye gereksinimi, P2G ise tavsiye niteliğindedir. Bu sonuçlar bankanın fiili CET1 hedefini doğrudan etkiler.
P2R + P2G → banka CET1 hedefini revize eder
Validasyon bağlantısı: SREP sürecinde BDDK bankanın modellerini sorgular: risk tanımlama yeterli mi, stres senaryoları gerçekçi mi, varsayımlar makul mu, kullanılan modellerin kalitesi nasıl? Doğrulama (validasyon) ekibinin ürettiği model performans raporları ve kavramsal incelemeler bu diyalogun doğrudan girdisidir. Zayıf validasyon süreci, SREP'te savunulamaz ICAAP anlamına gelir.

minimum vs içsel sermaye: fark ne kadar?

Pillar 1 minimum gereklilikleri ile bankanın içsel değerlendirmesi arasındaki farkı somutlaştıralım. Değerleri değiştirerek bu boşluğun nasıl oluştuğunu gör.

Regulatory Minimum vs İçsel Sermaye İhtiyacı Simülatörü değerleri kaydır
Toplam RWA (mlr TL)
600
Konsantrasyon riski eki (mlr TL)
12
IRRBB eki (mlr TL)
8
Model riski eki (mlr TL)
5
Diğer Pillar 2 riskleri eki (mlr TL)
7
Regulatory Minimum (Pillar 1)
Min. CET1 (%4.5)
+ CCB (%2.5)
+ CCyB / D-SIB (%1)
Toplam Reg. Minimum
İçsel Değerlendirme (Pillar 2)
Pillar 1 minimum
+ Konsantrasyon riski
+ IRRBB
+ Model riski
+ Diğer P2 riskleri
İçsel Toplam
Pillar 2 eklentisi (P2 farkı)

anahtar çıkarımlar

ICAAP formalite değil — yönetim aracıdır
En zayıf ICAAP'lar "regülatörü tatmin edeyim" güdüsüyle hazırlanan, gerçek iş kararlarından kopuk dokümanlardır. Gerçek değer yönetimin sermayeyi, risk iştahını ve büyüme hedeflerini tutarlı bir çerçevede düşünmesinden kaynaklanır. Bu çerçeve yoksa SREP'te savunulamaz.
Pillar 2 riskleri küçümsenmemeli
Konsantrasyon riski, IRRBB, model riski, stratejik risk — bunların hiçbiri Pillar 1'de yer almaz. Ama küçük bir portföy konsantrasyonu veya yanlış kalibre edilmiş IRRBB modeli stres altında Pillar 1 kayıplarını aşan hasar yaratabilir. ICAAP bu riskleri Pillar 1 ile aynı masada ele almak zorundadır.
model kalitesi SREP başarısını doğrudan belirler
BDDK, SREP sürecinde bankanın metodolojilerini ve model varsayımlarını sorgular. Validasyon raporlarının kalitesi, bağımsız doğrulamanın derinliği ve bulguların yönetimle paylaşım hızı — tüm bunlar SREP diyalogunda doğrudan masaya yatırılır.
içsel sermaye ihtiyacı her zaman minimum üzerindedir
Pillar 2 riskleri eklendiğinde içsel ihtiyaç tutarı neredeyse her zaman Pillar 1 minimumunun üzerinde çıkar. Fark küçükse ya banka gerçekten çok iyi risk yönetimine sahiptir ya da Pillar 2 riskleri yeterince sorgulamamıştır. BDDK banka sonuçlarını sektör akranlarıyla karşılaştırır.