Capital & Regulatory Framework · 07
CET1, Tier 1 ve Tier 2 Nedir?

sermaye homojen değildir

Önceki modülde SYR'nin payındaki "düzenleyici sermaye" kavramıyla karşılaştık. Ama bu sermaye tek bir kalemden oluşmaz. Basel çerçevesi, sermayeyi kalitesine göre katmanlara ayırır — çünkü her araç kayıpları farklı hızda ve farklı koşullarda absorbe eder.

Temel soru şudur: bir stres anında, banka sermayesi kayıpları absorbe etmek için gerçekten kullanılabilir mi? Bu sorunun cevabı her sermaye aracı için farklıdır. Adi hisse senedi her koşulda kullanılabilir. Belirli tahviller ise ancak belirli tetikleyiciler devreye girdiğinde zarar yazabilir. Düzenleyici çerçeve bu farkı üç katmana yansıtır.

Banka sektöründe çok sık duyacağın üç kavram:

  • CET1 — Common Equity Tier 1: en yüksek kaliteli sermaye
  • AT1 — Additional Tier 1: birinci kuşak ek sermaye araçları
  • Tier 2 (T2) — İkinci kuşak sermaye araçları

sermaye katmanları — her birine tıkla

Aşağıda her katman kalitesini temsil eden genişlikte gösteriliyor: CET1 en geniş, Tier 2 en dar. Her katmana tıklayarak bileşenlerini gör.

Tier 2
İkinci Kuşak Sermaye
En az likit, en son absorbe eder
~20 mlr
Additional Tier 1
Birinci Kuşak Ek Sermaye
Koşullu — tetikleyici devreye girince absorbe eder
~10 mlr
CET1 — Common Equity Tier 1
Birinci Kuşak Ana Sermaye
Her koşulda kullanılabilir, en yüksek kalite
~50 mlr
← Bir katmana tıkla
Piramit sezgisel olarak okunmalı: en alttaki katman (CET1) hem en büyük hem en güçlü — temel taşıyıcıdır. Üstündekiler daha küçük ve daha koşulludur. Katmanlar birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.

kalite kriterleri: neden hepsi eşit değil?

Basel çerçevesi, bir sermaye aracının hangi katmana gireceğini belirleyen kalite kriterlerini net biçimde tanımlar. Bu kriterler özünde şu soruyu sorar: stres anında bu araç gerçekten kayıpları absorbe edebilir mi?

Kriter CET1 AT1 Tier 2
Kalıcılık (vade yok) Evet — vadesiz Evet — vadesiz Hayır — min. 5 yıl vade
Ödeme esnekliği Tam — temettü her zaman kesilebilir Evet — kupon iptal edilebilir Sınırlı — faiz ödemek zorunlu
Kayıp absorpsiyonu Her zaman — kayıp anında yazılır Tetikleyici ile — CET1 belirli eşiğe düşünce Tasfiyede — mevduat sahiplerinden önce ama AT1'den sonra
Tasfiyede sıralama Son sıra — en son ödenir, ilk sıfırlanır T2'den önce — ikinci sıfırlanan Kıdemli alacaklılardan sonra
Piyasa fiyatlaması Hisse senedi fiyatı CoCo tahvil fiyatı (volatil) Subordinated tahvil fiyatı
Muhasebe sınıfı Özkaynak Çoğunlukla özkaynak Pasif (borçlanma)
Basel minimum katkısı %4.5 CET1 %6 Tier 1 = CET1 + AT1 %8 Toplam = Tier1 + T2
Bu kalite farkı neden önemli? Stres anında sadece CET1 güvenilir biçimde absorbe eder. AT1 tetikleyici koşullarına bağlı — piyasa bu tetikleyicinin devreye gireceğini düşündüğünde AT1 araçları sert değer kaybedebilir (2023 Credit Suisse AT1 silme olayı). T2 ise ancak tasfiyede devreye girer. Bu yüzden düzenleyiciler CET1'i en kritik oran olarak izler.

hangi katmanda hangi araçlar var?

Her katmanın içinde somut finansal araçlar yer alır. Her birine tıklayarak aracın özelliklerini, neden o katmanda olduğunu ve piyasa örneklerini gör.

CET1 Adi Hisse Senetleri (Ordinary Shares) +
Neden CET1?
Vadesiz, her zaman zarar yazabilir, temettü zorunlu degil. Tasfiyede en son. Basel'in en sert kriterleri ancak bunun karsilayabilir.
Nasil ortaya cikiyor?
Banka halka arz (IPO) veya sermaye artirimi yapinca hissedarlara satiyor. Her yil tutulan kar (retained earnings) da CET1 buyutur.
Risk profili
Yatirimci icin en riskli araç — ilk zarar yazilan. Bu yuzden en yuksek beklenen getiriyi hak eder (equity risk premium).
CET1 Dagitilmamis Karlar (Retained Earnings) +
Nedir?
Her yil hissedarliara dagitilmayan net kar, birikimli olarak ozkaynaga eklenir. Zamanla CET1'in en buyuk bileseni haline gelebilir.
Neden onemli?
Organik sermaye yaratiminin en saglikli kaynagidir. Dis finansmana bagimlilik olmadan CET1 buyur. Temetti politikasi bu dengeyi dogrudan etkiler.
Regulator gorusu
Duzenleyici onaylanmis karlar (confirmed profits) CET1'e aninda dahil edilir. Donemlik kar onaylanmadan once CET1'e tam olarak girmeyebilir.
AT1 Kosullu Donusturulebilir Tahvil (CoCo / AT1 Bond) +
Nasil calisir?
Banka CET1 orani belirli bir esige (genellikle %5.125 veya %7) dustugunde tahvil ya hisseye donusturulebilir (equity conversion) ya da anapara sifirlabilir (write-down). Bu sayede kayip absorpsiyonu saglanir.
Neden AT1?
Vadesiz, kupon iptal edilebilir, tetikleyici kosulu var — bu uc ozellik birden AT1 kriterlerini karsilatiyor. Ama tetikleyici devreye girmeden normal bir tahvil gibi davranir.
Piyasa ornegi
2023 Credit Suisse krizinde 17 milyar dolarin ustunde AT1 tamamen sifirlandi — hisse sahipleri az da olsa para alirken AT1 yatirimcilari sifir aldi. Piyasayi sarsan bir olay.
T2 Ikincil Derece Tahvil (Subordinated Debt) +
Nedir?
En az 5 yil vadeli, kidemsiz (subordinated) borclanma araci. Normal tahvilden farkli olarak tasfiyede kidemsiz alacaklilardan once zarar yazar. Bu nedenle T2 sermayesayilir.
Neden T2 — CET1 degil?
Faiz odemek zorunlu, vade var, tetikleyici olmadan kayip absorpsiyonu yok. Bu kisitlar CET1 ve AT1 kriterlerini karsilayamadigini gosteriyor — sadece tasfiyede absorbe eder.
Nasil kullanilir?
Bankalar T2 ihrac ederek toplam SYR'yi artirabilir — ama CET1'i artirmiyor. Bu nedenle "T2 ile sermaye guclendirildi" yorumu yaniltici olabilir.
T2 IFRS 9 Karsiliklar (Belirli bir Kisim) +
Neden T2?
IFRS 9 genel karsiliklari (Stage 1 ve 2) RWA'nin belirli bir yuzdesiyle sinirli olarak T2 sermayesine sayilabilir. Ozkaynagi degil, mevcut kayip kusinagidir.
Sinir nedir?
Standart yaklasimda genel karsiliklarin RWA'nin %1.25'ine kadar olan kismi T2'ye dahil edilebilir. IRB'de bu sinir farkli hesaplanir (Modul 08'de).
Pratik onemi
Buyuk karsilik yuvartmalari bazen T2 sinirini asarak tam olarak sermayeye katki yapmaz. Bu yuzden karsilik miktarinin T2 etkisini ayri analiz etmek gerekir.

zarar absorpsiyon simülatörü

Aynı bankanın üç sermaye katmanı yan yana. Kayıp miktarını artırdıkça hangi katmanın önce eridiğini, ardından AT1 tetikleyicisinin ne zaman devreye girdiğini ve T2'nin ne zaman devreye girdiğini izle.

Katmanlı Absorpsiyon — Örnek Banka (80 mlr toplam sermaye) kaydır
Birikimli zarar (mlr TL)
0 mlr
CET1 — 50 mlr
AT1 — 10 mlr
Tier 2 — 20 mlr
T2
AT1
CET1
Toplam
Sermaye
20
10
50
Kalan
Sermaye
CET1 Kalan
50
mlr TL
AT1 Durumu
Normal
10 mlr
T2 Durumu
Normal
20 mlr

minimum oran gereklilikleri

Basel III üç ayrı minimum oran tanımlar. Her biri farklı bir "kalite eşiği" koyar — yani yüksek kalite sermaye her zaman yeterli olmak zorundadır, düşük kalite sermayeyle ikame edilemez.

CET1 Oranı
%4.5
CET1 / RWA. En katı eşik. Tampon hariç minimum baz.
Tier 1 Oranı
%6.0
(CET1 + AT1) / RWA. AT1 esneklik sağlar ama CET1 minimumun altına düşemez.
Toplam SYR
%8.0
(CET1 + AT1 + T2) / RWA. T2 toplam orana katkı yapar ama CET1 ve Tier 1'in altını dolduramaz.

Bu minimumların üzerine sermaye koruma tamponu (%2.5 CET1) zorunlu olarak eklenir. Yani fiili minimum CET1: %4.5 + %2.5 = %7.0. Döngüsel, sistemik ve ülke tamponları bunu daha da yukarı taşır. Tamponları Modül 09'da göreceğiz.

Credit Suisse 2023 dersi: Regulatörün AT1'i hisse sahiplerinin önünde sıfırlaması sözleşmeye göre yasal olsa da piyasanın AT1 araçlarına olan güvenini sarstı. Bu olayın ardından AT1 araçlarının absorpsiyon koşulları ve yatırımcı korumaları çok daha dikkatle incelenir oldu.

anahtar çıkarımlar

CET1 en kritik göstergedir
Toplam SYR veya Tier 1 oranı iyi görünse bile CET1 oranı düşükse banka kırılgandır — çünkü gerçek stres anında sadece CET1 koşulsuz absorbe eder. Yönetim sunumlarında her zaman CET1 oranına ayrıca bak.
AT1 ve T2 esneklik sağlar ama ikame edemez
Bankalar AT1 ve T2 ihraç ederek toplam SYR'yi görece kolay artırabilir. Ama bu CET1'i güçlendirmez. Minimum CET1 oranının altında kalan banka daha güçlü bir SYR raporlayabilir ama temeli zayıftır.
araç seçimi hem maliyet hem risk yönetimidir
Hisse ihracı CET1'i artırır ama hissedar dilüsyonuna yol açar. AT1 tahvil daha ucuz olabilir ama tetikleyici riski taşır. T2 tahvil en ucuz "sermaye maliyeti"ne sahiptir ama en az kalitelidir. Banka yönetimi bu dengeyi sürekli optimize eder.
sonraki modül özkaynaktan CET1'e geçişi gösterir
Muhasebe özkaynağı ile düzenleyici CET1 aynı şey değildir. Modül 08'de maddi olmayan varlıklar, DTA'lar, FVOCI unrealized kayıplar ve diğer düzenleyici indirimlerle bu iki rakamın nasıl ayrıştığını göreceğiz.
Mehmet Yığılı · © 2026 · unlisted page