bilanço durumu gösterir, gelir tablosu hareketi
Önceki modülde bilanço bir fotoğraftı: belirli bir tarihte bankanın neye sahip olduğunu ve kime borçlu olduğunu gösteriyordu. Gelir tablosu ise bir film: bir dönem boyunca (genellikle çeyrek veya yıl) ne kazanıldı, ne harcandı, ne kaydedildi.
İkisi birbirini tamamlar — ama birbirinin yerine geçmez. Bir banka bilanço olarak sağlam görünebilir ama gelir tablosu sistematik kayıp gösteriyor olabilir. Ya da tersi: cari dönem kârlı ama bilanço giderek kötü kredilerle doluyor. Her ikisini birlikte okumak zorundasın.
Bağlantı noktası: dönem sonunda gelir tablosundaki net kâr, bilançodaki özkaynak kalemini artırır (temettü dağıtılmamışsa). Zarar ise özkaynağı eritir. Modül 01'deki bilanço denklemini hatırla: özkaynak değişimi buradan besleniy.
gelir tablosu: her kaleme tıkla
Banka gelir tablosu yukarıdan aşağı katmanlı bir yapıya sahiptir. Her satır bir öncekinden türer — gelirler birikerek büyür, sonra giderler ve karşılıklar birer birer düşer, en sonda net kâr kalır. Bu yapıya waterfall denir.
Aşağıda örnek bir banka gelir tablosunu görsel olarak okuyabilirsin. Her bara tıkla — o kalemin ne olduğunu, nereden geldiğini ve sermayeyle bağını öğren.
Gelir tablosundaki en kritik katman ayrımı şudur: karşılık giderinden önce elde edilen kâr (PPNR — Pre-Provision Net Revenue) ile karşılık giderinden sonra kalan kâr. Çünkü karşılık gideri, o yılki kredi kalitesine dair en dürüst sinyal olmalıdır — ama model varsayımlarından etkilenir.
NIM simülatörü: net faiz marjını anlamak
Net Faiz Marjı (NIM), bankanın temel kârlılık motorunun ne kadar verimli çalıştığını gösterir. Basit formülü şudur:
Aşağıda aktif getirisini ve pasif maliyetini kaydırarak NII ve NIM'in nasıl değiştiğini görebilirsin. Bu, bankanın fonlama − varlık fiyatlama dengesinin anlık simülasyonudur.
Dikkat: pasif tarafı tam anlamıyla "toplam pasif × maliyet" değildir — özkaynak ve bazı pasifler faiz taşımaz. Pratikte faiz taşıyan pasifler (interest-bearing liabilities) kullanılır. Ama sezgi aynı kalır: spread daralırsa NIM daralır, NIM daralırsa NII düşer, NII düşerse karşılık giderini karşılayacak alan azalır.
senaryo analizi: aynı banka, farklı ortam
Aynı banka gelir tablosu, makroekonomik ortama göre çok farklı görünebilir. Aşağıda üç senaryo karşılaştırılıyor: normal yıl, olumsuz yıl ve ciddi stres yılı. Rakamlar örnek değerdir (mlr TL).
| Kalem | Değer (mlr TL) |
|---|---|
| Faiz gelirleri | +122 |
| Faiz giderleri | −70 |
| Net Faiz Geliri (NII) | 52 |
| Ücret ve komisyonlar | +16 |
| Trading ve diğer gelirler | +8 |
| Toplam Gelir | 76 |
| Operasyonel giderler | −32 |
| PPNR (karşılık öncesi kâr) | 44 |
| Karşılık gideri (ECL) | −10 |
| Vergi öncesi kâr | 34 |
| Vergi | −7 |
| Net Kâr | 27 |
| Kalem | Değer (mlr TL) |
|---|---|
| Faiz gelirleri | +118 |
| Faiz giderleri | −82 |
| Net Faiz Geliri (NII) ▼ NIM sıkıştı | 36 |
| Ücret ve komisyonlar | +13 |
| Trading ve diğer gelirler | −2 |
| Toplam Gelir | 47 |
| Operasyonel giderler | −33 |
| PPNR | 14 |
| Karşılık gideri (ECL) ▲ arttı | −18 |
| Vergi öncesi kâr / zarar | −4 |
| Vergi / vergi avantajı | +1 |
| Net Zarar | −3 |
| Kalem | Değer (mlr TL) |
|---|---|
| Faiz gelirleri | +112 |
| Faiz giderleri | −96 |
| Net Faiz Geliri (NII) ▼▼ ciddi daralma | 16 |
| Ücret ve komisyonlar | +10 |
| Trading ve diğer gelirler | −8 |
| Toplam Gelir | 18 |
| Operasyonel giderler | −33 |
| PPNR negatif | −15 |
| Karşılık gideri (ECL) ▲▲ sıçradı | −38 |
| Vergi öncesi zarar | −53 |
| Vergi avantajı | +11 |
| Net Zarar → özkaynak eriyor | −42 |
Ciddi stres senaryosunda PPNR negatife düşüyor — yani karşılık gideri hiç olmasa bile banka gider ödeyecek kadar bile kazanamıyor. Bu noktada karşılık gideri de devreye girince net zarar katlanıyor ve özkaynak hızla eriyor.