Capital & Regulatory Framework · 01
Banka Bilançosu Nasıl Okunur?
her şey bir denklemle başlar
Bankanın tüm finansal resmi tek bir muhasebe kimliğine dayanır. Bu denklem hem normal bir şirket için hem bir banka için geçerlidir — ama bir bankanın yapısı içinde okumak çok farklı bir anlam taşır.
AktiflerSahip olunan varlıklar
=
PasiflerDışarıya borçlar
+
ÖzkaynakSahiplere kalan
Tipik bir büyük ticari bankada aktifin %85–92'si pasifte finanse edilir — banka esas olarak başkalarının parasıyla çalışır. Özkaynak ince bir tampondur. Bu yüksek kaldıraç hem yüksek kârlılık hem yüksek kırılganlık anlamına gelir.
Bu serinin ilerleyen modüllerinde — SYR, tamponlar, stres testi — hep bu denklemin ne kadar sağlam olduğunu test edeceksiniz. Her şey buradan çıkar.
banka bilançosu: her satıra tıkla
Aşağıdaki bilanço basitleştirilmiş bir Türk ticari bankasını temsil ediyor (mlr TL). Her satıra tıkla — o kalemin ne anlama geldiğini, hangi riske tabi olduğunu ve sermayeyle bağını gör.
Nakit ve Merkez Bankası
80
Bankalar Arası Plasmanlar
40
Sabit Varlıklar ve Diğer
25
Bankalardan Alınan Fonlar
90
İhraç Edilen Menkul Kıymetler
100
Kâr Yedekleri ve Dönem Kârı
30
Toplam Pasif + Özkaynak
960
Aktifler toplamı her zaman pasifler + özkaynak toplamına eşit olmalıdır: 960 = 880 + 80. Bilanço her zaman denkleşir.
özkaynak ne kadar dayanıklı?
Özkaynak, aktifler eksi pasiflerdir. Aktif değerleri düştüğünde — örneğin krediler geri ödenmezse — bu kaybı ilk absorbe eden özkaynaktır. Aşağıdaki simülasyonda kredi portföyündeki kayıp oranını artırın.
özkaynak erozyon simülasyonu
Aktif:960
=
Pasif:880
+
Özkaynak:80
Validasyon lensi: Bir modelin kredi kayıplarını sistematik olarak düşük tahmin etmesi, doğrudan özkaynağın olduğundan büyük görünmesi anlamına gelir. Model hatası burada başlar.
bilanço içi ve bilanço dışı
Bilanço her şeyi göstermez. Bankalar hem bilanço içi hem de bilanço dışı pozisyonlar taşır.
Bilanço içi (on-balance sheet)
Mülkiyeti ve kontrolü bankadadır
Aktif veya pasif olarak muhasebeleştirilir
Örnek: verilen krediler, alınan mevduat, tutulan tahviller
Düzenleyici sermaye hesabına doğrudan girer
Bilanço dışı (off-balance sheet)
Koşullu yükümlülükler — henüz realize olmamış
Taahhütler: açılmış ama çekilmemiş kredi limitleri
CCF (kredi dönüşüm faktörü) ile RWA'ya dönüştürülür
2008 küresel krizi, bilanço dışı araçların nasıl gizli risk biriktirebileceğini gösteren en güçlü örnektir. Likidite taahhütleri stres altında bilanço içine çekildi ve sermayeyi ezdi.
fonlama ve varlık yaratma ilişkisi
Banka bir aracıdır: ucuz kısa vadeli fonlamayı pahalı uzun vadeli varlığa dönüştürür. Bu fark (spread) bankanın temel kazanç motorudur.
Fonlama Kaynağı
880
Mevduat + ihraç + bankalar arası. Faiz öder.
→
Özkaynak
80
Hissedarların fonu. Temettü + sermaye maliyeti.
→
Varlık Yaratma
960
Krediler + menkul kıymetler. Faiz alır.
→
Net Faiz Geliri
NII
Aktif getirisi − Pasif maliyeti = temel kazanç.
Bu akışta üç kritik gerilim vardır: vade uyumsuzluğu (mevduat kısa vadeli, kredi uzun vadeli → likidite riski), fiyat uyumsuzluğu (faiz yükselirse maliyet artar ama sabit faizli kredi getirisi sabit → IRRBB), kredi kalite riski (borçlu ödeme yapamazsa aktif değeri düşer → karşılık, özkaynak erozyonu).
Sonraki modülde — Banka Gelir Tablosu — bu akışın kâr/zarar tablosuna nasıl yansıdığını göreceğiz.
anahtar çıkarımlar
banka yüksek kaldıraçlı çalışır
Aktifin büyük kısmı dışarıdan borç alınan parayla finanse edilir. Özkaynak ince bir tampondur — ve bu tampon hem yönetim hem düzenleyici için merkezi bir izleme noktasıdır.
aktifler = pasifler + özkaynak — her zaman
Aktif değeri düştüğünde özkaynak erir. Bu yüzden kayıplar her zaman önce özkaynağı vurur. Modül 05'te bu mekanizmanın neden düzenleyici sermaye gerektirdiğini göreceğiz.
bilanço tam resmi vermez
Bilanço dışı taahhütler ayrıca değerlendirilmelidir. Dipnotlar olmadan bilanço eksik okunur.
model hatası özkaynağı görünmez biçimde şişirir
Kredi kayıpları gerçekte olduğundan düşük tahmin ediliyorsa, karşılıklar yetersiz kalır, aktif değeri abartılır, özkaynak olduğundan büyük görünür. Validasyonun bu bağlantıyı kurabilmesi gerekir.