Banking Foundations · 13
Basel Modelleri ile IFRS 9 Modelleri Aynı Şey Mi?
FAZ 4 / 6 · Amaçları ayır
Bu sayfanın sonunda sermaye amacı ile finansal raporlama amacını, düzenleyici EL ile ECL'yi ve ortak model altyapısı ile aynı model sonucunu ayırabilmelisin.
iki farklı soru, iki farklı dünya
Bir risk analistinin hayatındaki en yaygın kavram karmaşası bu ikisinin karıştırılmasıdır. Aynı PD, LGD, EAD terimleri kullanılır — ama amaç, ufuk, muhafazakârlık düzeyi ve parametre seçimi tamamen farklıdır.
Temel fark tek bir cümleyle özetlenebilir: Basel sermaye için hesaplar, IFRS 9 muhasebe karşılığı için hesaplar. Bu iki amaç benzer görünse de çok farklı metodolojik tercihlere yol açar.
Basel IRB
Sermaye Çerçevesi
Regülatör · Prudential · Uluslararası Bankacılık Standartları
Amaç: Bankayı beklenmeyen zarara karşı koruyacak minimum sermaye tamponunu belirlemek. Kötü günde banka hayatta kalmalı.
IFRS 9
Muhasebe Çerçevesi
Muhasebe · Financial Reporting · Uluslararası Finansal Raporlama Standartları
Amaç: Finansal tablolarda beklenen kredi zararlarını zamanında ve doğru yansıtmak. Yatırımcılar gerçeği görmeli.
Bir banka ortak veri, rating sistemi veya temel modellerden yararlanabilir; fakat IRB sermaye ve TFRS 9 finansal raporlama çıktıları kullanım amacına göre ayrı tanım, kalibrasyon ve yönetişim gerektirir. “Aynı altyapı” ile “aynı sonuç” aynı şey değildir.
Türkiye bağlamı. IFRS 9'un Türkiye'deki karşılığı TFRS 9'dur. Muhasebe ECL'si TFRS 9'a göre ölçülürken BDDK düzenlemeleri kredi sınıflaması, donuk alacak ve sermaye etkileri için ayrıca okunur. Bir bankanın SA veya IRB statüsü ve konsolidasyon kapsamı güncel kamusal/düzenleyici kaynaktan doğrulanmalıdır.
boyut boyut karşılaştırma
Boyut
Basel IRB
IFRS 9
boyut detayları
Her boyutu ayrıca incele — farkın neden önemli olduğunu gör.
Basel IRB — PD
Tip:TTC — Through the Cycle. Döngü etkisi yumuşatılmış, uzun dönem deneyimine dayalı kalibrasyon; döngüden tam bağımsız değildir.
Ufuk:12 ay. Uzun vadeli ortalama temerrüt oranı.
Neden?Sermaye döngüselliği azaltılmak istenir — krizde sermaye oranı dramatik düşmemeli.
MoC:Margin of Conservatism zorunlu — tahmin belirsizliği muhafazakârlıkla fiyatlanır.
IFRS 9 — PD
Tip:PIT — Point in Time. Mevcut ekonomik koşulları yansıtır, döngüyle hareket eder.
Ufuk:Stage 1: 12 aylık PD. Stage 2: kalan ömür için PD eğrisi. Stage 3: kredi-değer düşüklüğüne uygun beklenen tahsilat/kayıp ölçümü.
Neden?Finansal tablolar bugünkü riski yansıtmalı — geçmiş, mevcut ve makul ileriye dönük bilgi birlikte kullanılmalı.
FLI:Forward-Looking Information zorunlu — makro senaryo ve öngörüler dahil edilmeli.
Basel IRB — LGD
Tip:Downturn LGD — ekonomik daralma döneminde gözlemlenen kötümser değer.
Neden?Temerrütler kriz döneminde gerçekleşme eğilimindedir — teminat değerleri de aynı dönemde baskı altındadır. PD–LGD korelasyonu.
Muhafazakâr:Ortalama LGD'den sistematik olarak yüksektir. Bu kasıtlı bir muhafazakârlıktır.
IFRS 9 — LGD
Tip:PIT LGD — mevcut makro koşulları ve teminat değerlerini yansıtır.
Neden?Finansal tablolarda bugünkü beklenen kayıp raporlanmalı — kötümser senaryo değil, senaryolar ortalaması.
Senaryo:Genellikle iyimser / ana / kötümser senaryo ağırlıklı ortalama. Senaryo sayısı sabit değildir; sonuç dağılımı ve doğrusal olmayan etkiler yeterince temsil edilmelidir.
Basel IRB — Zaman Ufku
PD:Her zaman 12 ay. Sabit ufuk.
Neden sabit?Sermaye hesabı standardize edilmiş olmalı. Farklı bankaların karşılaştırılabilmesi için aynı ufuk.
Vade etkisi:IRB formülünde maturity adjustment ayrıca ele alınır — 12 ay dışındaki vadeler için düzeltme uygulanır.
IFRS 9 — Zaman Ufku
Stage 1:12 aylık ECL — gelecek 12 ayda mümkün olan temerrütlerin doğuracağı ömür boyu nakit açığının bugünkü değeri.
Stage 2-3:Lifetime ECL — kredinin tüm kalan ömrü boyunca beklenen kayıp. 5 yıllık kredide 5 yıl.
Neden?Risk anlamlı artmışsa kayıp beklentisi tüm vadede hesaplanmalı — 12 ay yeterli değildir.
Basel IRB — Makro
Yaklaşım:Uzun dönem PD kalibrasyonu, rating geçişleri, downturn parametreleri ve stres testleri farklı kanallardır; makro etki yok sayılmaz.
Neden?Sermaye gereksinimleri döngüyle aşırı dalgalanmamalı — krizde bankalar daha çok sermaye tutmak zorunda kalırsa kredi krizi derinleşir (procyclicality / döngüsellik sorunu).
CCyB:Döngüsel sermaye tamponu (CCyB) makro aşırılıkları ayrıca yönetir — PD modeline girmez.
IFRS 9 — Makro
Zorunlu:Forward-Looking Information (FLI) standart gereği. Yalnızca tarihsel veri yeterli değil.
Senaryo:Standart sabit bir asgari üç senaryo sayısı koymaz. Uygun sonuç aralığı, olasılık ağırlıkları ve doğrusal olmayan etkiler gerekçelendirilir.
Overlay:Model makro etkiyi tam yansıtamazsa yönetim takdiriyle "overlay" eklenir. Validasyonun güncelinde bu önemli.
Basel IRB — Temerrüt
90 gün gecikme veya unlikeliness to pay. Basel CRE36. CRR Madde 178 ise AB mevzuatına aittir.
Borçlu/fasilite düzeyi ilgili portföy kuralına bağlıdır; perakendede fasilite düzeyine izin verilebilir.
Cure tanımı net olmalı — ne zaman temerrütten çıkış sayılır?
IFRS 9 — Kredi Bozulması
Stage 3 = kredi bozulmuş (credit-impaired). Genellikle Basel temerrüdüyle örtüşür ama zorunlu değildir.
Stage 2 = SICR (Significant Increase in Credit Risk). Basel temerrüt değil — öncü bir eşik.
Bazı bankalar Stage 3 ile Basel temerrüdünü hizalar, bazıları hizalamaz — bu validasyonun önemli sorusudur.
Basel IRB — Muhafazakârlık
Kasıtlı ve zorunlu muhafazakârlık. MoC ve downturn gereksinimleri belirsizlik ve olumsuz koşulları kapsar. TTC etiketi tek başına daha yüksek PD anlamına gelmez.
Neden? Banka zarar edebilir ama iflas etmemeli. Aşırı iyimser sermaye hesabı sistemik risk yaratır.
RWA/sermaye gereksinimi ile ECL farklı ölçü birimleri ve amaçlardır; büyüklükleri doğrudan üstünlük sırasına konmaz.
IFRS 9 — Tarafsızlık
Tarafsız (unbiased) beklenti. Ne muhafazakâr ne iyimser — gerçekçi ortalama beklenti.
Neden? Finansal tablolar gerçekliği yansıtmalı. Kasıtlı fazla provizyon da kasıtlı eksik provizyon kadar yanıltıcıdır.
Tarafsız ve olasılık ağırlıklı tahmin amaçlanır; sonuç ekonomik koşullar ve portföy özellikleriyle değişir.
öğretim amaçlı iki-lens karşılaştırması
Aynı maruziyet için seçilmiş basit PD/LGD varsayımlarının iki sonucu nasıl ayırdığını gör. Bu, tam TFRS 9 ECL veya IRB sermaye hesabı değildir; vade nakit akışları, iskonto, senaryolar, tabanlar ve RWA formülü yoktur.
Basel IRB — Girdi PD
%1.40
TTC PD (PIT × TTC/PIT oranı)
IFRS 9 — Girdi PD
%2.00
PIT PD (mevcut makro koşullar)
Parametre
Basel IRB
IFRS 9
PD kullanılan
%1.40 (TTC)
%2.00 (PIT)
LGD kullanılan
%55 (downturn)
%45 (ortalama)
Zaman ufku
12 ay sabit
12 ay (Stage 1)
Basit tek dönem çıktısı
₺0.77M
₺0.90M
Fark
IFRS 9 ECL, Basel EL'den %17 büyük
Bu basit varsayım setinde iki öğretim çıktısı farklıdır; büyüklük sırası evrensel bir kural değildir.
en sık karşılaşılan karışıklıklar
Validasyonda ve model geliştirme dokümantasyonunda tekrar eden yanlış anlamalar. Tıkla — doğru cevabı gör.
"Basel PD modelimizi IFRS 9 hesabında kullanıyoruz, aynı şey değil mi?"
Doğrudan aynı çıktı değildir. Ortak temel model kullanılabilir; ancak TFRS 9 için raporlama tarihindeki ileriye dönük koşullara, zaman ufkuna ve ECL tanımına uygun dönüşüm ve kalibrasyon gerekir.
+
"Downturn LGD kullanırsak IFRS 9 daha muhafazakâr olmaz mıydı — iyi değil mi?"
IFRS 9 muhafazakâr değil, tarafsız olmak zorundadır. Kasıtlı fazla provizyon geliri gerçekçi olmayan şekilde düşük gösterir — bu da yatırımcıları yanıltır. Muhafazakârlık Basel'in işi, tarafsızlık IFRS 9'un işi.
+
"Stage 3 = Basel temerrüdü, değil mi?"
Büyük ölçüde örtüşürler ama zorunlu olarak aynı değil. Bankanın Stage 3 ve Basel temerrüt tanımlarını hizalaması tercih edilir ve çoğunlukla yapılır — ama IFRS 9 standartlarında bağlayıcı değil. Farklar açıklanıp uzlaştırılmalıdır; tanım farkı tek başına hata değildir.
+
"IFRS 9 provizyon = Basel sermaye gereksinimi, ikisi aynı tutarı mı karşılar?"
Hayır. Provizyon beklenen zararı (EL) karşılar, sermaye beklenmeyen zararı (UL) karşılar. Bunlar tamamlayıcıdır, ikame değil. Yeterli provizyon ayrılmış bir banka hâlâ sermaye tutmak zorundadır — çünkü kötü yılda zarar EL'yi aşar.
+
"IFRS 9 lifetime PD = Basel PD × vade, formülle türetilebilir mi?"
Çok basitleştirilmiş. Lifetime PD, survival analizi veya yıllık koşullu temerrüt oranlarının birleşimiyle hesaplanır. Sabit koşullu yıllık PD için kümülatif PD = 1 − (1 − PD)^T. PD × T yalnız düşük PD/kısa ufukta yaklaşık sonuç verebilir. Değişen riskte uygun bir dönem eğrisi gerekir; tek bir model ailesi zorunlu değildir.
+
validasyonun sorduğu sorular
PD tipi doğru mu?
Basel modeli TTC PD üretiyor, IFRS 9 modeli PIT PD üretiyor mu? Belgede net yazıyor mu? Metodoloji seçimi savunulabilir mi?
LGD versiyonu uyumlu mu?
Basel downturn LGD mı kullanıyor? IFRS 9 senaryo-ağırlıklı ortalama LGD mı? İkisi birbiriyle karıştırılmış mı?
FLI entegrasyonu nasıl?
IFRS 9 modelinde makro senaryo dahil edilmiş mi? Senaryo ağırlıkları makul mu? FLI yoksa model bir gereksinimi karşılamıyor.
Temerrüt/Stage hizalaması
Basel temerrüt ile IFRS 9 Stage 3 aynı şeyi mi tetikliyor? Hizalanmama varsa bilinçli mi, gerekçelendirilmiş mi?
Çapraz kullanım var mı?
Basel modeli IFRS 9 hesabına girdi olarak kullanılıyor mu? Bu bilinçli mi, belgelenmiş mi, metodoloji notu var mı?
Overlay tutarlı mı?
IFRS 9'da overlay uygulanıyorsa gerekçesi savunulabilir mi? Overlay miktarı ve yönü model limitasyonlarıyla tutarlı mı?
bu sayfadan götürülecekler
amaç farkı her şeyi belirler
Sermaye için muhafazakârlık, muhasebe için tarafsızlık. Bu tek fark PD tipini, LGD versiyonunu, zaman ufkunu ve makro entegrasyonunu belirler.
iki model, iki parametre seti
TTC PD ≠ PIT PD. Downturn LGD ≠ PIT LGD. Aynı müşteri için iki model iki farklı EL/ECL üretir — ve ikisi de doğru olabilir, farklı amaca hizmet eder.
karıştırmak her ikisini bozar
Amaç dönüşümü yapılmadan parametre taşımak sapmaya yol açabilir. Sapmanın yönü ve büyüklüğü portföy, dönem ve diğer girdilerle ölçülmelidir.
provizyon sermayeyi ikame etmez
IFRS 9 ECL ve Basel sermayesi farklı katmanları karşılar: EL karşısında provizyon, UL karşısında sermaye. Biri yeterliyken diğeri yetersiz olabilir.
Sıradaki adım: IFRS 9'un iç işleyişi — Stage 1/2/3 geçişleri, SICR kriterleri, lifetime ECL ve makro senaryo entegrasyonu nasıl çalışır?