Bu sayfanın sonunda mevcut bakiye ile EAD'yi, kullanılmamış limit ile CCF'yi ve standart CCF ile içsel EAD tahminini ayırabilmelisin.
EAD nedir?
Exposure at Default (EAD), bir borçlunun temerrüde düştüğü anda bankayı kaç TL'ye maruz bıraktığını gösterir. Teoride basit görünür — "ödenmemiş bakiye değil mi?" — ama pratikte en sezgisel olmayan parametredir.
Sorun şu: borçlu temerrüde düşmeden önce elindeki limitleri doldurabilir. Kredi kartı taşıyan bir müşteri mali baskı altındayken kartını sonuna kadar kullanır. Ticari kredi limiti olan bir şirket, likidite sıkışıklığında tüm limiti çeker. Temerrüt anındaki tutar bugünkü bakiyeden büyük olabilir.
EAD = Kullanılan Bakiye + CCF × Kullanılmamış Limit
CCF (Credit Conversion Factor): kullanılmamış limitin temerrüt anında ne kadarının kullanılacağını tahmin eden katsayı
Sabit vadeli kredide (term loan) temerrüt anındaki bakiye bilinebilir — amortisman planı var. Ama revolving ürünlerde (kredi kartı, rotatif kredi, KMH) limit kullanımı müşterinin davranışına bağlıdır. EAD modeli bu belirsizliği CCF ile yakalar.
bilanço içi ve bilanço dışı kalemlerin farkı
EAD'nin neden karmaşık olduğunu anlamak için bilanço içi ve bilanço dışı ayrımını görmek gerekir.
Bilanço İçi (On-Balance Sheet)
Ne?Fiilen kullandırılmış tutar
GörünürlükBilançoda aktif kalemi
EAD tahminiGörece kolay
ÖrneklerTerm loan, mortgage
EAD ≈ ödenmemiş bakiye. Amortisman planı varsa tahmin edilebilir.
Bilanço Dışı (Off-Balance Sheet)
Ne?Henüz çekilmemiş taahhüt
GörünürlükNazım hesaplarda izlenir
EAD tahminiDüzenleyici CCF veya izinli tahmin
ÖrneklerTeminat mektubu, akreditif, kredi limiti
EAD belirsiz — müşteri ne kadar çekecek? Baskı altında kullanım oranı yükselir.
Teminat mektubu ve akreditifler genellikle bilanço dışında izlenir; gerçekleşen ücret geliri, kredi riskinin yok olduğu anlamına gelmez. Nakde dönüşüm koşulu ve uygulanacak CCF ürün türüne göre farklılaşır.
ürün bazında EAD mantığı
Her ürün tipi farklı bir EAD davranışı gösterir. Sekme seç — o ürün için EAD'nin nasıl hesaplandığını ve temerrüt öncesi nasıl davrandığını gör.
Sabit vadeli kredi. Anapara geri ödeme planı bellidir. Bu örnekte EAD yalnız kalan anaparadır; gerçek kapsam tahakkukları ve sözleşme koşullarını da içerebilir.
Kredi tutarı
₺500K — başlangıç
1. yıl sonunda
₺400K
2. yıl sonunda
₺300K
Temerrüt anı (2.5y)
₺250K — EAD
Bu örnek yalnız düzenli anapara amortismanını gösterir. EAD için temerrüt zamanı, erken ödeme, tahakkuk, gecikme ve yapılandırma etkileri de doğrulanmalıdır.
Revolving ürün. Limit sabit ama kullanım dalgalanır. Müşteri mali baskı altındayken limiti doldurma eğilimi gösterir — bu "drawdown risk" EAD modelinin özüdür.
₺30K
%40
%70
Mevcut Bakiye
₺12K
Ekstra Çekim (CCF)
₺12.6K
EAD Tahmini
₺24.6K
EAD, mevcut bakiye ile kullanılmamış limitin CCF uygulanmış bölümünün toplamıdır. Kullanım oranı değiştikçe çekili ve çekilmemiş bölümlerin katkısı birlikte değişir.
Kredili Mevduat Hesabı (KMH) veya rotatif kredi. Kredi kartına benzer ama rotatif tarafı genellikle işletmeler için. Dönemsel kullanım ve geri ödeme tekrarlanır. Temerrüt öncesi kullanım artışı çok karakteristiktir.
Limit
₺1M — toplam limit
Normal kullanım
₺450K (%45)
Bozulma öncesi
₺700K (%70)
Temerrüt anı
₺950K — EAD (~%95)
KMH'de EAD limitle neredeyse eşit çıkabilir. Müşteri son ana kadar limiti kullanır — bu davranışı modellemek CCF'nin işidir.
Kurumsal müşterilere tanınan genel kredi limiti çerçevesi içinde birden fazla ürün (spot kredi, TM, akreditif, kısa vadeli iskonto) yer alabilir. EAD hesabı her alt ürün için ayrıca yapılır.
Genel Limit
₺10M
Spot Kredi (kullanılan)
₺4M — tam EAD
TM (bilanço dışı)
₺3M × CCF
Rotatif (boş)
₺3M × CCF
Her kalem farklı CCF taşır. Finansal garanti, performans garantisi ve ticari akreditif aynı CCF’yi taşımaz. Ürün bazlı EAD birleştirilirken ortak limit ve alt limitler mükerrer sayılmamalıdır.
Teminat mektubu (TM), banka müşterisi adına üçüncü tarafa verilen garanti belgesidir. Normalde nakde dönüşmez — ama müşteri temerrüde düşünce TM tazmin talebine konu olabilir ve banka ödeme yapmak zorunda kalır.
Normal Senaryo
TM tutarı₺2M
Nakde dönüşümYok
Henüz yapılan nakit ödeme₺0
Henüz tazmin ödemesi yoktur; koşullu yükümlülük devam eder. Ücret ve uygulanabilir karşılık muhasebesi ayrıca vardır.
Temerrüt Senaryosu
TM tutarı₺2M
CCF%50
EAD katkısı₺1M
TM tazmin edilirse banka ödemek zorunda — bu EAD'ye eklenir.
CCF — credit conversion factor
CCF, kullanılmamış limitin temerrüt anında ne kadarının fiilen kullanılmış olacağını tahmin eden bir katsayıdır. Bu hesaplayıcıda 0–1 aralığı kullanılır. Tarihsel gerçekleşen CCF geri ödeme nedeniyle negatif; limit değişimi, aşım veya küçük payda nedeniyle %100 üzerinde olabilir. Veri temizliği ile düzenleyici taban ayrı işlemlerdir.
CCF = ΔKullanım / Kullanılmamış Limit
Tarihsel gözlem: Temerrüt önceki 12 ayda ek çekilen tutar ÷ o dönemin başındaki kullanılmamış bakiye
Standart yaklaşımda düzenleyici CCF'ler kullanılır. Kendi CCF/EAD tahminleri yalnızca izin verilen IRB portföylerinde ve denetim otoritesi onayıyla uygulanabilir. Tablodaki revize Basel değerlerinin ulusal yürürlük tarihi ayrıca doğrulanmalıdır.
Taahhüt Türü
SA CCF
Tipik Davranış
Neden?
İçsel CCF modeli ürün ve müşteri davranışındaki farkları yakalamalıdır. Veri yetersizliği, portföy uygunluğu ve düzenleyici izin birlikte değerlendirilir; hangi yaklaşımın kullanılacağı tek başına model ekibinin tercihi değildir.
Nihai Basel III ile kapsam ve tabanlar. Bazı maruziyet sınıflarında kendi CCF tahminleri sınırlandırılmış, parametre tabanları getirilmiştir. Validasyon; portföyün güncel IRB uygunluğunu, kullanılan CCF'nin yürürlükteki sürümünü ve EAD'nin çekili bakiyenin altına düşmemesini kontrol eder.
EAD'nin kritik özelliği: kriz dönemlerinde ortalama kullanım oranı sistematik olarak yükselir. Müşteriler baskı altında tüm limitlerine ulaşmaya çalışır — portföy bazında EAD, nominal limitin çok daha büyük bir oranına yaklaşır.
T−12 ay
Normal koşullar
Şirket aylık nakit akışını kredi limitiyle yönetiyor. Dönemsel kullanım var ama limit büyük ölçüde boş.
Kullanım oranı: %35 → mevcut bakiye ₺3.5M (limit ₺10M)
T−6 ay
Erken uyarı — nakit sıkışıklığı
Sektörde baskı başladı. Müşteri tedarikçi ödemelerini geciktiriyor, kredi limitini daha sık kullanıyor.
Kullanım oranı: %60 → mevcut bakiye ₺6M
T−3 ay
Bozulma ivmeleniyor
Müşteri mümkün olan her kaynağı kullanıyor. Rotatif limit neredeyse dolu, TM'ler tazmin riski taşıyor.
Kullanım oranı: %85 → mevcut bakiye ₺8.5M
T — Temerrüt
Limit dolmuş durumda
Temerrüt anında bakiye, 12 ay önceki bakiyenin yaklaşık 2,7 katına çıkmış. İlk değerleme yapıldığında EAD beklenenden çok daha büyük.
Kullanım oranı: %95 → EAD ≈ ₺9.5M → başlangıç bakiyesinin 2,7 katı
Bu davranış yanlış CCF tahmini durumunda ciddi sermaye ve provizyon açığına yol açar. Model temerrüt öncesi davranışsal değişimi yakalayamazsa EAD sistematik olarak düşük tahmin edilir. Validasyonun en kritik sorularından biri: "CCF eğitim verisi temerrüt öncesi baskı dönemini kapsıyor mu?"
EAD validasyonunda ne sorgularız?
V1
Ürün bazında ayrım
Term loan ile revolving ürünler aynı EAD yaklaşımıyla işlenmiş mi? Her ürün tipi için CCF ayrı tahmin edilmiş mi? Ürün karışımı değiştiğinde model tutarlı mı kalıyor?
V2
Temerrüt öncesi pencere
CCF hesabında temerrüt öncesi 12 ay mı, 24 ay mı kullanılmış? Bu seçim savunulabilir mi? Daha kısa pencere drawdown davranışını gözden kaçırıyor mu?
V3
Referans tarih seçimi
CCF hesabında referans tarih temerrüt anı mı, yoksa farklı bir nokta mı? Bu seçim portföyler arasında tutarlı mı? EBA kılavuzlarıyla uyumlu mu?
V4
Negatif veya aşırı gerçekleşen CCF
Bazı vakalarda temerrüt öncesinde kullanım azalır — CCF negatif çıkar. Bu vakalar nasıl ele alınmış? Aykırı değer ve taban politikası gerekçelendirilmiş mi? Negatif değerler nüfusun ne kadarını oluşturuyor?
V5
Bilanço dışı kapsam
Tüm bilanço dışı taahhütler (TM, akreditif, çekilmemiş limitler) modele dahil edilmiş mi? Hangilerinin EAD katkısı ihmal edilmiş? Bu ihmal materyal mi?
V6
Backtesting
Model EAD tahminleri gerçekleşen temerrüt anı bakiyeleriyle karşılaştırılmış mı? Sistematik sapma var mı — model hep düşük mü tahmin ediyor?
bu sayfadan götürülecekler
EAD bugünkü bakiye değil
Revolving ürünlerde temerrüt anındaki tutar bugün bilinmez. Müşteri baskı altında limitini doldurur — EAD mevcut bakiyeden büyük olabilir.
CCF davranışı modeller
Kullanılmamış limitin ne kadarının çekileceğini CCF tahmin eder. SA'da sabit, A-IRB'de içsel model. Tarihsel drawdown verisi şarttır.
bilanço dışı atlanmamalı
Teminat mektupları, akreditifler, taahhütler — bunlar nakde dönüşebilir. EAD hesabı bilanço dışını da kapsamadan eksiktir.
krizde EAD sistematik yükselir
Bireysel müşteri değil, portföy bazında düşün. Ekonomik baskı döneminde tüm portföyün kullanım oranı sistematik olarak artar — CCF bunu yansıtmalı.
Sıradaki adım: EL = PD × LGD × EAD — üç parametreyi tek formülde birleştiriyoruz ve fiyatlama, provizyon, sermayeyle bağlantısını kuruyoruz.