Bankacılık Operasyonları & Kredi Yaşam Döngüsü · 05
Bozulma, Yeniden Yapılandırma & Tahsilat
Gözden geçirme: 14 Temmuz 2026Kapsam: Türkiye/TFRS ana eksen; CRR3, EBA, FINREP ve COREP bölümleri AB karşılaştırmasıdır.Okuma kuralı: Simülatörler öğretici sadeleştirmedir; düzenleyici hesap değildir.
işin zor kısmı
Kredi yaşam döngüsünün son ve en ağır bölümü. Bir müşteri temerrüde düştüğünde banka birden fazla seçenekle karşı karşıya kalır: bekle ve tahsil et, yeniden yapılandır, teminata el koy, ya da sil (write-off). Her seçeneğin farklı bir muhasebe etkisi, farklı bir LGD sonucu ve farklı bir zaman maliyeti var.
Bu sayfada temerrüt öncesinden tam kapanışa kadar her durumu tıklanabilir bir akış üzerinde ele alacağız. Ardından yeniden yapılandırma seçeneklerini karşılaştıracak, LGD'nin recovery rate ve zamandan nasıl etkilendiğini hesaplayacağız.
bozulma akışı — her düğüme tıkla
Her düğüme tıkla — o durumda banka ne yapıyor, hangi veri üretiyor, hangi model devreye giriyor?
✅
Sağlıklı
Genellikle Stage 1
bozulma
👁
Watchlist
SICR olasılığı
90 gün varsayımı
⚠️
Temerrüt
Kredi-değer düşüklüğü
yapılandırma
🔄
Yeniden Yapılandırma
Forborne
tahsilat
⚖️
Tahsilat & Recovery
LGD gerçekleşir
silme
🗑
Write-off
Bilanço dışı
▼
🟢
Curing
Olası stage iyileşmesi
yeniden yapılandırma seçenekleri
Temerrüt öncesi ya da sonrasında banka müşteriye farklı kurtarma seçenekleri sunabilir. Hangi seçeneğin seçildiği hem LGD'yi hem IFRS 9 sınıflandırmasını hem de recovery süresini doğrudan etkiler.
📅
Vade Uzatma (Maturity Extension)
Aylık ödeme düşer, toplam süre uzar
Yaygın+
Nasıl çalışır?
Geri ödeme planı uzatılır. Aylık taksit düşer. Müşteri rahatlayabilir ama bankaya toplam ödeme süresi uzar.
IFRS 9 etkisi
Forborne sınıflandırması zorunlu. Modifikasyon kârı/zararı hesaplanmalı (orijinal vs yeni nakit akışı farkı).
LGD etkisi
Discounting: uzayan süre tahsilatın bugünkü değerini düşürür → gerçekleşen LGD artar.
Validasyon sorusu: Modifikasyon anında yapılan NPV hesabı doğru mu? Kazanç mı kayıp mı muhasebeleştirildi?
📉
Faiz İndirimi veya Dondurma
Geçici süreyle faiz uygulanmaz ya da düşürülür
Orta Risk+
Nasıl çalışır?
Belirli dönem faiz tahakkuku durdurulur ya da piyasanın altında faiz uygulanır. Müşteri anapara ödemelerine odaklanır.
IFRS 9 etkisi
Stage 3’te faiz geliri, etkin faiz oranı net defter değerine uygulanarak hesaplanır. Yeniden yapılandırma ise tek başına otomatik bir stage sonucu yaratmaz; SICR ve kredi-değer düşüklüğü ayrıca değerlendirilir.
LGD etkisi
Vazgeçilen faiz geliri ekonomik kayıp olarak LGD hesabına girer. Doğrudan recovery rate'i düşürür.
Faiz dondurma genellikle vade uzatmayla birlikte paket olarak sunulur. Ayrı etkilerini modellemek önemli.
✂️
Kısmi Borç Silme (Haircut / Principal Forgiveness)
Anapara kısmen silinir, kalan geri ödenir
Son Çare+
Nasıl çalışır?
Kalan borcun bir kısmı resmî olarak silinir. Müşteri kalan kısmı geri öder. Bankada kesin kayıp kaydedilir.
IFRS 9 etkisi
Silinen kısım provizyon kaydı ile muhasebeleşir. Daha önce ayrılmış ECL varsa netleşir, yoksa direkt zarar.
Kısmi borç silme, gerçekleşen LGD veri setine en saf biçimde giren işlemdir. LGD model kalibrasyonu için kritik gözlem.
🏠
Teminata El Koyma & Nakde Çevirme
Rehin, ipotek ya da kefalet kullanılır
Prosedürel+
Nasıl çalışır?
Sözleşmedeki teminat realize edilir. Gayrimenkul için icra ve satış, menkul kıymet için piyasada satış, kefil için takip.
IFRS 9 etkisi
TFRS 9 ECL, teminattan beklenen tahsilatların tutarını ve zamanlamasını nakit akışlarına dâhil eder. Gerçekleşen tahsilat ve yeni beklentiler karşılığı yeniden ölçtürür.
LGD etkisi
Teminat satış bedeli recovery rate'i belirler. Değerleme farkı (tahsis anı vs satış bedeli) LGD modelinin sınadığı şeydir.
Teminat realize süresi uzadıkça discounting etkisi LGD'yi artırır. Gerçekleşme süresi dosyanın hukuki niteliğine, teminat türüne ve yargı sürecine göre önemli ölçüde değişebilir.
LGD bağlantısı — recovery simülatörü
LGD = 1 − Recovery Rate ama bu denklemi doğru anlamak için bir bileşen daha var: zaman. Temerrütten yıllar sonra tahsil edilen para, bugün tahsil edilenden daha az değerlidir. Bu discounting etkisi LGD'yi sistematik olarak artırır.
Simülatörde iskonto oranını artırınca ya da tahsilat süresini uzatınca LGD'nin nasıl sıçradığına bak. Bu araç ekonomik LGD sezgisi verir. TFRS 9 nakit açıklarını kural olarak başlangıçtaki etkin faiz oranına indirger; düzenleyici veya ekonomik LGD’de iskonto yaklaşımı farklı olabilir. Validasyon, kullanılan oranın amacını ve tutarlılığını ayrı ayrı sorgulamalıdır.
NPL prudential backstop — muhasebeyi aşan saat
Şimdiye kadar baktığımız karşılık (ECL) muhasebe ölçümüdür. Yalnızca AB CRR kapsamındaki bankalar açısından CRR bunun üstüne sermaye tarafında bir taban koyar: prudential backstop (takvim karşılığı / calendar provisioning, Madde 47a-c). 26 Nisan 2019 ve sonrasında oluşturulan ve daha sonra NPE olan riskler ile belirli kapsam artırıcı değişikliklere uğrayan eski riskler için uygulanır. Türkiye’deki BDDK karşılık rejimiyle aynı kural değildir.
Mantık şu: NPE yaşı ilerledikçe minimum kapsama faktörü %100'e doğru yükselir. Muhasebe karşılığı ve CRR'da tanınan diğer kapsama kalemleri bu ihtiyacı karşılamazsa eksik kalan tutar CET1'den indirilir (Madde 36/1-m). Aşağıdaki araç, tek bir teminat dilimi için “tutar × faktör − muhasebe karşılığı” kısa yolunu gösterir; gerçek hesapta riskin teminatlı/teminatsız parçalara ayrılması ve CRR'da tanınan tüm düzeltmeler gerekir.
NPE tipi teminat durumu
NPE tutarı ilgili kısım
10.000.000
IFRS 9 karşılık ayrılan ECL oranı
%40
Takvim faktörü
0,35
Gerekli min. kapsama
—
IFRS 9 karşılık
—
CET1'den düşülen (shortfall)
—
AB/CRR Madde 47c takvimi: Teminatsız kısım 3. yılda %35, 4. yıldan itibaren %100 faktöre ulaşır. Diğer uygun teminat ve gayrimenkul teminatı için geçiş daha uzundur; simülatörde her yılın faktörü ayrıca gösterilir. Forbearance ve garanti/teminat koşulları faktörün uygulanışını değiştirebildiğinden kısa bir “3/7/9” ezberiyle nihai hesap yapılmaz.
forborne exposure nedir?
Yeniden yapılandırma müşteriyi otomatik olarak “iyileşmiş” saymaz. Forbearance, finansal güçlük yaşayan borçluya normalde verilmeyecek bir taviz verilmesini anlatan düzenleyici raporlama etiketidir. TFRS 9 stage’iyle bire bir aynı değildir; aynı olay SICR veya kredi-değer düşüklüğü göstergesi olarak ayrıca değerlendirilir. Türkiye’de BDDK yeniden yapılandırma tanımı da “finansal güçlük + imtiyaz” bileşimine dayanır.
Performing Forborne
Performing forborne · stage ayrıca belirlenir
Risk düzenleyici NPE ölçütlerini artık karşılamıyorsa performing forborne olabilir. AB raporlama çerçevesinde forbearance etiketi için en az iki yıllık probation dönemi bulunur; TFRS 9 Stage 1/2 kararı SICR değerlendirmesine bağlıdır.
Non-Performing Forborne
Non-performing forborne · stage ayrıca belirlenir
Risk NPE iken taviz verildiyse non-performing forborne olarak izlenir. AB düzenleyici NPE’den çıkış için en az bir yıllık cure dönemi ve diğer ödeme/UTP koşulları aranır; muhasebe Stage 3’ten çıkış ayrıca TFRS 9 kanıtlarıyla değerlendirilir.
Curing — Stage'e geri dönüş
Probation dönemi
AB çerçevesinde NPE’den performing statüye çıktıktan sonra forbearance etiketi için en az iki yıllık ayrı probation dönemi işler. Bu takvim Stage 1’e otomatik dönüş kuralı değildir.
Validasyon notu
Modelin forborne'u doğru işlemesi
Forborne portföy ayrı izlenmeli ve ayrı backtesting yapılmalı. Curing oranları ve probation dönemi uyumluluğu model validasyonunun kontrol ettiği konular arasında.
Blok 1 burada tamamlandı. Lifecycle'ın tamamını gördün: başvuru → tahsis → kullandırım → izleme → bozulma → tahsilat. Blok 2 bu süreçteki veriyi, sistemleri ve neden farklı ekiplerin farklı sayılar gördüğünü ele alıyor.
Birincil kaynaklar ve kapsam
Metin bu kaynaklar üzerinden 14 Temmuz 2026 tarihinde kontrol edildi. AB kuralları Türkiye’de doğrudan uygulanan BDDK kuralları gibi okunmamalıdır.