Bankacılık Operasyonları & Kredi Yaşam Döngüsü · 05
Bozulma, Yeniden Yapılandırma & Tahsilat

işin zor kısmı

Kredi yaşam döngüsünün son ve en ağır bölümü. Bir müşteri temerrüde düştüğünde banka birden fazla seçenekle karşı karşıya kalır: bekle ve tahsil et, yeniden yapılandır, teminata el koy, ya da sil (write-off). Her seçeneğin farklı bir muhasebe etkisi, farklı bir LGD sonucu ve farklı bir zaman maliyeti var.

Bu sayfada temerrüt öncesinden tam kapanışa kadar her durumu tıklanabilir bir akış üzerinde ele alacağız. Ardından yeniden yapılandırma seçeneklerini karşılaştıracak, LGD'nin recovery rate ve zamandan nasıl etkilendiğini hesaplayacağız.

bozulma akışı — her düğüme tıkla

Her düğüme tıkla — o durumda banka ne yapıyor, hangi veri üretiyor, hangi model devreye giriyor?

✅
Sağlıklı
Stage 1
bozulma
👁
Watchlist
Stage 2
90+ DPD
⚠️
Temerrüt
Stage 3
yapılandırma
🔄
Yeniden Yapılandırma
Forborne
tahsilat
⚖️
Tahsilat & Recovery
LGD gerçekleşir
silme
🗑
Write-off
Bilanço dışı
▼
🟢
Curing
Stage 1'e dönüş

yeniden yapılandırma seçenekleri

Temerrüt öncesi ya da sonrasında banka müşteriye farklı kurtarma seçenekleri sunabilir. Hangi seçeneğin seçildiği hem LGD'yi hem IFRS 9 sınıflandırmasını hem de recovery süresini doğrudan etkiler.

📅
Vade Uzatma (Maturity Extension)
Aylık ödeme düşer, toplam süre uzar
Yaygın +
Nasıl çalışır?
Geri ödeme planı uzatılır. Aylık taksit düşer. Müşteri rahatlayabilir ama bankaya toplam ödeme süresi uzar.
IFRS 9 etkisi
Forborne sınıflandırması zorunlu. Modifikasyon kârı/zararı hesaplanmalı (orijinal vs yeni nakit akışı farkı).
LGD etkisi
Discounting: uzayan süre tahsilatın bugünkü değerini düşürür → gerçekleşen LGD artar.
Validasyon sorusu: Modifikasyon anında yapılan NPV hesabı doğru mu? Kazanç mı kayıp mı muhasebeleştirildi?
📉
Faiz İndirimi veya Dondurma
Geçici süreyle faiz uygulanmaz ya da düşürülür
Orta Risk +
Nasıl çalışır?
Belirli dönem faiz tahakkuku durdurulur ya da piyasanın altında faiz uygulanır. Müşteri anapara ödemelerine odaklanır.
IFRS 9 etkisi
Stage 3'teyse faiz geliri nakit bazında; Stage 2'deyse forborne ile birlikte lifetime ECL geçerli.
LGD etkisi
Vazgeçilen faiz geliri ekonomik kayıp olarak LGD hesabına girer. Doğrudan recovery rate'i düşürür.
Faiz dondurma genellikle vade uzatmayla birlikte paket olarak sunulur. Ayrı etkilerini modellemek önemli.
✂️
Kısmi Borç Silme (Haircut / Principal Forgiveness)
Anapara kısmen silinir, kalan geri ödenir
Son Çare +
Nasıl çalışır?
Kalan borcun bir kısmı resmî olarak silinir. Müşteri kalan kısmı geri öder. Bankada kesin kayıp kaydedilir.
IFRS 9 etkisi
Silinen kısım provizyon kaydı ile muhasebeleşir. Daha önce ayrılmış ECL varsa netleşir, yoksa direkt zarar.
LGD etkisi
Silinen tutar direkt LGD'nin bileşeni. Recovery rate = (tahsil edilen) / EAD. Silme arttıkça LGD artar.
Kısmi borç silme, gerçekleşen LGD veri setine en saf biçimde giren işlemdir. LGD model kalibrasyonu için kritik gözlem.
🏠
Teminata El Koyma & Nakde Çevirme
Rehin, ipotek ya da kefalet kullanılır
Prosedürel +
Nasıl çalışır?
Sözleşmedeki teminat realize edilir. Gayrimenkul için icra ve satış, menkul kıymet için piyasada satış, kefil için takip.
IFRS 9 etkisi
Teminat değeri ECL hesabında "cure" etkisi yapar. Tahsilat gerçekleşince provizyon ters çevrilir.
LGD etkisi
Teminat satış bedeli recovery rate'i belirler. Değerleme farkı (tahsis anı vs satış bedeli) LGD modelinin sınadığı şeydir.
Teminat realize süresi uzadıkça discounting etkisi LGD'yi artırır. Türkiye'de icra süreçleri ortalama 2–4 yıl sürebilir.

LGD bağlantısı — recovery simülatörü

LGD = 1 − Recovery Rate ama bu denklemi doğru anlamak için bir bileşen daha var: zaman. Temerrütten yıllar sonra tahsil edilen para, bugün tahsil edilenden daha az değerlidir. Bu discounting etkisi LGD'yi sistematik olarak artırır.

Recovery Rate & Süre → LGD
EAD (temerrüt tutarı)
5.000.000
Gross recovery (%)
%55
Tahsilat süresi (yıl)
2.5 yıl
İskonto oranı (%)
%20
Gross Recovery
2.750.000
TL · nominal tahsilat
PV of Recovery
1.832.000
TL · bugünkü değer
Ekonomik Kayıp
3.168.000
TL · EAD − PV
LGD
%63.4
Kayıp / EAD
LGD = 1 − (PV of Recovery / EAD) = 1 − (1.832.000 / 5.000.000) = %63.4
PV of Recovery = Gross Recovery / (1 + iskonto oranı)^yıl  —  Discounting, nominal %55 recovery rate'ini efektif %36.6'ya düşürüyor.
Simülatörde iskonto oranını artırınca ya da tahsilat süresini uzatınca LGD'nin nasıl sıçradığına bak. Türkiye gibi yüksek enflasyonlu ortamlarda iskonto oranı seçimi LGD modelinin en tartışmalı parametresidir. Validasyon bu seçimi açıkça sorgulamalı.

forborne exposure nedir?

Yeniden yapılandırma müşteriyi otomatik olarak "kurtarmış" saymaz. IFRS 9 ve EBA kılavuzları, müşteri belirli koşulları sağlayana kadar forborne (kısıtlı) olarak etiketlenmesini şart koşar. Bu etiket raporlamada görünür ve Stage sınıflandırmasını etkiler.

Performing Forborne
Stage 2 · Performing
Yeniden yapılandırma öncesi Stage 1'deydi. Yapılandırma sonrası ödemeler düzenli yapılıyor ama forborne etiketi 2 yıl boyunca kalıyor. Bu sürede lifetime ECL uygulanmaya devam eder.
Non-Performing Forborne
Stage 3 · Non-Performing
Yapılandırma temerrüt sırasında ya da sonrasında yapıldı. Stage 3'te kalır. 1 yıl boyunca "unlikeliness to pay" kriteri olmadan Stage 3'ten çıkamaz.
Curing — Stage'e geri dönüş
Probation dönemi
Forborne müşteri 1 yıl sorunsuz ödeme yaparsa Stage 1'e dönebilir — ama forborne etiketi 1 yıl daha kalır (toplam 2 yıl). Bu "probation" dönemi EBA kılavuzuyla zorunlu.
Validasyon notu
Modelin forborne'u doğru işlemesi
Forborne portföy ayrı izlenmeli ve ayrı backtesting yapılmalı. Curing oranları ve probation dönemi uyumluluğu model validasyonunun kontrol ettiği konular arasında.
Blok 1 burada tamamlandı. Lifecycle'ın tamamını gördün: başvuru → tahsis → kullandırım → izleme → bozulma → tahsilat. Blok 2 bu süreçteki veriyi, sistemleri ve neden farklı ekiplerin farklı sayılar gördüğünü ele alıyor.
Mehmet Yığılı · Bankacılık Operasyonları & Kredi Yaşam Döngüsü · 05 / 12 · © 2026